ا يقين‌ و بصيرت‌ و پايداري‌ مي‌پرستد «پس‌» حال‌ آن‌ شخص‌ متردد و دودل‌ چنان‌ است‌ كه: «اگر خيري‌ به‌ او برسد» يعني: خير دنيوي‌اي‌؛ چون‌ رفاه‌ و عافيت ‌و فراواني‌ و ثروت‌ «بدان‌ آرام‌ مي‌گيرد» و بر دين‌ خود ثابت‌ قدم‌ مانده‌ و بر عبادت‌ حق‌ تعالي‌ استمرار مي‌ورزد «و اگر به‌ او بلايي‌ برسد» يعني: ناخوشي‌اي‌ درخانواده‌، يا مال‌، يا جانش‌ «بر روي‌ خود برمي‌گردد» يعني: مرتد مي‌شود و به‌ كفر باز مي‌گردد «در دنيا و آخرت‌ زيان‌كار شده‌» يعني: در حالي‌ كه‌ دنيا و آخرتش‌ برباد رفته‌ است‌ پس‌ نه‌ در دنيا او را از غنيمت‌ و سپاس‌ و ثنا بهره‌اي‌ است‌ و نه‌ در آخرت ‌از پاداش‌ و اجر و آنچه‌ كه‌ خداوند متعال‌ به‌ بندگان‌ صالح‌ خود آماده‌ ساخته‌ است ‌«اين‌» زيان‌ دنيا و آخرت‌ «همانا زيان‌ آشكار است‌» كه‌ هيچ‌ خسران‌ و زياني‌ مانند آن‌ نيست‌.
ابن‌عباس‌ك در بيان‌ سبب‌ نزول‌ مي‌گويد: مردمي‌ بودند كه‌ به‌ مدينه‌ مي‌آمدند و اسلام‌ مي‌آوردند پس‌ چون‌ زن‌ يكي‌ از آنها پسر مي‌زاييد و اسبش‌ كره‌ مي‌داد، مي‌گفت: به‌راستي‌ اين‌ دين‌، دين‌ بسيار خوبي‌ است‌! و اگر زنش‌ پسر نمي‌زاييد و اسبش‌ كره‌ نمي‌داد، مي‌گفت: وه‌! اين‌ چه‌ دين‌ بدي‌ است‌!! پس‌ خداوند(ج) اين‌ آيه‌ را نازل‌ فرمود.
 
سوره حج آيه  12
‏متن آيه : ‏
‏ يَدْعُو مِن دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَضُرُّهُ وَمَا لَا يَنفَعُهُ ذَلِكَ هُوَ الضَّلَالُ الْبَعِيدُ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«به‌جاي‌ خدا چيزي‌ را مي‌خواند كه‌ نه‌ زياني‌ به‌ او مي‌رساند و نه‌ به‌ او سودي‌ مي‌بخشد» يعني: اين‌ كسي‌ كه‌ بر روي‌ خود به‌ كفر باز مي‌گردد، همان‌ كسي‌ است‌ كه‌ بتان‌ را پرستش‌ و نيايش‌ مي‌كند، درحالي‌كه‌ اگر پرستش‌ آنها را ترك‌ كند، آنها هيچ‌ زياني‌ به‌ او نمي‌رسانند و اگر هم‌ آنها را بپرستد، هيچ‌ نفعي‌ به‌ او نمي‌رسانند زيرا آن‌ معبودان‌ بيچاره‌ جماداتي‌ هستند كه‌ بر رساندن‌ نفع‌ و ضرر توانا نمي‌باشند «اين‌ همان‌ گمراهي‌ دور» از حق‌ و هدايت‌ و رشد «است‌» فراء در معناي‌ آن‌ مي‌گويد: «اين‌ همان‌ گمراهي‌ دور از راه‌ صواب‌ است‌».
 
	سوره حج آيه  13
‏متن آيه : ‏
‏ يَدْعُو لَمَن ضَرُّهُ أَقْرَبُ مِن نَّفْعِهِ لَبِئْسَ الْمَوْلَى وَلَبِئْسَ الْعَشِيرُ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«كسي‌ را مي‌خواند كه‌ زيانش‌ از سودش‌ نزديكتر است‌» زيرا پرستش‌ بتان‌ به‌ هيچ ‌حالي‌ از احوال‌ سودبخش‌ نيست‌ بلكه‌ بتان‌ براي‌ پرستشگران‌ خود زياني‌ محض‌ و خالصند چراكه‌ پرستشگر بتان‌ به‌سبب‌ پرستش‌ آنها به‌ دوزخ‌ وارد مي‌شود «وه‌! چه ‌بدمولايي‌ و چه‌ بد دمسازي‌ است‌» يعني: قطعا معبودي‌ كه‌ عبادتش‌ زيان‌ وارد كند، براي‌ پرستشگر خود يار و ياور بسيار بد و رفيق‌ و همدم‌ بسيار ناميموني‌ است‌.
 
	سوره حج آيه  14
‏متن آيه : ‏
‏ إِنَّ اللَّهَ يُدْخِلُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ إِنَّ اللَّهَ يَفْعَلُ مَا يُرِيدُ ‏
 
‏ترجمه : ‏
و چون‌ بيان‌ حال‌ بدبختان‌ گذشت‌، اكنون‌ خداوند متعال‌ فرجام‌ نيك ‌سعادتمندان‌ را ذكر مي‌كند: «بي‌گمان‌ خدا كساني‌ را كه‌ ايمان‌ آورده‌ و كارهاي‌ شايسته‌ كرده‌اند به‌ باغهايي‌ در مي‌آورد كه‌ از زير آن‌ جويباران‌ روان‌ است‌، در حقيقت‌، خداوند هرچه‌ بخواهد انجام‌ مي‌دهد» پس‌ هر كه‌ را بخواهد، پاداش‌ نيك‌ مي‌دهد و هركه‌ را بخواهد، عذاب‌ مي‌كند.
 
سوره حج آيه  15
‏متن آيه : ‏
‏ مَن كَانَ يَظُنُّ أَن لَّن يَنصُرَهُ اللَّهُ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ فَلْيَمْدُدْ بِسَبَبٍ إِلَى السَّمَاء ثُمَّ لِيَقْطَعْ فَلْيَنظُرْ هَلْ يُذْهِبَنَّ كَيْدُهُ مَا يَغِيظُ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«هر كه‌ ميپندارد كه‌ خداوند هرگز او را در دنيا و آخرت‌ نصرت‌ نخواهد داد» ضمير در ﴿أَن لَّن يَنصُرَهُ﴾  ، يا به‌ ﴿مَن كَانَ يَظُنُّ ﴾  بر مي‌گردد، يا به‌ محمدص؛ اگر به‌ ﴿مَن كَانَ يَظُنُّ ﴾:  (هر كه‌ گمان‌ مي‌كند) بر گردد، مع ني‌ اين‌ است: چنين‌ گمان‌كننده‌اي‌ به‌ مرتبه‌ نااميدي‌ مطلق‌ سقوط كرده‌ و از ياري‌ خداوند(ج) در دنيا و آخرت‌ كاملا مأيوس‌ گشته‌ است‌. و اگر ضمير ﴿لَّن يَنصُرَهُ﴾ به‌ محمد ص بر گردد، معني‌ اين‌ است: از نظر آن‌ گمان‌كننده‌، محمد ص در معرض‌ آن‌ قرار دارد كه‌ خداوند(ج) ياري‌ و كمكي ‌را كه‌ به‌ وي‌ داده‌، قطع‌ كند و او را به‌ حال‌ خودش‌ رها نمايد. آري‌! هر كس‌ چنين‌ مي‌پندارد؛ «پس‌ بايد كه‌ بالا رود به‌ سببي‌ به‌سوي‌ آسمان‌» يعني: اي‌ محمد ص! به‌آن‌ پندارگر اميد باخته‌ بگو: بايد وسيله‌ و چاره‌اي‌ جست‌وجو كند تا او را به ‌آسمان‌ برساند «پس‌ آن‌ را ببرد» يعني: سپس‌ پيروزي‌ و ياري‌ حق‌ بر تو را قطع‌ كند و ببرد، اگر اين‌ كار برايش‌ ميسر و مقدور است‌ زيرا پيروزي‌ براي‌ تو از آسمان ‌مي‌آيد «آن‌گاه‌ بنگرد كه‌ آيا اين‌ تدبير او چيزي‌ را كه‌ مايه‌ خشمش‌ شده ‌است‌ از ميان‌ مي‌برد» يعني: سپس‌ بنگرد كه‌ آيا آنچه‌ كه‌ او را در مورد ياري‌ دادن‌ خداي‌ عزوجل‌ به‌ پيامبرش‌ خشمگين‌ كرده‌ است‌، از بين‌ مي‌رود؟
حاصل‌ معني‌ اين‌ است: همان‌طوري‌ كه‌ رسيدن‌ او به‌ آسمان‌ غير ممكن‌ است‌، ياري‌ دادن‌ محمد ص نيز از سوي‌ حق‌ تعالي‌ اجتناب‌ناپذير و امري‌ قطعي‌ و غيرقابل‌برگشت‌ است‌. به‌قولي: معناي‌ ﴿ فَلْيَمْدُدْ بِسَبَبٍ إِلَى السَّمَاء﴾  اين‌ است: بايد اين ‌پندارگر، ريسماني‌ را به‌ سقف‌ خانه‌اش‌ بياويزد زيرا هر چيزي‌ كه‌ بر فراز سر انسان‌باشد، لغتا «سماء» ناميده‌ مي‌شود و در اين‌ صورت‌، ﴿ثُمَّ لِيَقْطَعْ ﴾ اين‌ گونه‌ معني ‌مي‌شود: سپس‌ خود را حلق‌آويز كرده‌ و آن‌ ريسمان‌ را ببرد تا در اثر خفگي‌ بميرد آن‌گاه‌ بنگرد كه‌ آيا اين‌ كار و تدبيرش‌، آنچه‌ را كه‌ مايه‌ خشمش‌ شده ‌است‌ ازبين‌ مي‌برد و ياري ‌دادن‌ پيامبرص از سوي‌ خداوند(ج) قطع‌ مي‌شود؟ هرگز!.
ابن‌عباس‌(رض) مي‌گويد: «معني‌ چنين‌ است: هر كس‌ مي‌پندارد كه‌ خداي‌عزوجل‌ ياري‌ دهنده‌ محمد ص و كتاب‌ و دين‌ خويش‌ نيست‌ پس‌ اگر نصرت‌ خدا به‌ پيامبرش‌ او را بر سر خشم‌ مي‌آورد، بايد برود خودكشي‌ نمايد؛ زيرا خداي ‌عزوجل‌ خواه‌ناخواه‌ نصرت‌دهنده‌ پيامبر و دينش‌ مي‌باشد و اين‌ نصرت‌ هرگز قطع‌شدني‌ نيست‌». البته‌ اين‌ امر دعوت‌ به‌ انتحار نيست‌ بلكه‌ چنان‌ است‌ كه‌ مردم‌ عادتا مي‌گويند: هر كس‌ اين‌ امر را نمي‌پسندد، بگو آب‌ دريا را بياشامد، سر بر ديوار زند، به‌ آسمان‌ برود... و مانند آن‌ از تعبيرات‌ ديگر. چنين‌ تعبيراتي‌ براي‌ دادن‌ اين‌ معني‌ است‌ كه: از كار و تدبيرش‌ فا