لله ص فرمود: «ما أنزل الله (ج) فی التّوراة و لا فی الإنجیل مثل أمّ القرآن. و هی السّبع المثانی[5] (والقرآن العظیم الّذی أوتیته)»[6] (خداوند در تورات و انجیل سوره‌ای به عظمت سوره فاتحه، نازل نفرموده است. این (سوره) همان «سبع مثانی و قرآن عظیم» است که به من داده شده است.
همچنین به «مسییء الصلوة» فرمود که سوره فاتحه را در نمازهایش تلاوت نماید[7].
و در مورد کسی که حفظ سوره فاتحه برایش دشوار باشد فرمود: به جای آن، تسبیحات زیر را بخواند: «سبحان‌الله و الحمدلله، و لاإله الاالله، و الله اکبر و لاحول و لاقوة الا بالله»[8] چنانکه به «مسییء الصلوة» نیز فرمود: «فإن کان معک القرآن فاقرأبه، و إلاّ فاحمدالله و کبّره و هلّله»[9] (پس اگر چیزی از قرآن یاد داری بخوان و گرنه «الحمدلله و الله اکبر و لاإله إلاّ الله» کافی خواهد بود).

--------------------------------------
1.بخاری و مسلم (الارواء، 302).
2.دارقطنی و ابن حبان و هر دو آن را تصحیح دانسته‌اند.
3.مسلم و ابوعوانه.
4.مسلم و ابوعوانه.
5.اشاره به این آیه قرآن دارد: (وَ لَقَدْ آتَيْناكَ سَبْعاً مِنَ الْمَثاني‏ وَ الْقُرْآنَ الْعَظيمَ) کلمه «سبع» دلالت بر هفت آیه سوره فاتحه دارد و کلمه «مثانی» اشاره به تکرار سوره فاتحه در رکعات نماز دارد. سوره فاتحه به خاطر عظمتش مجازاً قرآن عظیم نامیده شده است.
6.نسائی و حاکم با تصحیح حاکم و تأیید ذهبی.
7.بخاری در «جزء قراءة خلف الامام» با سند صحیح.
8.ابوداود و ابن خزیمه و حاکم با تصحیح ابن حبان و حاکم و موافقت ذهبی (الارواء، 303).
9.ابوداود و ترمذی. و ترمذی آن را حسن دانسته است ولی سند آن صحیح است (صحیح ابی داود، 807).نخست، مقتدیان، مجاز بودند که در نمازهای جهری، پشت سر امام خویش، قرائت بخوانند تا اینکه روزی در نماز صبح، قرائت بر رسول‌الله ص (به علت زمزمه مقتدیان) دشوار آمد، پس از اتمام نماز، فرمودند: «لعلّکم تقرأون خلف إمامکم» (مگر شما پشت سر امامتان قرائت می‌خواهید؟) صحابه عرض کردند: بلی ای رسول خدا ص! ما با شتاب می‌خوانیم. فرمود: «لاتفعلوا إلاّ (أن یقرأ أحدکم) بفاتحة الکتاب، فإنّه لاصلاة لمن لم یقرأ بها»[1] (چنین نکنید، بلکه فقط سوره فاته را بخوانید زیرا نماز، بدون خواندن آن، درست نخواهد بود). سپس از هر گونه قرائت، پشت سر امام، در نمازهای جهری، نهی فرمود. و این زمانی بود که در پایان یکی از نمازهای جهری (طبق روایتی، نماز فجر) فرمود: «مگر کسی از شما با من قرائت می‌خواند؟ مردی جواب داد: بلی، من می‌خواندم. رسول‌الله ص فرمود: با خود گفتم چه شده است که در خواندن قرائت، با من منازعه درگرفته است. ابوهریره رضی الله عنه می‌گوید: از آن روز به بعد، مردم از هر نوع قرائت، در نمازهای جهری، پشت سر رسول‌الله ص، خودداری کردند، مگر در نمازهای سری که آهسته می‌خواندند[2].
رسول‌الله ص، سکوت مقتدی، در مقابل قرائت امام را بخشی از پیروی کامل امام می‌دانست. چنانکه فرموده است: «إنما جعل الإمام لیؤتمّ به، فإذا کبّر فکبّروا، و إذا قرأ فانصتوا»[3] (امام برای آنست که به او اقتدا شود، پس وقتی که تکبیر گفت، شما نیز تکبیر بگویید و هر گاه قرائت خواند، سکوت اختیار کنید).
همچنین گوش دادن به قرائت امام را به منزله قرائت مقتدی می‌دانست چنانکه فرموده است: «من کان له إمام فقراءة الإمام له قراءة»[4] (هر کس که امامی داشته باشد، قرائت امام، قرائت او نیز می‌باشد) این حکم، به نمازهای جهری اختصاص دارد.

--------------------------------------
نمازی جَهری و سری - به نمازهایی که امام با صدای بلند قرائت می‌خواند جهری و به نمازهایی که در آن قرائت به آهستگی خوانده می‌شود، سری گفته می‌شود (مترجم).
1.بخاری در «جزء قرائت خلف الامام» ابوداود و احمد و ترمذی و دارقطنی آن را حسن دانسته‌اند.
2.مالک، حمیدی و بخاری. در «جزء قرائت خلف الامام» و ابوداود. با تحسین ترمذی و تصحیح ابن حبان، ابوحاتم رازی و ابن قیم.
3.ابن ابی‌شیبه، (1/97/1) ابوداود، مسلم و ابوعوانه (الارواء، 332 و 394).
4.ابن ابی‌شیبه، (1/97/1) دارقطنی، ابن ماجه، طحاوی و احمد (الارواء، 500) و بوصیری بعضی از طرق آن را صحیح دانسته است.قرائت مقتدی پشت سر امام در نمازهای سری به وسیله تقریر یاز رسول‌الله ص، ثابت شده است. یعنی ایشان متوجه شده بودند که اصحاب، پشت سر ایشان قرائت می‌خوانند، ولی آنها را از این کار، باز نداشت). همانطور که جابر رضی الله عنه می‌گوید: ما (صحابه) پشت سر امام در دو رکعت اول نمازهای ظهر و عصر، فاتحه را با سوره‌ای دیگر می‌خواندیم و در دو رکعت آخر آنها تنها سوره فاتحه را تلاوت می‌کردیم[1].
اما بلند خواندن قرائت را در این نمازها نیز به گونه‌ای که برای امام، ایجاد مزاحمت نماید نمی‌پسندید. چنانکه روزی پس از ادای نماز ظهر به همراه اصحاب، خطاب به آنان پرسید: «أیّکم قرأ (سبّح اسم ربّک الأعلی)»؟ (چه کسی از شما سوره اعلی را تلاوت می‌کرد؟ یکی در پاسخ گفت: من آن را خواندم ولی سوء نیتی نداشتم. رسول‌الله ص فرمود: «قد عرفت أنّ رجلاً خالجنیها»[2] (من متوجه شدم که کسی با من در خواندن قرائت، کشمکش دارد).
همچنین در روایتی دیگر آمده است: «کانوا یقرؤون خلف النّبی (فیجهرون به) فقال: خلطتم علیّ القرآن»[3] (اصحاب، پشت سر رسول‌الله ص با صدای بلند قرائت می‌خواندند، رسول‌الله ص خطاب به آنها فرمود: شما قرائت را بر من، درهم و برهم نمودید).
و در جایی فرمود:
«إنّ المصلّی یناجی ربّه، فلینظر بما یناجیه به و لایجهر بعضکم علی بعضٍ بالقرآن»[4] (نمازگزار با خدای خویش پنهانی سخن می‌گوید، پس باید بداند که چگونه با خداوند مناجات کند و نباید بعضی از شما با تلاوت قرآن، با صدای بلند، برای برخی دیگر ایجاد مزاحمت کند).
همچنین فرمودند: «من قرأ حرفاً من کتاب الله فله به حسنة و الحسنة بعشر أمثالها، لاأقول «الم» حرف؛ (الف) حرف و (لام) حرف و (میم) حرف»[5].
(هر کس که یک حرف از کتاب خدا بخوند به وی در ازای آن، ده نیکی داده می‌شود (سپس رسول‌الله ص فرمود:) من نمی‌گویم «الم» یک حرف است بلکه هر یک از «الف»، «لام» و «میم» حرف جداگانه‌ای محسوب می‌شود.

--------------------------------------
1.ابن ماجه با سند صحیح (الارواء، 506).
2.مسلم و ابوعوانه.
3.بخاری در جزء قرائت خلف امام و احمد و سراج با سند حسن.
4.مالک و بخاری در «افعال العباد» با سند صحیح.
5.ترمذی و حاکم با سند صحیح (الصحیح، 660).رسول‌الله ص پس از اتمام قرائت فاتحه، با صدای بلند و کشیده «آمین» می‌گفت[1] و به اصحاب، امر می‌کرد که آنها نیز بعد از «آمین» امام، متصلاً آمین بگویند. چنانکه در این مورد فرمودند: «إذا قال الإمام : غیر المغضوب علیهم ولا الضّالیّن» فقولوا: آمّین (فإنّ الملئکة تقول: آمّین و إنّ الإمام یقول: آمّین)» (بعد از اینکه امام، گفت: «غیرالمغضوب علیهم ولاالضالین»، شما آمین بگویید. زیرا فرشتگان و امام نیز آمین می‌گویند).
به عبارتی فرمود: «إذا أمّن الإمام فأمّنوا» (هنگامی که امام آمین گفت شما نیز آمین بگویید). «فمن وافق تأمینه تأ