م» يعني: اهل‌ حق‌ را بر اهل‌ باطل‌ ياري‌ و نصرت‌ داديم ‌«پس‌ غالب‌ شدند» بر اهل‌ باطل‌؛ و اين‌ تأييد و نصرت‌ به‌ وسيله‌ انواع‌ كرامات‌ و خوارق‌ عادات‌ بود. عبدالرزاق‌ و عبدبن‌حميد از قتاده‌ روايت‌ كرده‌اند كه‌ در تفسيرآيه:(‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آَمَنُوا كُونوا أَنصَارَ اللَّهِ ...)گفت: «به‌ حمد الله كه‌ اين‌ نصرت‌ تحقق ‌يافت‌ زيرا هفتاد مرد از انصار نزد رسول‌ اكرم‌ ص آمدند و با ايشان‌ در محل‌ عقبه ‌بيعت‌ كردند و سپس‌ رسول‌ خدا ص را جاي‌ داده‌ و ياري‌ كردند تا آن‌كه‌ خداوند(ج)  دين‌ خويش‌ را پيروز گردانيد». در حديث‌ شريف‌ به‌ روايت‌ ابن‌ اسحاق‌ و ابن‌ سعد آمده‌ است‌ كه‌ رسول‌ اكرم‌ ص به‌ جمعي‌ كه‌ با ايشان‌ در عقبه‌ ملاقات ‌نمودند، فرمودند: «دوازده ‌تن‌ از ميان‌ خود را به‌سوي‌ من‌ بيرون‌ آوريد (و انتخاب‌كنيد) تا كفيل‌ و نماينده‌ قوم‌ خويش‌ باشند چنان‌كه‌ حواريون‌ كفالت‌ عيسي‌بن‌مريم‌ را عهده‌دار گرديدند». آنها دوازده‌ تن‌ را از ميان‌ خود انتخاب‌ كردند، سپس ‌رسول‌ خدا ص به‌ آن‌ نمايندگان‌ برگزيده‌ فرمودند: «شما بر قوم‌ خويش‌ كفيل ‌هستيد چون‌ كفالت‌ حواريون‌ براي‌ عيسي‌بن‌مريم‌ و من‌ نيز كفيل‌ قوم‌ خود هستم‌. انصار گفتند: بسيار خوب‌؛ پذيرفتيم‌».
 
<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:3130.txt">آيه  1</a><a class="text" href="w:text:3131.txt"> آيه  2</a><a class="text" href="w:text:3132.txt">آيه  3</a><a class="text" href="w:text:3133.txt">آيه  4</a><a class="text" href="w:text:3134.txt">آيه  5</a><a class="text" href="w:text:3135.txt">آيه  6</a><a class="text" href="w:text:3136.txt"> آيه  7</a><a class="text" href="w:text:3137.txt"> آيه  8</a><a class="text" href="w:text:3138.txt">وجه‌ تسميه:﴿ سوره‌ جمعه ﴾</a></body></html>سوره أنبياء آيه  16
‏متن آيه : ‏
‏ وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاء وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا لَاعِبِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و آسمان‌ و زمين‌ و آنچه‌ را كه‌ ميان‌ آن‌ دو است‌، به‌ بازيچه‌ نيافريديم‌» يعني: آنها را عبث‌ و بيهوده‌ نيافريديم‌ بلكه‌ خلقت‌ آنها از فلسفه‌ دقيق‌ و هدف‌ والايي‌ پيروي ‌مي‌كند كه‌ فوايد و منافعي‌ منضبط و برنامه‌ ريزي‌ شده‌ را برآورده‌ مي‌گرداند.
 
	سوره جمعة آيه  1
‏متن آيه : ‏
‏ يُسَبِّحُ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ الْمَلِكِ الْقُدُّوسِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«آنچه‌ در آسمانها و آنچه‌ در زمين‌ است‌ خداوند را تسبيح‌ مي‌گويد» اعم‌ از ناطق‌ يا جامد آنها، به‌ زبان‌ حال‌ يا به‌ زبان‌ قال‌. تفسير تسبيح‌ گفتن‌ آنها در اول‌ سوره‌ «حديد» گذشت‌ «ملك‌ قدوس‌ عزيز حكيم‌ است» ملك: يعني‌ فرمانروا. قدوس: يعني‌ ذاتي‌ كه‌ از هر گونه‌ نقصي‌ پاك‌ و منزه‌ و به‌ صفات‌ كمال‌ موصوف‌ است‌. عزيز: يعني‌ غالب‌ و حكيم: يعني‌ فرزانه‌ و با حكمت‌.
 
	سوره جمعة آيه  2
‏متن آيه : ‏
‏ هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولاً مِّنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِن كَانُوا مِن قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُّبِينٍ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«اوست» يعني: اين‌ خداي‌ بزرگ‌ موصوف‌ به‌ صفات‌ مالكيت‌، قدوسيت‌، عزت‌ و حكمت‌؛ يعني‌ اين‌ خداي‌ پادشاه‌ پاك‌ ارجمند فرزانه‌ است‌ «كه‌ در ميان ‌اميين‌ پيامبري‌ از خودشان‌ برانگيخت» مراد از اميين‌ (ناخوانان): قوم‌ عرب‌اند، اعم‌ از كساني‌ كه‌ نوشتن‌ بلد بودند يا كساني‌ كه‌ بلد نبودند زيرا آنان‌ داراي‌ كتاب ‌آسماني‌ نبودند. امي: در اصل‌ كسي‌ است‌ كه‌ به‌ نوشتن‌ و خواندن‌ آشنايي‌ ندارد؛ كه‌ غالب‌ اعراب‌ اين‌چنين‌ بودند. «منهم‌»: يعني‌ از خود آنان‌ و از جنسشان‌. البته‌ فرستادن‌ پيامبر از ميان‌ خود يك‌ قوم‌ و از جنس‌ آنان‌ نزديكتر و سزاوارتر به‌ آن‌ است‌ كه‌ او را اجابت‌ گويند و با او در دعوتش‌ موافقت‌ و همراهي‌ نمايند زيرا جنس‌، به‌ جنس‌ خود نزديكتر و متمايل‌تر است‌. ابن‌كثير مي‌گويد: «مخصوص ‌ساختن‌ اميين‌ به‌ يادآوري‌ به‌ معني‌ نفي‌ ماعدايشان‌ نيست‌ ولي‌ با بعثت‌ نبي‌اكرم‌ص از اميين‌، منت‌ و احسان‌ الهي‌ بر ايشان‌ بيشتر و بليغ‌تر است‌».
«آيات‌ او را بر آنان‌ مي‌خواند» يعني: با آن‌ كه‌ پيامبر ص خود نيز امي‌ است‌ و نه‌ مي‌خواند، نه‌ مي‌نويسد و نه‌ خواندن‌ و نوشتن‌ را از كسي‌ فراگرفته‌ است‌، با اين‌ وجود بر اثر وحي‌ الهي‌، بر آنان‌ به‌ اعجاز قرآن‌ مي‌خواند «و آنان‌ را پاك ‌مي‌گرداند» از پليدي‌ كفر و شرك‌ و از گناهان‌ و اخلاق‌ ناپسند. به‌ قولي‌ معني‌ اين ‌است: آنان‌ را به‌ وسيله‌ ايمان‌ پاكدل‌ مي‌گرداند «و به‌ آنان‌ كتاب‌ و حكمت ‌مي‌آموزد» مراد از كتاب: قرآن‌ و مراد از حكمت: سنت‌ است‌. مالك‌بن‌انس‌(رض) مي‌گويد: «مراد از كتاب‌، نوشتن‌ به‌ قلم‌ و مراد از حكمت‌، دانش‌ و فهم‌ در دين ‌است‌». «و هرآينه‌ آنان‌ پيش‌ از اين‌ در گمراهي‌ آشكاري‌ بودند» يعني: پيش‌ از بعثت‌ نبي‌اكرم‌ص اميين‌ در شرك‌ و جهالت‌ و گمراهي‌اي‌ بس‌ بزرگي‌ قرار داشتند كه‌ بزرگتر از آن‌ گمراهي‌اي‌ وجود ندارد.
 
	سوره جمعة آيه  3
‏متن آيه : ‏
‏ وَآخَرِينَ مِنْهُمْ لَمَّا يَلْحَقُوا بِهِمْ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و نيز بر جماعتهاي‌ ديگري‌ از ايشان‌ كه‌ هنوز به‌ آنها نپيوسته‌اند» يعني: همچنين‌ اين‌ پيامبر ص، گروه‌هاي‌ ديگري‌ از فرزندان‌ آدم‌ را كه‌ در وقت‌ بعثتش‌ به‌ مسلمانان ‌نپيوسته‌اند و به‌ زودي‌ در آينده‌ به‌ ايشان‌ خواهند پيوست‌، تزكيه‌ و پاكسازي‌ مي‌كند و ايشان‌ كساني‌ از مسلمانان‌ عرب‌اند كه‌ بعد از صحابه‌(رض) تا روز قيامت‌ به‌ عرصه‌ وجود مي‌آيند. به‌قولي: مراد از ايشان‌ كساني‌ از غير اعراب‌اند كه‌ مسلمان‌ مي‌شوند زيرا ايشان‌ هرچند در قوم‌ خود از اعراب‌ نيستند اما آنها با اسلام‌ به‌ يك‌ هويت‌ ويك‌ امت‌ واحد تبديل‌ شده‌اند هرچند كه‌ اقوام‌ و نژادهايشان‌ مختلف‌ باشد. به‌تأييد اين‌ معني‌ احاديثي‌ نيز روايت‌ شده‌ است‌. از آن‌ جمله‌ حديث‌ شريف‌ ذيل‌ به‌ روايت‌ بخاري‌ از ابوهريره‌(رض) است‌ كه‌ فرمود: آن‌ گاه‌ كه‌ سوره‌ جمعه‌ بر رسول‌ اكرم‌ص نازل‌ شد، ما نزد ايشان‌ نشسته‌ بوديم‌ پس‌ آن‌ را تلاوت‌ كردند وچون‌ به‌ آيه:  (‏ وَآخَرِينَ مِنْهُمْ لَمَّا يَلْحَقُوا بِهِمْ)رسيدند، مردي‌ از ايشان‌ پرسيد: يارسول‌ الله! اين‌ ديگراني‌ كه‌ هنوز به‌ ما نپيوسته‌اند، كيستند؟ رسول‌ خدا ص دست ‌خود را بر شانه‌ سلمان‌ فارسي‌(رض) نهادند و فرمودند: «والذي‌ نفسي‌ بيده‌ لو كان ‌الإيمان‌ بالثريا لناله‌ رجال‌ من‌ هؤلاء:  سوگند به‌ ذاتي‌ كه‌ جانم‌ در قبضه‌ اوست‌، اگر ايمان‌ در ستاره‌ ثريا باشد، ق