ره  تكستانهايي  كه  چند  برابر  انگور  در  آنها  هلو  و  انار  محصول  بدست  می‌ايد  نظرت  چيست‌؟  عمر  به  وي  نوشت‌: ازآنها  يكدهم  بعنوان  زكات  گرفته  نمی‌شود. آنها  درختان  خاردار  می‌باشند . 

ترمذی‌گفته  است  كثر  اهل  علم  برآنندكه  به  سبزيجات  زكات  تعلق  نمی‌گيرد. قرطبی‌گفته  است‌: زكات  به  چيزهايي  تعلق  می‌گيردكه  قوت  باشند. به  سبزيجات  زكات  تعلق  نمی‌گيرد. در  طايف  انار  و  هلو  و  بالنگ  وجود  داشت  ولي  به  ثبوت  نرسيده  است‌كه  پيامبر صلي الله عليه و سلم   و  خلفاي  او  از  آنها  زكات گرفته  باشند. 

ابن  القيم‌گفته  است‌: درباره  زكات  اسب  و  برده  و  قاطر  و  الاغ  و  سبزيجات  و  انواع  خربزه  و  انواع  خيار  و  ميوه‌هايی‌كه  پيمانه  در  آن  بكار  نمی‌رود  و  ذخيره  نمی‌گردند،  هيچگونه  رهنمودي  از  پيامبر صلي الله عليه و سلم    نرسيده  است  مگر  درباره انگور  و  خرما  كه  از  آنها  زكات  می‌گرفت‌،  خواه  بصورت  خشك  شده  آنها  يا  بصورت  ترو  تازگي  آنها. 

راي  فقها‌ء  درا‌ين  با‌ره‌:
  هيچكس  از  علما  در  وجوب  زكات  از  محصولات‌كشاورزي  و  ميوه‌جات  با  هم  اختلافي  ندارند،  بلكه  اختلاف  در  انواع  محصولات كشاورزي  و  ميوه‌هايي  است‌كه  ازآنها  زكات  واجب  است‌. اينك  اين  آراء  را  بشرح  زيرخلاصه  می‌كنيم‌: 

1-‌حسن  بصري  و  ثوري  و  شعبي  می‌گويند  تنها  زكات  ازانواعي  واجب  می‌باشد  كه  در  نصوص‌كتاب  و  سنت  آمده  است  ما نند: ‌گندم‌،  جو،  خرما،  ذرت  وكشمش  يا مويز. و  درباره  غير اينها،  نصي  وجود  ندارد. شوكاني  اين  مذهب  را  حق  دانسته  است‌. 

٢-‌ابوحنيفه  می‌گويد: از  هر  چيزی‌كه  از  زمين  برويد  زكات  واجب  می‌باشد  بين  سبزيجات  وديگرانواع  محصولات‌كشاورزي  وميوه‌جات  فرقي  نيست  ولي  مشروط  براينكه  مقصود  ازكشت  آن  زمين  بهره‌برداري  و  سوددهي  زمين  باشد. ليكن  هيزم  و  نيشكر  و  حشيش  و  درختان  بی‌ثمر،  ازآن  مستثني  است‌. ابوحنيفيه  بر  اين  راي  خويش  به  مفهوم  عام  حديث‌: " فيما سقت السماء العشر  [‌هر  آنچه  از  آب  باران  آبياري  شود،  زكات  آن  يكدهم  است‌]"‌،  استدلال‌كرده  وگفته  است‌: مفهوم  اين  حديث  همه  چيزهايي  ركه  از  زمين  بيرون  می‌ايد،  دربر  می‌گيرد  و  چون  هدف  ازكشت  آن  بهره‌دهي  و  افزايش  محصول  آنست‌،  پس  حكم  حبوبات  را  دارد. 

٣-‌ابويوسف  و  محمد  (‌از  ياران  ابوحنيفه‌) ‌گفته‌اند: از  هر  چيزی‌كه  از  زمين  برويد  زكات  واجب  است  مشروط  برآنكه  بتوان  آن  را  يك  سال  نگهداری‌كرد  و  نيازي  به  تلاش  وكوشش  فراوان  نداشته  باشد. خواه  آن  را  پيمانه‌كنند  مانند: حبوبات  يا  آن  را  وزن  نمايند  مانند: پنبه  و  شكر. اگرآن  محصول  قابل  نگهداري  براي  يكسال  نباشد  مانند: انواع  خيار  و  انواع  خربزه  و  انواع‌گرمك  و  امثال  آن  از  سبزيجات  و  ميوه‌ها،  زكات  آنها  واجب  نيست‌. 

٤-  امام  مالك  می‌گويد: از  چيزهايی‌كه  از  زمين  می‌رويد،  وقتي  زكات  داده  می‌شود،‌كه  قابل  نگهداري  و  خشک‌كردن  باشد  و  انسان  آن  را  بكارد،  خواه  قوت  باشند  مانند: ‌گندم  و  جو  يا  غيرقوت  باشد  مانند: دانه  خارخسك  وكنجد  و. . . بنابراين  به  مذهب  وي  در  سبزيجات  و  ميوه‌جاتي  مانند  انجير  و  انار  و  سيب  زكات  واجب  نيست‌. 

٥-  امام  شافعي  می‌گويد: از  چيزهايي  كه  از  زمين  می‌رويد  وقتي  زكات  داده  می‌شودكه  قوت  بوده  و  قابل  ذخيره‌كردن  باشند  و  انسان  آنها  ركشت‌كند  مانند: گندم  و  جو. نووی‌گفته  است‌: بنا  به  مذهب‌. ما  از  ميان  درختان  تنها  از  خرما  و  انگور زكات  واجب  است  و  ازميان  حبوبات  تنها  از  حبوباتي  زكات‌گرفته  می‌شودكه  قوت و  قابل  ذخيره‌كردن  باشند  و  به  سبزيجات  زكات  تعلق  نمی‌گيرد. 

٦-‌امام  احمد  می‌گويد: از  تمام  آنچه‌كه  از  زمين  می‌رويد  زكات  واجب  می‌باشد  مانند  حبوبات  و  ميوه‌هايی‌كه  قابل  خشک‌كردن  و  نگهداري  وكيل‌كردن  و  پيمون  می‌باشند  و  مردم  آنها  را  درزمين‌هاي  خود  می‌كارند[3]‌. خواه  قوت  باشد  مانند: ‌گندم  و.  . . و  يا  از  جمله  دانه‌هاي  قابل  ذخيره‌كردن  باشند  مانند: عدس‌،  نخود،  لوبيا،  باقلا،  خلر،  باقلاي  مصري  وامثال  آن‌. وچيزهايي  ازقبيل  زيره  وزرشك  وتخم  پنبه  و  تخم  انواع  خيار  و  تخم  انواع  خربزه  و  دانه‌هايي  مانند: خارخسك  وكنجد. و  به  راي  امام  احمد  هرگونه  ميوه  خشكی‌كه  اين  اوصاف  را  داشته  باشد،  نيززكات  آن  واجب  است  مانند: خرما،  كشمش‌،  مويز،  زردآلو،  انجير،  بادام‌،  فندق  و  پسته‌. و  در  ميوه‌هايي  مانند: هلو،‌گلابی‌،  سيب‌،  زردآلوي  تر،  انجيرتر،  و  از  سبزيجات  مانند: انواع  خيار  و  انواع  خربزه‌،  بادمجان‌،  هويج  و  شلغم‌. به  راي  امام  احمد  زكات  بدانها  تعلق  نمی‌گيرد .

زكات  زيتون
نووی‌گفته‌است‌: بنا  به  راي  صحيح  مذهب  ما  زكات  زيتون  واجب  نيست  وراي  حسن  و  ابن  صالح  وابن  ابي  ليلي  وابوعبيد  نيزچنين  است‌. زهري  واوزاعي  وليث  و  مالك  و  ثوري  و  ابوحنيفه  و  ابوثور  می‌گويند: زكات  آن  واجب  می‌باشد. 

زهري  وليث  و  اوزاعی‌ گفته‌اند: بايد  اول  آن  را  تخمين  زد،  سپس  از  روغنش  زكات‌گرفت‌. مالک‌گفته  است‌: نيازي  به  تخمين  نيست  بلكه  هروقت  روغن  آن‌گرفته  شد  وبه  پنج  “‌وسق=  ٦٥٣كيلوگرم‌“  رسيد  يك  دهم  آن  بعنوان  زكات‌ گرفته  می‌شود. ا  هـ‌. 

ا ين اختلاف  درباره  زكات  محصولات‌كشا‌ورزي  و  ميوه‌ها  ازكجا  سرچشمه ‌گرفته  است‌؟:
ابن  رشد  می‌گويد: اختلاف  بين‌كسانی‌كه  زكات  را  فقط  به  آن  انواع  اختصاص  داده‌اندكه  مورد  اجماع  است‌،  و  بين‌كسانی‌كه  می‌گويند  غير  ازآنها  از  هر  چيزی‌كه  ذخيره‌گردد  و  قوت  باشد  نيززكات  واجب  می‌باشد،  ازاينجا  ناشي  شده  است ‌كه  ايا زكات  به  خود  و  عين  اين  چهارنوع  (‌گندم‌،  جو،  خرما،  مويزوكشمش‌)  تعلق  دارد  يا  اينكه  تعلق  زكات  بدانها  از  اين  جهت  است‌ كه  قوت  هستند؟

كسانی‌كه  می‌گويند: زكات  به  خود  آنها  تعلق  دارد،  ازميان  محصولات ‌كشاورزي  و  ميوه‌ها،  فقط  زكات  اين  چهار  نوع  را  واجب  می‌دانند. وكسانی‌كه  می‌گويند  زكات  اين  چهار  نوع  هم  بدليل  آنست‌كه  قوت  هستند،  ازهر  چيزی‌كه  قوت  باشد  زكات  را  واجب  می‌دانند. و  همچنين  اختلاف  ميان  كسانی‌كه  می‌گويند: از  هر  چيزي  كه  از  زمين  برويد،  زكات  واجب  می‌باشد،  مگرآن  چيزهايی‌كه  به  اجماع  استثناء  شده‌اند  مانند: حشيش‌،  هيزم‌،  نيشكر. اين  اختلاف  هم  از  تعارض  نصوص  ناشي  شده  است‌. 

عمل  به  قيا‌س  بمقتضا‌ي  معني  عام  و كلي ‌الفا‌ظ‌: 
اما  لفظی‌كه  مقتضي  عموم  است  و  مفهوم  فراگير  دارد  مانند  اين  حديث  پيامبر صلي الله عليه و سلم  ‌:  " فيما سقت السماء العشر، وفيما سقي بالنضح نصف العشر  [‌از  آنچه  كه  با  آب  باران  آبياري  شود،  يكدهم  و  آنچه‌كه  با  دولاب و  امثال  آن  آبياري  شود،  نصف  يكد