زة نفقه‏اي كه برايش هزينه مي‏كند، از سواريش استفاده كند. واگر حيوانِ رهن، شير دِه باشد، ميتواند به اندازة نفقه اي كه براي آن هزينه مي كند، از شير آن استفاده نمايد. و نفقه و خرج حيوان رهن، بعهدة كسي است كه بر آن سوار مي‏شود و يا شير آن را مي‏دوشد و استفاده مي‏كند».

باب (2): اگر رهن دهنده و رهن گيرنده با هم اختلاف كنند
1126 ـ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ (رض) إِنَّ النَّبِيَّ (ص) قَضَى أَنَّ الْيَمِينَ عَلَى الْمُدَّعَى عَلَيْهِ. (بخارى: 2514)
ترجمه: از ابن ‏عباس رضي الله عنهما روايت است كه نبي ‏اكرم (ص) چنين قضاوت كرد كه سوگند بر مدعي عليه واجب است.

 
<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:1030.txt">باب (1): آزاد كردن كدام برده بهتر است؟</a><a class="text" href="w:text:1031.txt">باب (2): آزاد كردن غلام يا كنيزي كه ميان چند نفر، مشترك باشد</a><a class="text" href="w:text:1032.txt">باب (3): خطا و فراموشي در آزاد كردن، طلاق دادن و غيره </a><a class="text" href="w:text:1033.txt">باب (4): اگر كسي به غلامش بگويد:«او از آن خداست» و نيت اش  آزاد كردن باشد. و گواه گرفتن هنگام آزاد كردن</a><a class="text" href="w:text:1034.txt">باب (5): آزاد كردن مشرك، بردة خود را </a><a class="text" href="w:text:1035.txt">باب (6): كسي كه مالك بردة عربي بشود</a><a class="text" href="w:text:1036.txt">باب (7): كراهيت بد زباني با بردگان</a><a class="text" href="w:text:1037.txt">باب (8): وقتي كه خادم شما برايتان غذا آورد</a><a class="text" href="w:text:1038.txt">باب (9): اگر كسي خواست غلامش را تنبيه كند  از زدن به چهره اش خودداري نمايد</a><a class="text" href="w:text:1039.txt">باب (10): شروط جايز براي مكاتب</a></body></html>باب (26): كسي كه چيزي را بشنود و براي فهميدن آن دوباره بپرسد
88 ـ عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ الله عَنْهَا: أَنَّ النَّبِيَّ (ص) قَالَ: «مَنْ حُوسِبَ عُذِّبَ». قَالَتْ عَائِشَةُ: فَقُلْتُ: أَوَلَيْسَ يَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى: (فَسَوْفَ يُحَاسَبُ حِسَابًا يَسِيرًا)؟ قَالَتْ: فَقَالَ: «إِنَّمَا ذَلِكِ الْعَرْضُ وَلَكِنْ مَنْ نُوقِشَ الْحِسَابَ يَهْلِكْ».      (بخارى: 103)
ترجمه: عايشه رضي الله عنها روايت ميكند كه نبي اكرم (ص) فرمود: «هر كس كه محاسبه شود، گرفتار عذاب مي گردد». 
 عايشه ميگويد: گفتم: مگر نه اينست كه خداوند مي فرمايد: بزودي محاسبه آساني خواهد شد؟ آنحضرت (ص) فرمود: «اين عَرضة  اعمال است ولي اگر حساب دقيق به عمل آيد، هلاك ميگردد».

1127 ـ عن أَبُي هُرَيْرَةَ (رض) قَالَ: قَالَ النَّبِيُّ (ص): «أَيُّمَا رَجُلٍ أَعْتَقَ امْرَأً مُسْلِمًا، اسْتَنْقَذَ اللَّهُ بِكُلِّ عُضْوٍ مِنْهُ عُضْوًا مِنْهُ مِنَ النَّارِ». (بخارى:2517)
ترجمه: از ابوهريره (رض) روايت است كه نبي ‏اكرم (ص) فرمود: «هركس، بردة مسلماني را آزاد كند، خداوند در برابر هر عضو آن برده، يك عضو آزاد كننده را از آتش دوزخ، نجات خواهد داد».

باب (1): آزاد كردن كدام برده بهتر است؟
1128 ـ عَنْ أَبِي ذَرٍّ (رض) قَالَ: سَأَلْتُ النَّبِيَّ (ص): أَيُّ الْعَمَلِ أَفْضَلُ؟ قَالَ: «إِيمَانٌ بِاللَّهِ وَجِهَادٌ فِي سَبِيلِهِ» قُلْتُ: فَأَيُّ الرِّقَابِ أَفْضَلُ؟ قَالَ: «أَعْلاهَا ثَمَنًا وَأَنْفَسُهَا عِنْدَ أَهْلِهَا» قُلْتُ: فَإِنْ لَمْ أَفْعَلْ؟ قَالَ: «تُعِينُ ضَايِعًا أَوْ تَصْنَعُ لأَخْرَقَ» قَالَ: فَإِنْ لَمْ أَفْعَلْ؟ قَالَ: «تَدَعُ النَّاسَ مِنَ الشَّرِّ، فَإِنَّهَا صَدَقَةٌ تَصَدَّقُ بِهَا عَلَى نَفْسِكَ». (بخارى:2518)
ترجمه: ابوذر (رض) مي‏گويد: از نبي اكرم (ص) پرسيدم: كدام عمل نزد خداوند بهتر است؟ فرمود: «ايمان آوردن به ذات يگانه الله و جهاد كردن در راه او». پرسيدم: آزاد كردن كدام برده افضل است؟ فرمود: «برده اي كه قيمتش بيشتر و نزد صاحبش، پسنديده‏تر باشد». عرض كردم: اگر نتوانستم اين كار را انجام دهم؟ فرمود: «دست فقير ومستمندي را بگير و كسي را كه كاري بلد نيست، ياري كن». عرض كردم: اگر اين را هم نتوانستم؟ فرمود: «در حق مردم، بدي نكن. زيرا اين خود صدقه ايست كه بر خويشتن مي كني».

باب (2): آزاد كردن غلام يا كنيزي كه ميان چند نفر، مشترك باشد
1129 ـ عَنْ عَبْدِاللَّهِ بْنِ عُمَرَ رَضِي اللَّه عَنْهمَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ (ص) قَالَ: «مَنْ أَعْتَقَ شِرْكًا لَهُ فِي عَبْدٍ، فَكَانَ لَهُ مَالٌ يَبْلُغُ ثَمَنَ الْعَبْدِ، قُوِّمَ الْعَبْدُ عَلَيْهِ قِيمَةَ عَدْلٍ، فَأَعْطَى شُرَكَاءَهُ حِصَصَهُمْ، وَعَتَقَ عَلَيْهِ الْعَبْدُ وَإِلاَّ فَقَدْ عَتَقَ مِنْهُ مَا عَتَقَ».
ترجمه: عبد الله بن عمر رضي الله عنهما مي‏گويد: رسول الله (ص) فرمود: «اگر كسي از يك غلام مشترك، سهم خود را آزاد كرد و به اندازة قيمت غلام، مال داشت، غلام را عادلانه قيمت گذاري كنند و او سهم ديگر شركاء خود را بپردازد و غلام، آزاد مي شود. و اگر به اندازة قيمت غلام، مال نداشت، فقط همان سهم خودش، آزاد مي شود».

باب (3): خطا و فراموشي در آزاد كردن، طلاق دادن و غيره 
1130 ـ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ (رض) قَالَ: قَالَ النَّبِيُّ (ص): «إِنَّ اللَّهَ تَجَاوَزَ لِي عَنْ أُمَّتِي مَا وَسْوَسَتْ بِهِ صُدُورُهَا مَا لَمْ تَعْمَلْ أَوْ تَكَلَّمْ». (بخارى:2528)
ترجمه: از ابوهريره (رض) روايت است كه نبي ‏اكرم (ص) فرمود: «خداوند، وسوسه‏هايي را كه در دل امت من، خطور مي نمايند، معاف فرموده است‏ تا زماني كه بر مقتضاي آن، عمل نكرده و يا دربارة آن، سخن بر زبان نياورده باشند».

باب (4): اگر كسي به غلامش بگويد:«او از آن خداست» و نيت اش
 آزاد كردن باشد. و گواه گرفتن هنگام آزاد كردن
1131 ـ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ (رض) أَنَّهُ لَمَّا أَقْبَلَ يُرِيدُ الإِسْلامَ وَمَعَهُ غُلامُهُ ضَلَّ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا مِنْ صَاحِبِهِ، فَأَقْبَلَ بَعْدَ ذَلِكَ وَأَبُو هُرَيْرَةَ جَالِسٌ مَعَ النَّبِيِّ (ص) فَقَالَ النَّبِيُّ (ص): «يَا أَبَا هُرَيْرَةَ هَذَا غُلامُكَ قَدْ أَتَاكَ». فَقَالَ: أَمَا إِنِّي أُشْهِدُكَ أَنَّهُ حُرٌّ، قَالَ: فَهُوَ حِينَ يَقُولُ:
 يَا لَيْلَةً مِنْ طُولِهَـا وَعَنَائِهَـا      عَلَى أَنَّهَا مِنْ دَارَةِ الْكُفْرِ نَجتِ 
(بخارى:2530)
ترجمه: از ابوهريره (رض) روايت است كه: وقتي كه او و غلامش به منظور قبول اسلام از خانه براه افتادند، يكديگر را گم كردند. مدتي بعد، در حالي كه ابوهريره (رض) در محضر نبي اكرم (ص) نشسته بود، غلامش آمد. نبي اكرم (ص) فرمود: «ابوهريره! غلامت آمد». ابوهريره عرض كرد: شما گواه باشيد كه من او را آزاد كردم.  راوي مي گويد: ابوهريره در مسير راه مدينه، اين شعر را مي خواند: 
چه شب طولاني و پر مشقتي را (پشت سر گذاشتم). اما شكر خدا را كه از ديار كفر، نجات يافتم .

باب (5): آزاد كردن مشرك، بردة خود را 
1132 ـ عَنْ حَكِيم بْنَ حِزَامٍ (رض): أَنَّهُ أَعْتَقَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ مِائَةَ رَقَبَةٍ وَحَمَلَ عَلَى مِائَةِ بَعِيرٍ، فَلَمَّا أَسْلَمَ حَمَلَ عَلَى مِائَةِ بَعِيرٍ وَأَعْتَقَ مِائَةَ رَقَبَةٍ، قَالَ: فَسَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ (ص) فَقُلْتُ: يَا رَسُ