بجز  الله  هیچ  معبود  بحقی  وجود  ندارد  و نیز همچنین ‌گواهی  می‌دهم ‌که  محمد صلی الله علیه و سلم  بنده  و  فرستاده  و  پیام‌آور  الله  است‌.  سپس  هر  دعایی‌ که  برایتان  جالب  است‌،  بخوانید  و  بدان  دعا  کنید]‌’‌’‌.  همه  محدثین  آنرا  روایت  کرده‌اند.  مسلم ‌گفته  است‌:  مردم  اجماع دارند  بر  این  تشهد  ابن  مسعود،  زیرا  راویان  این  حدیث  با  هم  اختلاف  ندارند.  و  همچنین  بر  تشهد  غیر ابن  مسعود  نیز اجماع  و  اتفاق  دارند.  اگر چه  راویان  تشهد  غیر  ابن  مسعود  با  هم  اختلاف  دارند.  ترمذی  و  خطابی  و  ابن  عبدالبر  و  ابن  المنذر گفته‌اند:  حدیث  ابن  مسعود  درباره  تشهد  صحیح‌ترین  حدیث  است‌.  و  تشهد  ابن  عباس  نسبت  به  تشهد  ابن  مسعود  از نظر  صحت  حدیث  درمرتبه  دوم  قرار  دارد که می‌گوید:  پیامبر صلی الله علیه و سلم  همانگونه ‌که  قرآن  را  به  ما  می‌آموخت‌،  تشهد  را  نیز  به  ما  می‌آموخت  و  می‌گفت‌:  (التحيات المباركات، الصلوات الطيبات لله، السلام عليك أيها النبي ورحمة الله وبركاته، السلام علينا وعلى عباد الله الصالحين، أشهد أن لا إله إلا الله، وأشهد أن محمدا عبده ورسوله)  امام  شافعی  و  مسلم  و  ابوداود  و  نسائی  آن  را  روایت  کرده‌اند.  امام  شافعی  می‌گوید:  درباره  تشهد  احادیث  مختلفی  روایت  شده  است‌،  من  این  یکی  را  بیشتر  دوست  دارم‌،  زیرا که  کاملترین  آنهاست‌.  حافظ‌ گوید:  از  امام  شافعی  سوال  شد که  چرا  تشهد  ابن  عباس  را  برگزیده‌ای‌؟ ‌گفت‌:  چون  آن  را گسترده می‌بینم  و  به  طرق  صحیح  از  ابن  عباس  شنیده‌ام  و  الفاظ  آن  را  جامعتر  و  بیشتر  از  الفاظ  دیگر تشهدها  می‌دانم‌.  من  بدان  عمل  می‌کنـم  و اگر کسی  به  غیر از آن  عمل ‌کند مادام ‌که  احادیثش  صحیح  باشد  بر وی  سخت  نمی‌گیرم  و  اشکالی  در آن  نمی‌بینم‌.  و  تشهد  دیگری  نیز هست‌ که  امام  مالک  آن  را  در  “‌موطا“  از عبدالرحمن  بن  عبدالقادری روایت ‌کرده ‌که ‌گفته  است‌:  او  از  عمر  بن  خطاب  شنیده ‌که  بر  بالای  منبر  تشهد  را  به  مردم  می‌آموخت‌،  و  می‌گفت‌:" التحيات لله، الزاكيات لله، الطيبات والصلوات لله، السلام عليك أيها النبي ورحمة الله وبركاته، السلام علينا وعلى عباد الله الصالحين، أشهد أن لا إله إلا الله، وأشهد أن محمدا عبده ورسوله  نووی‌ گفته  است‌:  “‌‌این  احادیث  درباره  

تشهد  همه  صحیح  هستند  و  باتفاق  محدثین  صحیح‌ترین  آنها  حدیث  ابن  مسعود  است‌.  سپس  حدیث  ابن  عباس‌‌“‌.  شافعی‌ گفته  است‌:  “‌هر کدام  را  انتخاب ‌کنی ‌کفایت  می‌کند  و  علماء  اجماع  دارند  بر  اینکه  همه  آنها  جایز  هستند. 

9-سلام  داد‌ن  
فرضیت  سلام  دادن  نماز،  از  قول  و  رفتار  پیامبر صلی الله علیه و سلم  به  اثبات  رسیده  است‌.  از  علی‌ رضی الله عنه  روایت  شده‌ که‌:  پیامبر صلی الله علیه و سلم  فرموده  است‌:" (مفتاح الصلاة الطهور وتحريمها التكبير، وتحليلها التسليم)  (‌ترجمه  آن  در  تکبیر گذشت‌)‌.  احمد  و  شافعی  و  ابوداود  و  ابن  ماجه  و  ترمذی  آن  را  روایت‌ کرده‌اند.  ترمذی ‌گفته  است‌:  این  حدیث  صحیح‌ترین و  پسندیده‌ترین  حدیث  در  این  زمینه  است‌.  از  عامر  بن  سعد  و  او  از  پدرش  روایت  کرده ‌که‌:" (كنت أرى النبي صلى الله عليه وسلم يسلم عن يمينه وعن يساره حتى يرى بياض خده)  [‌من  پیامبر صلی الله علیه و سلم  را  می‌دیدم ‌که  بهنگام  سلام  دادن  به  طرف  راست  و  به  طرف  چپ  آنقدر  متمایل  می‌شد  و  رویش  را  بـر می‌گردانید  که  سفیده  گونه‌اش  (‌از  پشت‌)  دیده  می‌شد]‌’‌’‌.  احمد  و  مسلم  و  نسائی  و  ابن  ماجه  آن  را  روایت‌ کرده‌اند.  از  وائل  بن  حجر روایت  شده  که‌:‌“‌من  با  پیامبر صلی الله علیه و سلم  نماز گزارده‌ام‌،  او  از  طرف  راست  سلام  می‌داد:  (‌می‌گفت‌) (السلام عليكم ورحمة الله وبركاته)   و  از  طرف  چـپ  سلام  می‌داد:  (‌می‌گفت‌)  (السلام عليكم ورحمة الله وبركاته) . حافظ  ابن  حجر  در  “‌بلوغ  المرام‌‌“ ‌گفته  است‌:  این حدیث  را  ابوداود  با  اسناد  صحیح  روایت ‌کرده  است‌.  

سلام  دادن  اول  (‌از  طرف  راست‌)  واجب‌،  و  سلام  دادن  دوم  (‌از  طرف  چپ‌)  سنت  است‌:  رای  جمهور  علماء  برآنست‌ که  سلام  اول  فرض  است‌،  و  سلام  دوم  مستحب  است‌.  ابن  المنذر گفته  است‌:  باجماع  علماء‌،  نماز کسی  که  به  سلام  دادن  اولی  بسنده  کند،  جایز  است‌.  و  ابن  قدامه  در  “‌المغنی‌“‌ گفته  است‌:‌“‌نص  سخن  امام  احمد  صریح  نیست  در  اینکه  هر  دو  سلام  واجب  باشند“‌،  بلکه ‌گفته  است‌:  هر  دو  سلام  بطور  صحیح  از  پیامبر صلی الله علیه و سلم روایت  شده  است  و  می‌توان ‌گفت  مراد  مشروعیت  هر  دو  سلام  است  نه  وجوب  هر  دوی  آنها،  همچنانکه  دیگران  نیز  چنین ‌گفته‌اند.  بدلیل  اینکه  در  روایت  دیگری  فرموده  است‌:  “‌من  دو  بار  سلام  دادن  را  بیشتر  دوست  دارم‌“‌.  و  بدلیل  اینکه  حضرت  عایشه  و  سلمه  ابن  الاکوع  و  سهل  بن  سعد  روایت  کرده‌اند که‌:  “‌ ‌پیامبر صلی الله علیه و سلم  یکبار  سلام  می‌داد  و  مهاجرین  هـم  یکبار  سلام  می‌دادند‌“‌.  در  آنچه ‌که  ما  ذکر کردیم‌،  اخبار  و  اقوال  اصحاب  مورد  توجه  قرار گرفته  و  بموجب  آنها  مشروع  و  سنت  دو  بار سلام  دادن  است  و  یکبار  سلام  دادن  واجب  است‌.  و  اجماعی  را که  ابن  المنذر  ذکرکرده  است  بر  صحت  آن  دلالت  دارد،  و  نمی‌توان  از  آن  عدول کرد.  نووی ‌گفته  است‌:  “‌بمذهب  امام  شافعی  و  جمهور  سلف  و  خلف  دو بار  سلام  دادن  سنت  است‌.  مالک  و گروهی‌ گفته‌اند:  همانا  یکبار سلام  دادن  سنت  است  و آنان به  احادیث  ضعیفی  متمسک  شده‌اند  که  در  برابر  این  احادیث  صحیح  (‌که  ذکر  گردید)  مقاومت  ندارند.  چنانچه  بعضی  از  این  احادیث  ضعیف  نیز  به  اثبات  برسد،  بر  آن  دلالت  دارد که  بسنده ‌کردن  به  یک  بار  سلام  دادن  نیز  جایز  است‌.  دانشمندانی  که  آراء  ایشان  معتبر است‌،  اجماع  دارند  براینکه  یک  بار سلام  دادن  واجب  است‌.  اگر  کسی  بخـواهد  یکبار سلام  بدهد  باید  روی  به  پیش  و سینه  خویش  سلام  بگوید،  و اگر دو  بار  سلام  بدهد،  اولی  روی  به  طرف  راست  و  دومی  روی  به  طرف  چپ  داشته  باشد  و  در  هر  سلام  دادنی‌،  آنقدر  سر  و  سینه‌اش  را  بچرخاند، ‌که  گونه‌اش  (‌از  پشت سر)  دیده  شود“‌.  و  اینست  صورت  صحیح  سلام  دادن  نماز.  بعد گفته  است‌:  “‌چنانچه  هر دو  بار سلام  دادن  روی  به  طرف  راست  یا  هر دو بار روی  به  طرف  چپ‌،  یا  هر دو بار  روی  در  جلو،  یا  اولی  روی  در طرف  چپ  و  دومی روی  در طرف  راست  داشته باشد،  در  همه  این  حالات  نمازش  صحیح  است‌،  و  دو بار  سلام  دادن  را  انجام  داده  است‌،  ولی  فضیلت  و  ثواب  مراعات‌ کیفیت  (‌مروی  از  پیامبر صلی الله علیه و سلم)  را  از  دست  داده است.  
--------------------------------------------------------------------------------
[1] -بعضی نیت را شرط