ايره‌ مشيت‌ وي‌.
فرموده‌ خداي‌ عزوجل: (‏وَيَزْدَادَ الَّذِينَ آمَنُوا إِيمَاناً ‏)دليل‌ بر آن‌ است‌ كه‌ ايمان ‌كم‌ و زياد مي‌شود، يعني‌ زياد مي‌شود با طاعت‌ و كم‌ مي‌شود با معصيت‌ و اين ‌رأي‌ اكثر علماء است‌ و كساني‌ از علما ـ مانند امام‌ ابوحنيفه‌: ـ كه‌ مي‌گويند: حقيقت‌ ايمان‌ قبول‌ زيادت‌ و نقصان‌ را نمي‌كند، آيه‌ كريمه‌ را بر ثمرات‌ و آثار و لوازم‌ ايمان‌ حمل‌ مي‌كنند «و شماره‌ لشكريان‌ پروردگارت‌ را جز خود او نمي‌داند» از بس‌ كه‌ بسيارند پس‌ افزودن‌ بر تعداد نورده‌تن‌ بر وي‌ دشوار نيست‌ ولي‌ او در تعيين ‌اين‌ تعداد حكمت‌ ويژه‌اي‌ دارد كه‌ شما آن‌ را نمي‌دانيد پس‌ هرچند نگهبانان‌ دوزخ‌ نوزده‌ تنند اما ايشان‌ همكاران‌ و لشكريان‌ عظيمي‌ در اختيار دارند كه‌ شمارشان‌ را جز خداي‌ سبحان‌ كس‌ ديگري‌ نمي‌داند. در حديث‌ شريف‌ آمده‌ است: «أطت‌ السماء وحق‌ لها أن‌ تئط، ما فيها موضع‌ أربع أصابع‌ إلا وملك‌ واضع‌ جبهته‌ لله‌ ساجدا: آسمان‌ به‌ ناله‌ درآمد و سزاوار آن‌ است‌ كه‌ ناله‌ كند زيرا جاي‌ چهار انگشت‌ در آن‌ نيست‌ مگر اين‌كه‌ فرشته‌اي‌ پيشاني‌ خود را براي‌ خداي‌ عزوجل‌ در آن‌ به‌ سجده‌ نهاده‌ است‌». «و اين‌ جز پندي‌ براي‌ بشر نيست» يعني: دوزخ‌ و آنچه‌ كه‌ از شمار نگهبانان‌ آن‌ ذكر شد، جز پند و موعظه‌اي‌ براي‌ بشر نيست‌ تا كمال‌ قدرت ‌حق‌ تعالي‌ را بدانند لذا او هرگز به‌ همكار و مددكار محتاج‌ نيست‌. 
 
[1] او به‌ پندار آنان‌ چنان‌ نيرومند بود كه‌ بر روي‌ پوست‌ گاو مي‌ايستاد و ده‌ تن‌ آن‌ را مي‌كشيدند تا از زير پايش‌ خارج‌ سازند اما پوست‌ پاره‌پاره‌ مي‌شد و از زير پايش‌ بيرون‌ آورده‌ نمي‌شد. سهيلي‌ مي‌گويد: «هم‌او بود كه‌ رسول‌ خدا ص را به‌ كشتي‌گرفتن‌ با خود فراخواند و گفت: اگر در كشتي‌ مغلوب‌ تو گشتم‌، به‌ تو ايمان‌ مي‌آورم‌ و رسول‌ خدا ص بارها او را در كشتي‌ مغلوب‌ ساختند ولي‌ ايمان‌ نياورد. نقل‌ است‌ كه ‌رسول‌ خدا ص با «ركانه‌» نيز كشتي‌ گرفتند.سوره كهف آيه  95
‏متن آيه : ‏
‏ قَالَ مَا مَكَّنِّي فِيهِ رَبِّي خَيْرٌ فَأَعِينُونِي بِقُوَّةٍ أَجْعَلْ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ رَدْماً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«گفت‌» ذوالقرنين‌ «آنچه‌ پروردگارم‌ به‌ من‌ دسترس‌ داده‌ است‌» يعني‌: آنچه ‌حق‌ تعالي‌ برايم‌ از قدرت‌ و ملك‌ گسترانده‌ و تمكن‌ بخشيده‌ است‌ «بهتر است‌» از خراج‌ شما و مرا به‌ خراج‌ شما نيازي‌ نيست‌. سپس‌ از آنان‌ ياري‌ خواست‌ و گفت‌: «مرا با قوه‌اي‌ مدد كنيد» يعني‌: نيازي‌ به‌ خراج‌ شما ندارم‌ بلكه‌ مرا به‌ مرداني‌ از خود كه‌ با دست‌ و زور بازوي‌ خويش‌ با من‌ همكاري‌ كنند، ياري‌ كنيد، يا مرا در تهيه‌ سامان‌ و آلات‌ ساختماني‌ ياري‌ كنيد «تا ميان‌ شما و آنان‌ سدي‌ محكم‌» و نفوذناپذير «بسازم‌».
 
	 سوره أنبياء آيه  50
‏متن آيه : ‏
‏ وَهَذَا ذِكْرٌ مُّبَارَكٌ أَنزَلْنَاهُ أَفَأَنتُمْ لَهُ مُنكِرُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و اين‌ ذكري‌ است‌ مبارك‌» يعني: قرآن‌ براي‌ كسي‌ كه‌ از آن‌ پند مي‌گيرد، اندرزي‌ خجسته‌ و موعظه‌ بيدارگر و بسيار پرخير و بركت‌ است‌ «كه‌ آن‌ را فروفرستاديم‌» بر محمد ص «آيا شما به‌ آن‌ منكريد؟» يعني: چگونه‌ منكر آنيد كه‌ قرآن‌ از جانب‌ خداي‌ عزوجل‌ نازل‌ شده‌ است‌، با آن‌كه‌ به‌ اين‌ امر كه‌ تورات‌ فروفرستاده‌ حق‌ تعالي‌ است‌ معترفيد؟ استفهام‌ براي‌ توبيخ‌ است‌. قبلا نيز در اين‌ تفسير شريف‌ بيان‌ كرديم‌ كه‌ در بسياري‌ از مواضع‌ قرآن‌، پيامبر ما ص با موسي‌(ع) و تورات‌ با قرآن‌ مقرون‌ با هم‌ ذكر مي‌شوند.
سوره مدّثر آيه  32
‏متن آيه : ‏
‏ كَلَّا وَالْقَمَرِ ‏
 
‏ترجمه : ‏
آن‌گاه‌ خداوند متعال‌ بر وجود دوزخ‌ (سقر) سوگند خورده‌ و مي‌فرمايد: «چنين‌ نيست» كه‌ منكران‌ مي‌گويند «سوگند به‌ ماه» كه‌ داراي‌ آن‌ همه‌ منافع‌ عظيم‌ است‌؛
 
	سوره مدّثر آيه  33
‏متن آيه : ‏
‏ وَاللَّيْلِ إِذْ أَدْبَرَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و سوگند به‌ شب‌، چون‌ پشت‌ برگرداند» و برود و روز به‌دنبال‌ آن‌ آيد؛
	سوره مدّثر آيه  34
‏متن آيه : ‏
‏ وَالصُّبْحِ إِذَا أَسْفَرَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و سوگند به‌ صبح‌ چون‌ روشن‌ شود» و از افق‌ پديدار گردد؛
	سوره مدّثر آيه  35
‏متن آيه : ‏
‏ إِنَّهَا لَإِحْدَى الْكُبَرِ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«هرآينه‌ آن‌ يكي‌ از سترگهاست» يعني: سقر يكي‌ از بلاهاي‌ بسيار بزرگ‌ و سخت‌ است‌. حسن‌ بصري‌ مي‌گويد: «به‌ خدا سوگند كه‌ حق‌ تعالي‌ خلايق‌ را به‌بلايي‌ بزرگتر از دوزخ‌ بيم‌ نداده ‌است‌». به‌قولي‌ «إنها» يعني: تكذيب‌ آنان‌محمد صرا يكي‌ از بلاهاي‌ بسيار بزرگ‌ است‌. يا معني‌ اين‌ است: فرستادن‌ بيم‌دهنده‌ به‌ سوي‌ بشر، يكي‌ از بزرگترين‌ رويدادها در هستي‌ است‌.
 
	سوره مدّثر آيه  36
‏متن آيه : ‏
‏ نَذِيراً لِّلْبَشَرِ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«بيم‌دهنده‌ است‌ بشر را» مراد از بيم‌دهنده‌، دوزخ‌ است‌. به‌قولي: قرآن‌ بيم‌دهنده‌ بشر و هشداردهنده‌ آن‌ است‌؛ از آن‌رو كه‌ متضمن‌ وعده‌ و وعيد مي‌باشد.
 
	سوره مدّثر آيه  37
‏متن آيه : ‏
‏ لِمَن شَاء مِنكُمْ أَن يَتَقَدَّمَ أَوْ يَتَأَخَّرَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
آري‌! قرآن‌ بيم‌دهنده‌ و هشداردهنده‌ است‌؛ «هر كه‌ از شما را كه‌ بخواهد پيشي‌ جويد» به‌سوي‌ حق‌ و خير يا به‌ سوي‌ بهشت‌ «يا باز ايستد» به‌ سبب‌ كفر از راه‌ حق ‌و خير و از جاده‌ بهشت‌.
 
	سوره مدّثر آيه  38
‏متن آيه : ‏
‏ كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«هر كس‌ در گرو كردار خويش‌ است» يعني: هر كس‌ از عمل‌ و كردار خويش ‌مورد مؤاخذه‌ و بازپرسي‌ قرار گرفته‌ و نزد خداي‌ عزوجل‌ در گرو كار و كردار خويش‌ است‌، كه‌ يا خويشتن‌ را نجات‌ مي‌دهد و يا در هلاكت‌ مي‌افگند.
 
	سوره مدّثر آيه  39
‏متن آيه : ‏
‏ إِلَّا أَصْحَابَ الْيَمِينِ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«مگر اصحاب‌ يمين» يعني: مگر مؤمنان‌ كه‌ ايشان‌ در گروه‌ گناهان‌ خود نيستند بلكه‌ به‌وسيله‌ اعمال‌ نيكي‌ كه‌ انجام‌ داده‌اند، از گرو و بازداشت‌ رها مي‌شوند و نجات‌ مي‌يابند.
 
سوره مدّثر آيه  40
‏متن آيه : ‏
‏ فِي جَنَّاتٍ يَتَسَاءلُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«در بوستانهايي‌ هستند» يعني: مؤمنان‌ در بوستانهايي‌ هستند «همپرسي ‌مي‌كنند» يعني: از همديگر حال‌ و احوال‌ پرسي‌ مي‌كنند، يا مي‌پرسند:
 
	سوره مدّثر آيه  41
‏متن آيه : ‏
‏ عَنِ الْمُجْرِمِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«از مجرمان» يعني: مؤمنان‌ از يك‌ديگر راجع‌ به‌ احوال‌ گنهكاران‌ مي‌پرسند، يا از خود گنه‌كاران‌ مي‌پرسند در حالي‌كه‌ خطاب‌ به‌ آنان‌ مي‌گويند:
 
سوره أنبياء آيه  51
‏متن آيه : ‏
‏ وَلَقَدْ آتَي