 را در دادن هبه ترجیح داد

س1: من خانواده ای دارم و پسران و دختران متأهلی دارم، پسرانم حقوق بگیر هستند و در خانه های خود با زنان و فرزندانشان زندگی می کنند و هزینه های زندگی و مخارجشان بیشتر از توان مالی آنهاست. به همین خاطر من به آنها در تأمین لوازم زندگی کمک می کنم. از طرفی بعضی از برادران و خواهرانشان با من زندگی می کنند و من همه امکانات زندگی را برای شان فراهم می نمایم؛ امّا امکاناتی که پسران بزرگ به آن احتیاج دارند با مخارج و امکاناتی که بقیه برادرانشان که با من هستند برابر نیست.

سؤال این است که آیا این امکانات و مخارجی که با فراهم کردن آن به فرزندان بزرگ کمک می نمایم از زمره نفقه ایست که بر پدر واجب است؟ یا در مفهوم رعایت نکردن مساوات و برابری در نفقه داخل است؟

ج1: توصیه ما به شما این است که در کمک کردن به فرزندان برابری و مساوات را رعایت کنی، امّا در نفقه باید به هر فردی آن چه را که خود و زن و فرزندانش نیاز دارند بدهی و نیازهای تکمیلی که جزو ضروریات است همچون مسکن و سواری و لوازم خانگی را به او بدهی. وظیفه پدر است که همه این نیازهای اساسی را تأمین کند و در مفهوم نفقه ای که پرداختن آن بر پدر واجب است داخل هستند و در مفهوم هبه که باید پدر در دادن آن به فرزندان مساوات را رعایت کند، داخل نیست. والله اعلم

قول و املای شیخ ابن جبرین در تاریخ 14/6/1422

س2: به اطلاع جناب عالی می رسانم که بنده -الحمد لله- فردی متمول و توانگر هستم و چند فرزند دارم. بعضی با من کار می کنند و بعضی کوچک هستند و کار نمی کنند. آیا هرگاه می خواهم به پسران بزرگم هبه ای بدهم آیا لازم است که به دیگر پسرانم بدهم و همه را در این زمینه برابر قرار دهم؟ آیا اگر به یکی از پسرانم که با من کار می کنند بر اساس کار و تلاش او چیزی هبه نمایم که از او تقدیر شود و این گونه او را بر دیگر پسرهایم ترجیح دهم، آیا گناهکار می شوم؟

ج2: اگر آنهایی که در کار تجاری یا صنعتی با شما کار می کنند از طرف خود، مجّانی کار می نمایند؛ شایسته است شما در برابر کارشان چیزی به آنها بدهی یا ماهیانه به آنها حقوق بده یا برایشان در شرکت تجاری یا کارخانه صنعتی و امثال آن سهامی مشخص کن. آن گاه آنها با حقوقی که شما مقرر می نمایی؛ می توانند درآمد مناسبی داشته باشند که آنها و خانواده ی شان را تأمین کند. اگر اضافه بر مزد یا سهامشان بدهی باید به همان اندازه که برادران کوچک را می دهی، باشد. این مساواتی است که در حدیث آمده که پیامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ فرمود: [اتَّقُوا اللَّهَ وَاعْدِلُوا بَيْنَ أَوْلادِكُمْ][1]

« از الله بترسید و در میان فرزندانتان برابری را رعایت کنید» 

همان طور که شما می توانید به فرزندی که با شما با جدّیت و نشاط کار می کند و از دیگران فعّال تر است به خاطر تشویق و تقدیر چیزی بدهی.

فتوای شیخ ابن جبرین که بر آن امضا کرده است 25/1/1423
--------------------------------------------------------------------------------
[1] بخاري 2587 مسلم 1623-13[33] حکم لعنت فرستادن بر فرزندان و ناسزا گفتن آنها 

س: زنی هست که عادت دارد فرزندانش را نفرین می کند و نا سزا می گوید و به خاطر هر اشتباه کوچک یا بزرگی آنها را با دست و زبان آزار می دهد. زنهای زیادی او را نصیحت کرده اند که این عادتش را ترک نماید و پاسخ او این است: شما آنها را لوس کرده اید، اینک کار به جایی کشیده که فرزندان از اومتنفر هستند، به سخن او اهمیتی نمی دهند و فکر می کنند که نهایت همین است که او می زند یا فحش می دهد.

 توضیح دهید از دیدگاه دین موضع من به عنوان شوهر در برابر چنین زنی چگونه باید باشد و چکار کنم تا او درس عبرت بگیرد، آیا او را طلاق دهم و فرزندان را به او واگذار کنم؟ چکار کنم؟ مرا راهنمایی کنید.

ج: نفرین کردن و لعنت فرستادن بر فرزندان از گناهان کبیره است، همچنین لعنت فرستادن بر افرادی که مستحق آن نیستند از گناهان کبیره می باشد. 

در حدیث صحیح از پیامبرصَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ روایت است که فرمود: «لَعْنُ الْمُؤْمِنِ كَقَتْلِهِ»[1] 

«لعنت فرستادن بر مؤمن مانند کشتن اوست ».

 پیامبرصَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ در حدیثی دیگر می فرماید: «سِبَابُ الْمُسْلِمِ فُسُوقٌ وَقِتَالُهُ كُفْرٌ»[2] 

 «ناسزا گفتن به مسلمان فسق و جنگ با او کفر است» 

پیامبرصَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ  می فرماید: «لَا يَكُونُ اللَّعَّانُونَ شُفَعَاءَ وَلَا شُهَدَاءَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ»[3]

 «نفرین کنندگان در روز قیامت شفاعت کننده و گواه قرار نمی گیرند» 

پس باید آن زن توبه نماید و از دشنام دادن به فرزندانش باز آید، باید به کثرت برای هدایت و صلاح فرزندانش دعا نماید. شما به عنوان شوهر باید همواره او را نصیحت کنی و او را از ناسزا گفتن به فرزندان برحذر داری. اگر نصیحت مفید واقع نمی شود و به نظر شما ترک گفتن او سودمند است؛ او را ترک کن؛ امّا در طلاق دادن عجله نکن.

از الله مسألت می نماییم که ما و شما و او را هدایت نماید و به همه ما توفیق دهد تا فرزندان را تربیت کنیم. به سوی خوبی راهنمایی نماییم تا اخلاقشان درست شود.

 شیخ ابن باز، فتاوی المرأة المسلمة 2/941
--------------------------------------------------------------------------------
[1] بخاری6105 ، و مسلم 110
[2]  بخاری 48 ، مسلم 64
[3]  مسلم  2598 [34] مجبور کردن چیست؟ و حکم آن چیست؟

س: بعضی از مردم فرزندانشان را با کلماتی همچون تو باید چنین کنی و... آنها را به انجام کارهایی ملزم می نمایند و بر این باورند که این تحریج و در مشقت انداختن بر فرد مقابل لازم الاجرا است، معنی تحریج چیست؟ و حکم آن در شریعت چه می باشد؟

ج: تحریج یعنی قرار دادن فرد در مشقت و سختی، و این چیزی است که الله تعالی آن را نفی کرده و فرموده است:«وَمَا جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ » [حج: 78] : «و دردین کارهای سنگین و دشوار را بر دوش شما نگذاشته است»

 نیز می فرماید:«مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ » [مائده: 6] 

 «الله نمی خواهد شما را به مشقت بیندازد». 

ملزم کردن فرزندان از سوی پدرشان به انجام کاری یا مجبور نمودن آنها به نکردن کاری( اگر مصلحت است) فرزندان باید از پدرشان اطاعت کنند، امّا الزامی نیست. بخصوص اگر آن چه پدر او را ملزم به انجام آن می نماید گناه باشد؛ اگر فرزند مخالفت کند بر پدرش کفاره لازم نمی شود و این قسم شمرده نمی شود. والله اعلم 

ابن جبرین ، فتوایی که در تاریخ 9/3/1421 امضا نموده است.[35] حکم صله رحم 

س: حکم صله رحم(برقرار داشتن پیوند خویشاوندی) و پاداش کسی که صله رحم را برقرار می نماید چیست؟

ج: برقرار داشتن پیوند خویشاوندی واجب است و دارای فضیلت بزرگی است.

 الله تعالی تضمین نموده که هرکس صله رحم را برقرار سازد او را به خویش نزدیک نماید و هر کس آن را قطع نماید؛ او را از خود دور کند[1].

پیامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ می فرماید: «مَنْ أَحَبَّ أَنْ يُوسَع لَ