متعلقة بالطب...) ص(175)
--------------------------------------------------------------------------------
[1] البخاري(4949، 75551)، و مسلم (2647، 2649).
[2] البخاري(5729)، و مسلم (2219).[3] كيفيت طهارت مريض

در طي نامه اي كه به «كميته دايم افتا» ارسال گرديده آمده است كه بعضي از بيماران در بيمارستانها كيفيت اداي نماز و كيفيت وضو گرفتن در حالت ناتواني و بيماري را نمي دانند، لطفاً فتواي مفصلي در مورد احكام وضو و نماز مريض ارائه دهيد.

ج: «كميته دايم افتا» پس از تحقيق و بررسي اينگونه پاسخ داد: 

اول: وضو گرفتن مريض:

1- مريض، مانند فرد سالم بايد از ناپاكي اصغر(بي وضوئي) و ناپاكي اكبر (جنابت) با آب، طهارت نمايد.

2- بايد قبل از وضو با آب استنجا كند، و يا با سنگ و آنچه به جاي آن است خودش را تميز كند. استنجا گرفتن با سرگين و استخوان و غذا و آنچه حرمت دارد جايزنيست.

بهتر است ابتدا با سنگ يا دستمال كاغذي و امثال آن استنجا كند و سپس آب استفاده نمايد، چون سنگ، نجاست را از بين مي برد و آب محل نجاست را پاك مي كند. 

وضو گيرنده اختيار دارد كه خودش را با سنگ تميز كند يا با آب و اگر مي خواهد فقط با يكي از اين دو استنجا كند. البته استفاده از آب بهتر است، چون با آن بهتر نظافت مي شود. 

استنجا با دست راست جايز نيست، مگر آن كه دست چپش قطع باشد يا شكسته باشد يا مشكلي داشته باشد در اين صورت اگر با دست راست استنجا بگيرد جايز است. اگر مريض به خاطر ناتواني اش نتواند با آب وضو بگيرد و يا بيم آن را داشته باشد كه آب بيماري اش را بيشتر مي كند يا ديرتر شفا مي يابد تيمّم كند. 

روش تيمّم: اينگونه است كه هر دو دستش را يكبار بر زمين بزند و سپس با آنها صورت و دو کف دستش را مسح كند. تيمم بر هر چيز پاكي كه گرد و خاك داشته باشد جايز است(ولو کان علی غیر الارض)، به عنوان مثال اگر روي ديواري گرد و غباری باشد مي تواند بر آن تيمم كند. اگر كسي تيمم كرده بود مي تواند چند نماز را با همان تيمم بخواند تا وقتی که تیممش را نشکسته باشد، بدون آنكه نيازي باشد مجدداً تيمم كند چنان كه در وضو اينگونه عمل مي شود، تيمم نيز به جاي وضو است و حكم وضو را دارد.

هر آنچه وضو را باطل مي كند تيمم را هم باطل مي كند، علاوه بر این کسی که به علت عدم دسترسی به آب، تیمم کرده است، هرگاه آب را پیدا کند، تیممش باطل می شود. کسی که به خاطر بیماری و غیره از بکار بردن آب عاجز بوده، سپس عذرش برطرف شده، تیمم او باطل می شود. یا قبلاً به آب دسترسی نداشت و تیمم زد، پس از دسترسی به آب تیممش باطل می شود.

3- اگر بيماري خفيف باشد مانند سر درد يا درد دندان و امثال آن و استفاده از آب خطري نداشته باشد، مثلاً دردش بیشتر شود یا بهبودی به تأخیر بیفتد، تيمم جايز نيست. همچنين زماني كه امكان استفاده از آب گرم فراهم باشد، بدون اين كه ضرري داشته باشد باز هم تيمم جايز نيست؛ زيرا در تمام اين موارد استفاده از آب براي شخص هیچ ضرري ندارد.

4- اگر گرفتن وضو يا تيمم براي مريض دشوار باشد كسي ديگر او را وضو يا تيمم بدهد. 

5- كسي كه بر بدنش زخمی يا غده ای يا شكستگي ای يا بيماري ای دارد كه استفاده از آب برايش مضّر است، اگر جنب شود تيمم برايش جايز است، و اگر شستن آن قسمت بدنش كه سالم است ممكن باشد بايد آن را بشويد و براي طهارت بقیه بدن خود تيمم كند.

6- هر كس عضوي از اعضايش زخمي باشد آن را با آب بشويد، و اگر شستن آن مشكل باشد و یا با شستن، زخم آسیب می بیند به هنگام وضو بر آن مسح كند و اگر مسح كشيدن آن با آب مشكل بود به جاي آن تيمم كند.

7- كسي كه بر قسمتي از اعضاي وضويش باندي بسته باشد آن را مسح كند.

8- مريض، وقتي مي خواهد نماز بخواند بايد در طهارت بدن و لباسش و محلي كه نماز مي خواند بكوشد و اگر نتوانست با همان حالتي كه دارد نماز بخواند. اگر شخصي مبتلا به بيماري سلسل البول(ريزش قطرات ادرار) باشد و با مراجعه به پزشك بيماريش بهبودي نيابد، بايد استنجا بگيرد و پس از داخل شدن وقت نماز، براي هر نمازي جداگانه وضو بگيرد و آنچه از ادرار كه بر بدنش اصابت كرده آن را بشويد. و اگر برايش مشكل نيست براي هر نمازي لباس پاكي را مقرر كند، و بپوشد و اگر این کار میسر نبود با همان لباس نماز بخواند و با گذاشتن محافظي بر آله تناسلي از پخش شدن ادرار و اصابت آن به لباس يا بدنش جلوگيري كند و نمازش را بخواند.

نماز مريض

1-مريض بايد تا آن جا كه مي تواند ايستاده نماز بخواند.

2-هر كس كه نمي تواند بايستد، نشسته نماز بخواند، بهتر آن است كه براي هر قيام (هنگام خواندن قرائت) چهار زانو بنشيند.

3-اگر نتوانست كه نشسته نماز بخواند به پهلو رو به قبله بخوابد و مستحب است كه بر پهلوي راست دراز بكشد.

4-اگر از دراز كشيدن بر پهلو ناتوان باشد به پشت سر دراز بكشد و نماز بخواند.

5-هر كسي كه توانايي ايستادن را داشته باشد و توانايي ركوع يا سجده را نداشته باشدقيام از او ساقط نمي شود، بلكه ايستاده نماز بخواندو براي ركوع اشاره كند و سپس بنشيند و به سجده اشاره كند.

6- اگر چشم او بيماري داشته باشد و پزشك مورد اعتمادش به او بگويد: كه اگر به پشت سر بخوابي مداوايت ممكن خواهد بود، مي تواند به پشت سر بخوابد و نماز بخواند.

7-كسي كه فقط توانايي سجده را نداشته باشد و توانایی رکوع را داشته باشد، ركوع كند و براي سجده اشاره نمايد.

8-كسي كه توانايي ركوع و سجده هر دو را نداشته باشد، براي هر دو اشاره كند و اشاره سجده را پائين تر از اشاره ركوع كند.

9-كسي كه توانايي خم شدن را نداشته باشد، حتي نتواند گردنش را پائين كند و كسي كه كوژپشت است و هميشه كمرش مانند حالت ركوع خم است، براي اداي ركوع كمي بيشتر خود را خم كند و تا جايي كه مي تواند براي سجده خودش را به زمين خم كند.

10-اگر توانايي اشاره با سر را نداشته باشد، تكبير بگويد و قرائت بخواند، و در دلش قيام و ركوع و بلند شدنش از ركوع و سجده و بلند شدن از سجده و نشستن بين دو سجده و نشستن براي تشهد را نيت كند. اذكار و تسبيحات را بخواند. اما اينكه بعضي از مريض ها با انگشت اشاره مي كنند چنين چيزي صحت ندارد.

11-اگر مريض در اثناي نماز به انجام اعمالي كه قبلاً توانائيش را نداشت، قادر شد مانند قيام يا قعود يا ركوع يا سجده يا اشاره، آن را انجام دهد و نمازش را ادامه دهد.

12-اگر مريض به خواب برود يا نمازي را فراموش كند بايد وقتي كه بيدار مي شود يا نماز را به ياد مي آورد آن را بخواند.جايز نيست كه نماز را تا فرا رسيدن وقت نماز بعدي به تأخير بيندازد.

13-به هيچ صورتي ترك نماز جايز نيست، بلكه شخصي كه مكلف است بايد در همه احوال در تندرستي و بيماري براي اداي نماز بكوشد، چون نماز ستون دين اسلام است و بعد از شهادتين بزرگترين فريضه مي باشد پس براي هيچ مسلماني جايز نيست كه نماز فرض را ترك كند تا وقت آن بگذرد، حتي اگر مريض باشد مگر آن كه شخص بيهوش باشد. اما اينكه بعضي از بيماران نماز را تا وقت بهبودي به تأخير مي اندازند جايز نيست و در شريعت اصلي ندارد.

14- اگر خواندن هر نمازي در وقت خودش براي مريض مشكل باشد او مي ت