 الله عليه و سلم   گفت‌:" إنما الاعمال بالنيات، وإنما لكل امرئ ما نوى    [بدرستي  چيزي‌ که  به  عمل  ارزش  مي‌دهد  نيت  است  و  براي  هرکس  تنها  چيزي  هست‌که  نيت  آن  راکرده  است‌]"‌.  و  اخلاص  است‌که  ارزش واقعي  را  به  عمل  مي‌بخشد  و  لذا  انسان  مي‌تواند  با  اخلاص  درجه  شهادت  راکسب  کند،  اگرچه  شهيد  هم  نشود.  پيامبر صلي الله عليه و سلم    مي‌گويد:" من سأل الله الشهادة بصدق بلغه الله منازل الشهداءوإن مات على فراشه   [‌هرکس  با  نيت  صادق  از  خداوند  شهادت  را  بطلبد،  خداوند  او  را  بدرجه  شهداء  مي‌رساند  اگرچه  بر  بستر  خويش  بميرد]"‌.  پيامبر صلي الله عليه و سلم   مي‌گويد:"  إن بالمدينة أقواما ما سرتم مسيرا، ولا قطعتم واديا، إلا كانوا معكم، حبسهم العذر    [براستي  اقوامي  وگروههائي  در  مدينه  هستند  که  شما  مجاهدان  بهر  جائي  رفته  باشي  و  هر  واديي  را  طي‌کرده  باشيد،  آنان  قلبشان  با  شما  است  و  تنها  عذرشان  آنان  را  از  شما  باز  داشته  است‌]‌".

هرگاه  انگيزه  جهاد،  اخلاص  براي  خدا  نباشد،  بلکه  انگيزه  آن‌،  چيزي  و  هدفي  از  اهداف  دنيائي  و  مادي  باشد،  نه  تنها  مجاهد  از  ثواب  و  پاداش  اخروي‌،  محروم  مي‌شود  بلکه  نفس  خويش  را  در  معرض  عذاب  اخروي  در  قيامت  قرار  مي‌دهد.  از  ابوهريره  نقل  است‌که‌گفت‌:  از  پيامبر صلي الله عليه و سلم    شنيدم  که  مي‌گفت‌:" إن أول الناس يقضى يوم القيامة عليه: رجل استشهد. فأتي به فعرفه نعمه، فعرفها. قال: فما عملت فيها؟ قال: قاتلت فيك حتى استشهدت. قال: كذبت، ولكنك قاتلت لان يقال: جرئ فقد قيل، ثم أمر به فسحب على وجهه حتى ألقي في النار.  ورجل تعلم العلم وعلمه، وقرأ القرآن، فأتي به فعرفه نعمه، فعرفها.
قال فما عملت فيها؟ قال: تعلمت العلم وعلمته، وقرأت فيك القرآن .قال: كذبت، ولكنك تعلمت العلم ليقال عالم.وقرأت القرآن ليقال هو قارئ. فقد قيل، ثم أمر به فسحب على وجهه حتى ألقي في النار.
ورجل وسع الله عليه، وأعطاه من أصناف المال. فأتي به فعرفه نعمه، فعرفها.
قال: فما عملت فيها؟ قال: ما تركت من سبيل تحب أن ينفق فيها إلا أنفقت فيهالك.
قال: كذبت، ولكنك فعلت ليقال: هو جواد، فقد قيل، ثم أمر به فسحب على وجهه، ثم ألقي في النار ".
[‌همانا  اولين‌کسي  که  در  روز  قيامت  بر  وي  داوري  مي‌گردد،  مردي  است‌که  بشهادت  رسيده  است  واورا  مي‌آورند  و  خداوند  نعمتهاي  خويش  بر  وي  عرضه  مي‌کندکه  بدانها  اعتراف  مي‌نمايد  وآنها  را  مي‌شناسد  و  به  وي  مي‌گويد:  در  دنيا  در  برابر  اين  نعمتها  چه  کارکردي‌؟  اوگويد:  خداوندا  در  راه  تو  جنگيدم  تا  اينکه  شهيد  شدم‌.  خداگويد:  دروغ‌گفتي‌.  تو  براي  آن  جنگيدي‌که‌گفته  شود،  او  شجاع  و  دلاور  است  و  بدان  رسيدي‌.  سپس  دستور  داده  مي‌شود  که  او  را  بر  روي  مي‌کشند  و  بآتش  دوزخ  مي‌اندازند.  و  مردي  هست‌که  دانش  را  مي‌آموزد  و  عالم  مي‌گردد  و  قرآن  مي‌خواند،  او  را  مي‌آورند  و  خدا  نعمتهاي  خود  را  بر  وي  عرضه  مي‌دارد  و  بوجود  آنها  اعتراف  مي‌کند.  گويد:  در  ازاء  اين  نعمتها  در  دنيا  چه‌کردي‌؟  گويد:  دانش  را  فراگرفتم  و  تعليم  دادم  و  قرآن  را  خواندم‌.  بوي‌گويد:  دروغ‌گفتي  بلکه  دانش  آموختي  تاگفته  شود  اودانشمند  است  و  قرآن  را  خواندي  تاگفته  شود  اوقاري  قرآن  است  و  بدان  رسيدي  سپس  دستور  داده  مي‌شودکه  او  را  بر  روي  بکشند  تا  اينکه  بآتش  دوزخ  انداخته  مي‌شود  و  مردي  هست‌که  خداوند  انواع  ثروتها  و  اموال  را  به  او  داده  است‌.  او  را  مي‌آورند  و  نعمتهاي  خدا  را  بر  او  عرضه  مي‌کنند  و  بدانها  اعتراف  مي‌نمايد.گويد  در  ازاء  اين  نعمتها  در  دنيا  چه  کارکردي‌؟  گويد:  هر  راهي  را  که  ديدم  هزينه‌کردن  درآن  مورد  پسند  شما  است‌،  مال  خويش  را  هزينه ‌کردم  و  رضاي  تو  جستم‌.  بوي‌گفته  مي‌شود  تو  دروغ‌گفتي‌.  بلکه  بدينجهت  اموال  خويش  را  بخشيدي ‌که‌ گفته  شود:  او  جوانمرد  و  سخي  طبع  است  و  بدان  رسيدي‌.  سپس  دستور  داده  مي‌شودکه  او  را  بر  روي  بکشند  تا  اينکه  بآتش  دوزخ  اندخته  شود]"‌.  مسلم  اين  روايت  را  ذکر کرده  است‌.مزد  مجاهدان

مجاهد  هر  اندازه  مخلص  باشد  وقتي‌که  از  غنيمت  چيزي  بردارد  از  اجر  اخروي  او  مي‌کاهد.  از  عبدالله  پسر  عمرو  روايت  است‌که  پيامبر صلي الله عليه و سلم    گفت‌:" ما من غازية، أو سرية تغزو، فتغنم، وتسلم، إلا كانوا قد تعجلوا ثلثي أجورهم    [هر  دسته  وگروهي  که  بجهاد  برود  و  غنايمي  بگيرد  و  سالم  از  جنگ  برگردد،  دو  سوم  مزد  و  اجر اخروي  خويش  را  در  دنياگرفته  است‌]"‌. " وما من غازية أو سرية تخفق أو تصاب، إلا تم أجورهم     [‌هر  دسته  وگروهي‌که  بجهاد  رود  و  شکست  بخورد  يا  مورد  اصابت  واقع  مي‌شود  بتمامي  مزد  اخروي  خويش  را  يافته  است‌]"‌.  نووي‌گفته  است  معني  حديث  چنين  است‌که  غازياني‌که  بجهاد  مي‌روند  هرگاه  سلامت  برگشتند  يا  غنيمت‌گرفتند  مزد  و  پاداش  اخروي  آنهاکمتر  است  از  مزد  و  پاداش  اخروي  مجاهداني‌که  سالم  برنمي‌گردند  يا  سالم  برمي‌گردند  ولي  غنايمي  نصيبشان  نشده  است  و  غنيمت  خود  در  برابرجزئي  ازمزد  جهاد  آنان  است‌،  پس  هرگاه  غنيمت  يافتند  به  دو  سوم  مزد  جهاد  خويش  در  دنيا  دست  يافته‌اند  واين  غنيمت  خود  نيزجزء  پاداش  جهاد  آنان  است  و  اين  مطلب  با  مفاهيم  احاديث  صحيحي  مشهور و  منقول  از  اصحاب  مطابقت  دارد: " منا من مات ولم يأكل من أجره شيئا.ومنا من أينعت له ثمرته فهو يهديها: أي يجتنيها     [برخي  از  ما  در  جنگ  مردند  و  ازپاداش  خويش  چيزي  نخوردند  -‌مراد  غنايم  است  -‌و  برخي  از  ثمره  دسترنج  خويش  برخوردار  شدند.  يعني‌کشته  نشدند  و  از  غنايم  برخوردار  شدند]‌"‌.  اين  تفسيري‌که  براي  اين  احاديث  ذکرکرديم  درست  و  صحيح  است  و  ظاهرحديث  نيزچنين  است‌.  و  حديث  صريح  و صحيحي  نداريم ‌که  با  آن  مخالفت‌کند  پس  تفسير  ما  صحيح‌-  و  معتبر  است  و  غيرازآن  احتمال  ديگري  ندارد.  و  قاضي  عياض  نيز  اين  معني  را  برگزيده  است‌.  پايان  سخن  نووي‌.

ابوداود  از  ابوايوب  روايت  کرده  که  پيامبر صلي الله عليه و سلم    گفت‌:" ستفتح عليكم الامصار، وستكونون جنودا مجندة، يقطع عليكم فيها بعوث، فيكره الرجل منكم البعث فيها، فيتخلص من قومه، ثم يتصفح القبائل يعرض نفسه عليهم، يقول: من أكفه بعث كذا، وذلك الاجير، إلى آخر قطرة من دمه   [‌شهرهائي  بر  شما  فتح  و گشوده  مي‌شود  و  شما  بصورت  مجموعه‌اي  از  سپاهيان  درمي‌آييد.  دراين  شهرها  دسته‌هائي  از  شما  تعيين  مي‌شود  و به  تشکيل  دسته‌هائي  موظف  مي‌گرديد.  ممکن  است‌کسي  پيدا  شود  درميان  شماکه  نخواهد  جزء  دسته  قوم  خويش  باشد،  پس  ازميان  قوم  خويش  بيرون  مي‌رود  و  خود  را  بر  قبايل  عرضه  مي‌کند  و  مي‌گويد  چه‌کسي  حاضر  است  مرا  بمزدوري  بگيرد،  تا  بجاي  او  در  جنگ  شرکت