ان  باغها  و  بستانها  در  روز  از  آنها  محافظت  مي‌كنند  و  صاحبان حيوانات  عرفا  و  عادتا  در  روز  آنها  را  آزاد  مي‌گذارند  و  شب‌ها  آنها  را  به  خوابگاه برمي‌گردانند،  پس‌ كسي ‌كه  با  اين  عادت  و  عرف  عمومي  مخالفت  مي‌كند  ازراه  و  رسم  مردم  خارج  شده  و  خود  سبب  تضييع  مال  خود  شده  است‌.  البته  اين  وقتي  است‌كه  مالك  حيوان  همراه  آن  نباشد  و  اگرخود  مالك  همراه  حيوان  باشد  او  ضامن  چيزي  است‌كه  حيوان  تلف‌كرده  است‌،  خواه  سوار بر آن  باشد  يا  آن  را  براند  و  يا  زمام  و  افسار آن  را  بدست  داشته  باشد  يا  نزديك  آن  ايستاده  و  خواه  آن  را  با  پا  يا  دست  يا  دهان  تلف  كند.  

آنان  بحديثي  استدلال‌كرده‌اندكه  امام  مالك  از  ابن  شهاب  و  او  از  حرام  بن  سعيد  بن  المحيصه  روايت‌كرده  است‌كه‌:  شتر  براء  بن  عازب  داخل  بستان  مردي  شده  بود  و  زيان  و  خسارتي  ببار  آورده  بود  پيامبر صلي الله عليه و سلم  حكم‌كرد  باينكه  صاحب  باغ  و  بستان  موظف  است‌،  در  روز  از  بستان  و  باغ  خود،  مواظبت  و  محافظت‌كند  و  اگر  چهارپايان  در  شب  چيزي  را  تباه‌كنند  و  تلف  نمايند،  صاحبان  آنها  ضامن  مي‌باشند.

ابوعمر  بن  عبدالبرگفت‌:  اين  حديث  اگرچه  “‌مرسل‌”  است  ولي  مشهور  مي‌باشد.  پيشروان  حديث  آن  را  “‌مرسل‌”  دانسته  و  افراد  مورد  اعتماد  آن  را  روايت  كرده‌اند  و  فقهاي  حجاز  بدان  عمل‌كرده  و  آن  را  پذيرفته‌اند.  و  در  مدينه  نيز  بدان  عمل ‌كرده‌اند.  
و كافي  است‌كه  اهل  مدينه  و  باقي  اهل  حجاز  بدان  عمل‌كرده  باشند.

“‌سحنون‌”  از  علماي  مالكيه ‌گفته  است‌،  اين  حديث  براي  مدينه  و  امثال  آن  صادق  است‌،  كه  باغها  و  بستانهايشان  داراي  ديوار  جداگانه  هستند  و  محصورند  و  اما  در جاهائي‌كه‌كشتزارها  بهم  پيوسته  هستند  و  مانع  ندارند  و  همچنان  باغهائي‌كه  ديوار  ندارند  و  بهم  پيوسته  هستند،  صاحبان  چهارپايان  ضامن  چيزهائي  مي‌باشند،  كه چهارپايانشان  تلف  مي‌كنند،  خواه  در  روز  و  خواه  در  شب  باشد.  علماي  حنفيه  گفته‌اند  اگرمالك  حيوانات  همراه  آنها  نباشد  چه  شب  باشد  يا  روز ضامن  آنها  نيستند  بخاطر  همان  حديثي  كه  قبلا  نقل  شد:" جرح العجماء جبار ..."  علماي  حنفيه  همه  اعمال  حيوانات  را  قياس  بر  “‌جرح  =  زخم‌”  آنهاكرده‌اند.  اگر  مالك  آنها  همراه  آنها باشد  دراين  صورت  اگرمالك  آنها  را  سوق  دهد  در هر صورت  ضامن  چيزي  است‌كه  تلف‌كنند.  اگرآنها  را  دنبال  خود  بكشد  يا  سوار بر آنها  باشد  تنها  ضامن  چيزي  است كه  با  دهان  يا  با  دست  تلف‌كنند  وضامن  چيزي  نيستندكه  با  پا  تلف‌كنند.  جمهور  علما  در  جواب  آنان‌گفته‌اند:  حديثي‌كه  حنفيه  بدان  استدلال  كرده‌اند،  عام  است  و  وسيله  حديث  براء  بن  عازب  تخصيص  يافته  است‌.  البته  اين  درباره‌كشت  و  ميوه‌ها است  و  درباره  غير  آنها  ابن  قدامه  در  مغني‌گفته  است‌:  “‌اگر  چهار  پا  غير  ازكشت  و  زرع  را  تلف‌كند،  صاحبش  ضامن  آن  نيست‌،  خواه  شب  باشد  يا  روز،  مادام‌كه  دست  صاحب  حيوان  بر  آن  نباشد،  يعني  مادام‌كه  در  دسترس  او  نباشد‌“‌.

از  شريح  -‌قاضي  -‌نقل  شده‌‌كه‌گله‌گوسفندي  شبي  بكشت‌زاري‌كه  بدور آن  ديوار  كشيده  بودند،  رفت  و  او  حكم‌كرد  باينكه  صاحب‌ گله‌گوسفند  ضامن  مي‌باشد.  و  شريح  اين  آيه  را  خواند:" إذ نفشت فيه غنم القوم -‌انبياء  -‌٧٨  [وقتي‌ كه‌ گله  قرم  در  آن  چريده  برد]"  وگفته  نفش  =  چريدن  بدون  شبان‌.  درشب  پيش  مي‌آيد  نه  درروز.  ولي  ثوري‌گفته  است  اگر  روز  هم  باشد  صاحبش  ضامن  است  چون  آنها  را  آزاد گذاشته  و كوتاهي‌ كرده  است‌.  بعلاوه  ما  قول  پيامبر صلي الله عليه و سلم  را  نيز داريم‌كه  فرمود  “‌جرح  العجماء  جبار”‌ كه  متفق  عليه  است‌.  و  بموجب  آن  هدر  است‌.  و  اما  “‌نفش‌”‌كه  درآيه  آمده  است  مراد  از  آن  چريدن در  شب  مي باشد  و  طبيعي  است‌كه  اين  در  مورد كشتي  است‌ كه  حيوانات  با  چريدنشان  در  آن‌،  آن  را  تباه  مي‌سازند  و  بچراي  در  آن  علاقه  دارند  و  مشتاق  مي‌باشند  ولي  در  غيركشت  چنين  نيست  پس  نمي‌توان  غيركشت  و  زرع  را  برآن  قياس‌كرد،  چون  اشتهاي  حيوانات  بچريدن  درآن  بيشتر  است‌”‌.  پايان  سخن  مغني‌.ضمانت  چيزي‌ كه  پرندگان  آن  را  تلف  مي‌كنند  

برخي  از  علماء  مي‌گويند:  زنبور عسل  و كبوتر و  مرغابي  و  مرغ  و  پرندگان  حكم  چهارپايان  را  دارند  و كسي‌ كه  آنها  را  نگهداري  مي كند  و  در روز آنها  را  آزاد كند  و  دانه   بردارند  صاحب  آنها  ضامن  نيست  چون  عادتاً  و  عرفاً  اينگونه  پرندگان  رها  مي‌شوند  و  آزاد  گذاشته  مي‌شوند.

برخي  ديگر گفته‌اند  اگر  صاحبانشان  آنها  را  رها كنند  و  چيزي  را  تلف  نمايند  ضامن  مي‌باشند.  و  همچنين ‌كسي ‌كه  پرنده  شكاري  مانند  صقر  و  باز  داشته  باشد  و  آن  را  رهاكند  و  پرندگان  و  حيوانات  مردم  را  تلف  و  تباه  سازند  اوضامن  مي‌باشد  و  اين  راي  صحيح  است‌.ضمانت  چيزي‌كه  سگ  يا گربه  آن  را  تلف  مي‌كند  

در  مغني  آمده  است‌: ‌كسي كه  سگ‌گزنده  نگهداري‌ كند  و آن  را آ‌زاد  و  رها  سازد  و  كسي  را گاز گرفت  يا  حيواني  راگازگرفت  يا  جامه‌كسي  را  سوراخ‌كرد،  درشب  يا  در  روز  باشد  صاحب  آن‌،  ضامن  چيزي  است‌كه  تلف‌كرده  است‌،  چون  او  با  نگهداري چنين  چيزي  خودكوتاهي‌كرده  و  مقصراست‌.  مگراينكه‌كسي  بدون  اجازه  او  داخل  خانه‌اش  شده  باشد،‌كه  درآن  صورت  ضامن  نيست‌،  چون  آن  شخص‌كه  بدون  اجازه  وارد  خانه  او  شده  است  مرتكب  عدوان  و  تجاوز شده  و  خود  سبب‌گرديده ‌كه  سگ  او  راگاز  بگيرد  و  اگركسي  با  اجازه  صاحب  خانه  وارد  خانه  او  شد  و  سگ  او  راگاز گرفت‌،  صاحب  خانه  ضامن  مي‌باشد،  چون  او  خود  سبب  اتلاف  شده  است‌.  

اگر  سگ  بغير از گاز گرفتن‌،  موجب  تلف  شد،  مانند  اينكه  در ظرف‌كسي  سر  نهاد  يا  درآن  شاشيد،  صاحب  سگ  ضامن  نيست‌،  چون  اين  عمل  به  سگ‌گزنده  اختصاص  ندارد.  قاضي  گفته  است‌:  “‌هرگاه  كسي  گربه‌اي  را  نگهداري  مي‌كرد  كه  جوجه  مردم  را  مي‌خورد،  اوضامن  چيزي  است‌كه  تلف  مي‌كند،  همانگونه‌كه  ضامن  چيزي  مي‌باشدكه  سگ‌گزنده‌اش  تلف  مي‌كند.  وفرق  نمي‌كندكه  شب  باشد  يا  روز  ولي  اگرگربه  به  جوجه  خوردن  عادت  نكرده  باشد،  صاحبش  ضامن  چيزي  نيست‌كه  تلف‌كرده  است  همانگونه  كه  درباره  سگ  نيز  چنين  مي‌باشد.  اگر  سگ‌گزنده‌اي  يا  گربه‌اي  نزد  انساني  حاضر  شد،  بدون  اينكه  او  آنها  را  نگه‌داري‌كرده  يا  انتخاب‌كرده باشد  و  موجب  تباهي  چيزي‌گردد  آن  شخص  ضامن  نيست‌،  چون  خود  سگ  يا گربه  موجب  تلف  شدن  و  سبب  آن  مي‌باشد  و  او  درآن  دخالتي  ندارد.حيواني‌ كه‌ كشته  مي‌شود  و  حيواني‌ كه‌  كشته  نمي‌شود  

از  حيوانات  تنها  چيزهائي‌ كشته  مي‌شوند كه  پي