ه طرف چپش برگرداند».

از عباد بن تميم روايت است : (رأيت النبي ص لما خرج يستسقي، قال : فحول إلي الناس ظهره، و استقبل القبلة يدعو، ثم حول رداءه ثم صلي لنا رکعتين، جهر فيهما بالقراءة)[2] «پيامبر ص را هنگاميکه براي نماز باران بيرون رفت ديدم، پشت به مردم و رو به قبله ايستاد و دعا کرد؛ سپس عبايش را برگرداند و دورکعت نماز را با قرائت جهري براي ما خواند».
..........................
[1]) متفق عليه : خ (1027/515/2)، اين لفظ بخاري است، م (894 – 2/611/2)، د (1149/24/4)، ت (553/34/2)، نس (155/3) بنحوه.
[2]) صحيح : [ص. د 1029]ف خ (1025/514/2)، اين لفظ بخاري است (94 – 4 – 611/2)، و در روايت او عبارت «جهر فيهما ...» ذکر نشده است. د (1150/26/4).سجده تلاوت

ابن حزم در «المحلي» (10/5)، (106/5) گويد :
در قرآن کريم چهارده (آية) سجده به شرح زير وجود دارد:
اولين آن در آخر سوره «اعراف»، 2- سوره «رعد»، 3- سوره «نحل»، 4- سوره «سبحان – إسراء»، 5- سوره «کهيعص – مريم»، 6- اول سوره «حج»، در اواخر سوره «حج» سجده‌اي وجود ندارد، 7- سوره «فرقان»، 8- سوره نمل»، 9- سوره «التنزيل»، 10- سوره «ص»، 11- سوره «حم فصلت»، 12- آخر سوره «نجم»، 13- سوره «إذا السماء انشقت – انشقاق»، آيه (لايسجدون)، 14- آخر سوره «اقرا باسم ربک – علق».

 حکم سجده تلاوت:
(ابن حزم) گويد : سجده تلاوت فرض نيست اما داراي فضيلت است، و مي‌توان آن را در نماز فرض و سنت و در غير نماز و هنگام طلوع و غروب و زوال آفتاب و رو به قبله و غير آن و با طهارت و بدون طهارت، انجام داد. أه‍.

اما دليل اينکه سجده تلاوت فرض نيست بلکه مستحب است، اينست که پيامبرr سوره «والنجم» را خواند و به سجده رفت[1]، در حاليکه زيد بن ثابت «والنجم» را بر پيامبر ص خواند و (پيامبر) به سجده نرفت[2]. تا نشان دهد که سجده نبردن هم جايز است همچنين حافظ (ابن حجر) در فتح الباري) (555/2) اين را ذکر کرده است، ابن حزم در محلي (111/5) مي‌گويد : 

بخاطر اينکه اين سجده، نماز بحساب نمي‌آيد پيامبر ص بدون وضو و بدون رو کردن به قبله هر طوري که ممکن بود آن را بجاي مي‌آورد، پيامبر ص فرمود : (صلاة الليل و النهار مثني مثني)[3] «نماز (سنت) شب و روز دو رکعت دو رکعت است» پس آنچه که كمتر از دورکعت باشد، نماز نيست مگر اينکه دليل قاطعي درباره آن بيايد که ثابت کند نماز است مانند طواف و وتر و نماز جنازه، و اين در حالي است که هيچ نصي مبني بر اينکه سجده تلاوت نماز باشد وجود ندارد. أه‍.

 فضيلت سجده تلاوت:
از ابوهريره روايت است که پيامبر ص فرمود : (إذا قرأ ابن آدم السجدة فسجد اعتزل الشيطان يبکي يقول : يا ويله، أمر بالسجود فسجد فله الجنة و أمرت بالسجود فعصيت فلي النار)[4] «وقتي انسان آيه سجده را مي‌خواند و سجده را بجاي مي‌آورد» شيطان به گوشه‌اي مي‌رود و گريه مي‌کند و مي‌گويد : واي بر من، انسان مأمور به سجده گرديد، و به سجده رفت پس بهشت براي او است، و من مأمور به سجده شدم اما سرپيچي کردم پس جهنم براي من است».

آنچه در سجده تلاوت، خوانده مي‌شود:
از عايشه(رض) روايت است : پيامبر ص شبانه در سجده‌هاي تلاوت بارها اين دعا را تکرار مي‌کرد : «سجد وجهي للذي خلقه و شق سمعه و بصره بحوله و قوته)[5] «سجده برد صورت من براي ذاتي که آن را خلق کرد و با توان و قدرت خود حس شنوايي و بينايي را به او داد».

از علي روايت است : وقتي پيامبر ص به سجده مي‌رفت مي‌فرمود : (اللهم لک سجدت، و بک آمنت، و لک أسلمت، أنت ربي، سجد وجهي للذي شق سمعه و بصره تبارک الله أحسن الخالقين)[6] «خداوندا! براي تو سجده بردم، به تو ايمان آوردم و تسليم تو شدم، تو پروردگار من هستي، سجده برد صورتم براي آنکه شنوايي و بينايي به او بخشيده، خداوند خير و برکتش چه فراوان است و نيکوترين آفرينندگان است».

از ابن عباس روايت است : نزد پيامبر ص بودم، که مردي آمد و گفت : ديشب در خواب ديدم که پاي درختي نماز مي‌خواندم، (آيه) سجده را خوانده و سجده بردم، درخت با سجده‌ام سجده کرد، شنيدم که درخت مي‌گفت : (اللهم احطط عني بها وزرا، و اکتب لي بها أجرا، واجعلها لي عندک ذخرا) «خداوندا! به خاطر اين سجده گناهم را پاک کن و به خاطر آن اجر و پاداشي را برايم بنويس، و آنرا نزد خود براي من ذخيره گردان».

ابن عباس گويد : (فرأيت النبي ص قرأ السجدة، فسجد، فسمعته يقول في سجوده مثل الذي أخبره الرجل عن قول الشجرة)[7]. «پيامبر ص را ديدم که (آيه سجده) را خواند و به سجده رفت، و شنيدم که در سجده‌اش همان دعايي را که آن مرد از قول درخت نقل کرد، مي‌خواند».
.........................
[1]) متفق عليه : خ (1070/553/2)، م (576/405/1)، د (1393/282/4)، نس (160/2).
[2]) متفق عليه : خ (1073/554/2)، م (577/406/1)، نس (160/2)، د (1391/280/4)، ت (573/44//2).
[3]) صحيح : [ص. د 1151]، د (1281/173/4)، ت (594/54/2)، جه (1322/419/1)، نس (2273).
[4]) صحيح : [مختصر م 369]، م (81/87/1).
[5]) صحيح : [ص. د 1255]، د (1401/289/4)، ت (577/47/5)، نس (222/2).
[6]) صحيح : [ص. جه 866]، م (771/534/1)، جه (1054/335/1)، د (746/463/2)، ت (341/149/5).
[7]) صحيح : [ص. جه 865]، ت (576/46/2)، جه (1053/334/1).سجده شكر

مستحب است انسان هنگام برخورداري از نعمت يا دفع بلا و مصيبت و يا دريافت خبري مسرت بخش به تبعيت از پيامبر اکرم ص به سجده افتد.

از ابوبکره روايت است : (أن النبي ص کان إذا أتاه أمر يسره أو يسر به  خر ساجدا شکر الله تبارک و تعالي)[1] «هرگاه امري خوشايند براي پيامبر ص روي مي‌داد به شکرگزاري خداي تبارک و تعالي سجده مي‌برد». اين سجده، حکمش همان حکم سجده تلاوت است.
.........................
[1]) حسن [ص. جه 1143]، جه (1394/446/1)، اين لفظ ابن ماجه است، د (2757/462/7)ف ت (626/69/3).سجده سهو

ثابت شده که پيامبر ص در نماز سهو کرده است و در حديث صحيح آمده که فرمود : (إنما أنا بشر أنسي کما تنسون، فإذا نسيت فذکروني)[1] «من بشري هستم که مانند شما فراموش مي‌کنم پس هرگاه چيزي را فراموش کردم، آن را به من يادآوري کنيد».

و براي امتش احکامي را درباره سجده سهو بيان کرده است که آنرا در زير خلاصه مي‌کنيم :[2]

 1- هرگاه در نماز فرضي که دو تشهد دارند، تشهد اول را فراموش کرد و ننشست

از عبدالله بن بحينه رض روايت است : (صلي لنا رسول الله ص رکعتين من بعض الصلوات، ثم قام فلم يجلس، فقام الناس معه. فلما قضي صلاته و نظرنا تسليمه کبر قبل التسليم فسجد سجدتين و هو جالس، ثم سلم)[3] «پيامبر ص در يکي از نمازها (نماز ظهر) دو رکعت نماز خواند و براي تشهد اول ننشست و بلند شد، مردم هم با او بلند شدند، وقتي که نمازش را تمام کرد و منتظر سلامش بوديم، قبل از آنکه سلام دهد، الله أکبر گفت و نشسته دو سجده برد، سپس سلام داد».

از مغيره بن شعبه روايت است که پيامبر ص فرمود : (إذا قام أحدکم من الرکعتين فلم يستقم قائما فليجلس، فإذا استتممً قائما فلايجلس و يسجد سجدتي السهو)[4] «هرگاه يکي از شما تشهد اول را ترک کرد و بلند شد، اگر به طور کامل بلند نشده بود، بايد بنيشيند و اگر کاملا بلند شده بود، ننشيند و دو سجده سهو را بجاي بياورد».

2- اگر پنج رکعت بخواند
از عبدالله رض روايت است : (أن رسول الله ص صلي الظهر خمسا، فقيل له : أزيد في الصلاة؟ فقال : و ما ذاک؟ قال : صليت خمسا، فسجد سجدتين بعد ماسلم)[5] «پيامبر ص نم