اري اش شدت گرفت و نمي توانست این سوره ها را بخواند، من آنها را مي خواندم و ايشان را دم مي كردم و دست ايشان را بر بدنش مي كشاندم» معمر مي گويد: از امام زهری پرسیدم پیامبر چگونه دم مي كرد؟ او گفت: پيامبر صلی الله علیه وآله وسلمبر دستهاي خودش دم مي كرد و سپس دستهايش را بر چهره اش مي ماليد»[1]

 بخاري از ابي سعيد خدري رضی الله عنه روايت مي كند كه افرادی از اصحاب پيامبر صلی الله علیه وآله وسلم بر قبيله اي از قبيله هاي عرب وارد شدند، آنها اصحاب را پذيرائي نكردند، در همين اثنا ماری سردار قبيله را گزيد، آنها به اصحاب گفتند: آيا شما دارو يا دعا خواني همراه داريد، گفتند: شما ما را مهماني نكرديد، و تا وقتي که براي ما مزدي مقرر نكنيد برايتان دعا نمي خوانيم، آنگاه آنها تعدادي گوسفند را به عنوان مزد براي آنها مقرر كردند، آنگاه یکی از اصحاب سوره فاتحه را خواند و همراه با آب دهانش بر آن بيمار دم می کرد و او بهبوديافت، آنها گوسفندان را آوردند و به اصحاب تحویل دادند، اصحاب گفتند از آن استفاده نمي كنيم تا وقتي که از پيامبر صلی الله علیه وآله وسلم بپرسيم، وقتی که نزد پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم آمدند، از ایشانسؤال كردند، پیامبر خنديد و فرمود:« وَ مَا أَدْرَاكَ أَنَّهَا رُقْيَةٌ خُذُوهَا وَاضْرِبُوا لِي بِسَهْمٍ»[2] «چطور دانستي كه سوره فاتحه دعا است، گوسفندان را برداريد و سهميه اي از آن به من هم بدهيد ». 

در حديث اول ذكر شده كه پيامبر صلی الله علیه وآله وسلم در بيماري اش بر خود برخی از سوره ها را مي خواند، و در حديث دوم ثابت است كه پيامبر صلی الله علیه وآله وسلم عمل صحابه را تأييد كرد.

وصلي الله علي نبينا محمد و اله و صحبه و سلم. 

اللجنة الدائمة- مجلة البحوث الإسلامية/العدد(27) ص(52،53)
--------------------------------------------------------------------------------
[1] البخاری (5735) و أطرافه فی (2276) مسلم (2192)
[2] البخاری (5736)، مسلم (2201).[52] دم كردن در آب جايز است

س: آيا جايز است كه بر آب دعا خوانده شود و سپس مريض به طلب شفا از آن آب كه با آب دهان دم كنند و اذكاري كه به زبان مي آورد متبرك شده بنوشد؟

ج: اين كار اشكالي ندارد و جايز است، بلكه علما آن را مستحب دانسته اند. در بخاري از ابي قتاده روايت است كه پيامبر صلی الله علیه وآله وسلم فرمود:« فَإِذَا رَأَى أَحَدُكُمْ شَيْئًا يَكْرَهُهُ فَلْيَنْفِثْ حِينَ يَسْتَيْقِظ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ وَيَتَعَوّذْ مِنْ شَرِّهَا فَإِنَّهَا لاَ تَضُرُّهُ»[1] «هر گاه كسي از شما خواب ناپسندي ديد وقتي بيدار مي شود سه بار فوت كند و از شرّ آن خواب به خدا پناه ببرد، به او ضرري نخواهد رساند». 

از عائشه رضي الله عنها روايت است كه پيامبر صلی الله علیه وآله وسلم وقتي به رختخوابش مي رفت قل هو الله احد و معوذتين را مي خواند و دست هايش را فوت مي كرد و سپس دستهايش را به صورتش و تا جايي كه دستهايش به بدنش مي رسيد مي ماليد» 

حديث ابي سعيد كه سوره فاتحه را دعا خواند و بر فردی که مار یا عقرب او را گزیده بود، دم کرد. 

 بخاري از عائشه روايت مي كند كه پيامبرصلی الله علیه وآله وسلم هنگام دم كردن مي گفت: « بِسْمِ اللهِ، تُرْبَةُ أَرْضِنَا بِرِيقَةِ بَعْضِنَا يُشْفَى سَقِيمُنَا بِإِذْنِ رَبِّنَا»[2] « به نام الله، این خاک زمین ما و آب دهان یکی از ماست که با اجازهء پروردگارمان، باعث بهبودی بیماران می شود»

 امام نووي مي گويد: از اين ثابت مي شود كه هنگام دم كردن اضافه کردن مقداری از آب دهان و فوت کردن مستحب است. علما بر جايز بودن آن اجماع دارند، جمهور صحابه و تابعين و كساني كه بعد از آنها بوده اند آن را مستحب دانسته اند. 

علامه بيضاوي مي گويد: پژوهشهاي طبي نشان داده است كه آب دهان در تعديل مزاج و طبيعت تأثير دارد، و خاك وطن در حفظ طبيعت و دفع ضرر تأثير دارد... تا اينكه مي گويد: دم كردن و دعا خواندن آثار عجيب و شگفت انگيزي دارند كه عقل به ماهيت و ژرفاي آن نمي رسد.

امام ابن قيم در کتاب «زاد المعاد» درباره حكمت دم كردن و اسرار آن سخني طولاني ايراد كرده كه در آخرش مي گويد: كوتاه سخن اينكه دم و نَفَس دعا خوان با نفس هاي پلید و خبيث مقابله مي كند و اثر آن را از بين مي برد. هر چقدر كه كيفيت نَفَس دعا خوان قويتر باشد دعا كاملتر انجام مي شود. كمك گرفتن دعا خوان از نفسش هنگام خواندن دعا مانند كمك گرفتن آن نَفَس هاي موجودات پليد از نیش خود مي باشد، در دم كردن راز ديگري نهفته است و آن اينكه دم كردن از چيزهايي است كه هم ارواح پاکو هم ارواح خبيث از آن كمك مي گيرند، از اين رو ساحران مانند مؤمنان چیزهایی را می خوانند و دَم می کنند. 

 در روايتي از احمد آمده است: كه ايشان در مورد كسي كه قرآن را در ظرفي مي نويسد، و سپس مريض آب آن را مي نوشد، گفت: اشكالي ندارد، صالح مي گويد: گاهي مريض مي شدم، آنگاه پدرم آب بر مي داشت و بر آن دعا مي خواند و به من گفت: از آن بنوش و صورت و دستهايت را بشوي. 

در آنچه گفتيم ان شاءالله براي رفع اشكالي كه برايتان در مورد خواندن قرآن و دم كردن در ظرف آب و نوشاندن آن به بيمار پيش آمده كافي است. وصلي الله علي محمد.

الشيخ محمد بن إبراهيم-الفتاوي المتعلقة

بالطب ص(391)، وفتاوي المرأة المسلمة(1/158،159)
--------------------------------------------------------------------------------
[1] البخاری (5747) مسلم (2261)
[2]  البخاری (5017)[53] حكم دعا خواندن برآب و روغن و مرهم و امثال آن

س: بعضي از كساني كه دعاهای شرعي می خوانند و بر آب يا روغن يا مرهم و كِرم دعا و قرآن مي خوانند و دم می کنند يا بعضي از اذكار را با زعفران بر اوراق مي نويسند و اوراق را در آب مي گذارند و مريض آن را مي نوشد و يا با آن غسل مي كند، و اين را عزائم مي نامند، حكم اين كار چيست؟ 

ج: پيامبر صلی الله علیه وآله وسلم مي فرمايد:« إِنَّ الرُّقَى وَالتَّمَائِمَ وَالتِّوَلَةَ شِرْكٌ »[1] «عمل دم و تعويذ و آنچه براي محبت زن و شوهر انجام مي شود شرك است» شيخ محمد بن عبد الوهاب در كتاب التوحيد مي گويد: دم کردن همين عزائم هستند، به دليل آنچه که در سنت آمده دعاهايي كه شرك آميز نيست مستثني مي باشد؛ زيرا پيامبر صلی الله علیه وآله وسلم براي دفع چشم زخم و گزيدگي دم کردن را اجازه داده است كه برای این امور دعا خوانده شود. 

ثابت است که پيامبر صلی الله علیه وآله وسلم می فرماید:« اعْرِضُوا عَلَيَّ رُقَاكُمْ، لاَ بَأْسَ بِالرُّقَى، مَا لَمْ تَكُنْ شِرْكاً»[2] «دعاهایي را که می خوانید بر من عرضه كنيد، سپس فرمود: دعاهایی که شرك آميز نباشد اشكالي ندارد»

 پيامبر صلی الله علیه وآله وسلم مي فرمايد:« مَنْ اسْتَطَاعَ مِنْكُمْ أَنْ يَنْفَعَ أَخَاهُ فَلْيَفْعَلْ »[3] «هر كسي از شما که مي تواند به برادرش فايده برساند اين كار را انجام بدهد». 

ثابت است كه پيامبر صلی الله علیه وآله وسلم با آیات قرآن و دعاهای شرعی بعضي از اصحابش را دم کرده است. وقتي كه شخصی يهودي پيامبر صلی الله علیه وآله وسلم را سحر كرد، جبرئيل بر پیامبر دعا خواند، و پيا