لتی بسیار دقیق و ظریف بین غلظت و رقت است.
کنکاش درباره‌ی خون ما را به بزرگترین نشانه‌های بیانگر جلال و شکوه پروردگار می‌رساند. پلاسمای خون، عناصر پلاسما، گلبولهای سرخ و سفید و نیز ذرات شناور از آیات شگفت‌آور الهی است. پس وَ فِی أَنْفُسِکُمْج أَفَلا تُبْصِرونَ در وجود خود شما نیز نشانه‌های بسیاری هست، اما درک نمی‌کنید.
*          *          *<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:95.txt">غده‌ی هیپوفیز</a><a class="text" href="w:text:96.txt">غده‌ی صنوبری</a><a class="text" href="w:text:97.txt">غده‌ی تیموس</a><a class="text" href="w:text:98.txt">لوزالمعده و مرض قند</a><a class="text" href="w:text:99.txt">طحال</a></body></html>در مغز انسان غده‌ای به سنگینی نیم گرم هست که وظایف بسیار مهمی به عهده دارد. این غده با صد و پنجاه هزار تار عصبی به جسم زیر مهاد بسته شده است. هورمون رشد را که خود از صد و هشتاد و هشت اسید حفاظتی تشکیل شده، این غده ترشح می‌کند. در هر لیتر خون بایستی ده میکروگرم از این هورمون وجود داشته باشد و در غیر این صورت انسان ریز جثه و کوتاه قد می‌شود، و اگر از این میزان بیشتر باشد، غول پیکر می‌شود. پس چه چیزی آن را کنترل می‌کند؟ این هورمون، هورمون رشد که از صد و هشتاد و هشت اسید حفاظتی تشکیل شده است.
هورمون ترشح شیر توسط غده‌ی هیپوفیز تولید می‌شود، بدین صورت که اندکی پس از بارداری هورمون نامبرده در خون به گردش می‌افتد، تا این که پس از بارداری به اوج خود می‌رسد و پستان‌های زن توسط این غده که کمتر از نیم گرم است، پر از شیر می‌شود. خالق این نظم و ترتیب کیست؟ خداوند بزرگ در آیه‌ی زیر این حقیقت را مورد تأکید قرار می‌دهد :
أَلَمْ نَجْعَلْ لَهُ عَیْنَینِ (8) وَ لِساناً وَ شَفَتَینِ (9) وَ هَدَیْنهُ نَجْدَینِ (10) 	(بلد : 8-10)
«مگر دو چشم و دو لب و یک زبان به او (انسان) ندادیم، مگر او را به سرزمین‌های بلند و هموار راهنمایی نکردیم».
برخی از مفسرین درباره‌ی این آیه بر این نظرند که وَ هَدَیْناهُ ثَدْیَینِ است(1) . یعنی او را به سوی پستان (پستان‌های مادر) راهنمایی کردیم.
همچنین هورمون دیگری، غده‌ی تیروئید را تحریک می‌کند که هورمونی ترشح کند تا کار متابولیسم بدن را به انجام برساند. باید اذعان کرد که متابولیسم خود یکی از پیچیده‌ترین فرایندهای بدن و عبارت از تبدیل غذا به انرژی است. از یک سوی غده‌ی تیروئید مسؤولیت تمام روند متابولیسم را به عهده دارد، و از دیگر سوی غده‌ی هیپوفیز که وزنی بیشتر از نیم گرم ندارد مسؤول جهت‌دهی به غده‌ی تیروئید برای ترشح این هورمون است. 
در بدن هورمونی دیگر هست که هنگام روبه‌‌رو شدن انسان با خطر، غده‌ی فوق - کلیوی را تحریک می‌کند، این غده به پیه دستور ترشح هورمونی را می‌دهد که ضربان قلب را دو برابر بالا می‌برد و ریه‌ها را در جهت افزایش دم و بازدم بر می‌انگیزد و رگها را نیز تحریک می‌کند که میزان روانی خود را کاهش بدهد تا خون به عضله‌ها برسد، همچنین به کبد دستور می‌دهد قند ترشح کند این چهار دستور را به پیه با پیامی از غده‌ی هیپوفیز به انجام می‌رساند.
این غده علاوه بر آن، مسؤول هورمون رشد جنسی در مغز نیز هست، و ویژگی‌های جنسی زن و مرد ناشی از عکس‌العمل‌های هورمونی است که غده‌ی هیپوفیز ترشح می‌کند، همچنین هورمون سلولهای زیر پوست باعث ترشح ماده‌ی رنگارنگ تشکیل‌دهنده‌ی رنگ انسان از سفید، اسمر، گندمگون و دورنگ می‌شود، این نیز از جمله وظایف غده‌ی هیپوفیز است که وزنی کمتر از نیم گرم دارد.
هورمون دیگری هست که هم‌سنگی مایعات در بدن را برقرار می‌کند. و در صورت ایراد پیدا کردن، زندگی انسان جهنمی خواهد شد و باید تمام وقت در کنار شیر آب و در حمام بماند تا آب بنوشد و عرق و ترشحات بدنش را بشوید. همان طور که هورمونی برای انقباظ و انبساط رگها و فعال کردن حافظه وجود دارد، یکی دیگر از هورمونهای بدن هورمون زایمان است که از غده‌ی هیپوفیز می‌تراود. نظر به این که زایمان فرایندی بسیار دشوار و پیچیده است که طی آن لگن خاصره بسط می‌یابد و عضله‌های رحم جمع و منقبض می‌شود، این هورمون با برنامه‌های اجرایی چنان وارد کار می‌شود که هر حرکت با یک حالت مناسب همراه است ... .
ثُمَّ السَّبِیلَ سَیَّرَهُ 	(عبس : 25)
«سپس او راه را آسان کرد».
هورمونهای بسیاری هست که غده‌ی هیپوفیز ترشح می‌کند، با این وجود انسان بسیار ناتوان است و خداوند آفریننده، او را چنین وصف می‌کند :
وَ خُلقَ الإنسانُ ضَعیفاً 	(نساء : 28)
«انسان بس ناتوان آفریده شده».
چنین است انسان، غده‌ی کوچکی در مغزش هست که دانشمندان آن را پادشاه و زمامدار همه‌ی غده‌ها دانسته‌اند؛ غده‌ی هیپوفیز که وزنش نیم گرم است... هورمون بنیادین زندگی انسان را ترشح می‌کند، اگر در این غده یا ترشح هورمونهایش خللی وارد شود، زندگی انسان به جهنمی تحمل‌ناپذیر مبدل می‌شود :
أَلَمْ نَجْعَلْ لَهُ عَیْنَینِ (8) وَ لِساناً شَفَتَینِ (9) وَ هَدَیْناهُ النَّجْدَینِ (10) فَلَا اقْتَحَمَ العَقبهَ (11) وَ مَا أَدْراکَ مَا العَقبَهُ (12) فَکُّ رَقَبَهٍ 
	(بلد : 8 – 13)
«دو چشم و دو لب و یک زبان به او (انسان دادیم و راه درست را بر او نمایاندیم، اما او نتوانست از مانع بگذرد، تو چه دانی این مانع چیست؟ همانا که آزاد کردن بنده است، اما کاش انسان خود را از شهوتهای دنیایی می‌رهاند تا به خدا برسد، ازیرا که شهوت‌ها پرده‌ای و مانعی بین او و خداوند است».
با این همه که تقریر افتاد باید گفت بحث هورمون‌ها هنوز به وضوح روشن نشده و بسیار مبهم و در عین حال مهم مانده است. هنگامی که انسان از خواب بیدار می‌شود و تکانی به خود می‌دهد و فعالیتش را از سر می‌گیرد، از میزان پیچیدگی و دقت به کار رفته در آفرینش خود و حرکت اندامها و سیستم‌های بدنش آگاه نیست، پس می‌زیبد که خدای بزرگ را به خاطر این نعمتها سپاس گوید.
-------------------------------------------------------------------------
1) براساس روایتی از ابن عباس که طبری آن را در تفسیرش (30/201) و ابن کثیر در تفسیرش (4/013) آورده‌اند.در وسط مغز آدمی غده‌ی کوچکی به اندازه‌ی یک دانه‌ی سفید ذرت است که غده‌ی صنبوری نامیده می‌شود. یک دانشمند بزرگ در یکی از کشورهای پیشرفته – البته با معیار مادی – به دانشجویانش گفته : «غده‌ی صنوبری غده‌ی بی‌فایده‌ای است، هیچ کار یا فعالیت خاصی و کوچکترین نقشی در بدن انسان ندارد». اما خداوند بلندمرتبه می‌فرماید :
وَ مَا أُوتِیتُمْ مِنَ آلعِلْمِ إلّا قَلیلاً 	(اسراء : 85)
«مقدار بسیار اندکی علم به شما داده شده است».
گفته‌ی دانشمند بزرگی در رشته‌ی پزشکی بود که در درس کالبد شکافی به دانشجویان گفت. پس از آن دریافتند که این غده نخستین غده‌ای است که در بدن جنین درست می‌شود و آخرین غده‌ای است که اسرار و رموز خود را برای علم پزشکی فاش می‌کند. این غده هورمونی ترشح می‌کند که در تمام موجودات زنده هست. از حیوانات، انسان، گیاهان و حتی جانداران تک سلو