ق گذشت.
[6]. تخریج آن در فتوای سابق گذشت.
[7]. تخریج این حدیث در فتوای (13) در بای (علم و تعلیم) گذشت.[8] تارک نماز و روزه که از دنیا می رود چه حکمی دارد؟

س: پسر هفده ساله‌ام دو ماه پیش در اثر سانحه ی رانندگی جان خود را از دست داد، در حالی که مقصر هم نبود. ولی پسرم نماز نمی‌خواند، در ماه رمضان روزه نمي‌گرفت. آیا برای برادرانش و من که مادر او هستم، جایز است قضایی روزه‌های ماه رمضانش را به جا آوریم؟ آیا اگر از طرف او در روز عاشورا یا روز عرفه یا روزهای دوشنبه و پنج شنبه روزه بگیرم به او ثواب می رسد؟

من همچنین هر روز پیش از نماز ظهر چهار ركعت نفل و بعد از آن دو رکعت و بعد از عصر چهار رکعت نماز برای او می خوانم، آیا ثواب این نمازها به او می رسد؟

ج: شخصی که بدون نماز و روزه بمیرد مسلمان به حساب نمی آید، زیرا کسی که به طور عمد نماز را ترک دهد کافر مي‌شود؛ چون رسول الله صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ فرموده است: «إنَّ بَينَ الرَّجُلِ وَ بَينَ الشِّرکِ والکُفرِ تَرکُ الصَّلَاة».[1]

«حد فاصل بین انسان و بین شرک و کفر ترک نماز است».

پس شخصی که بر چنین حالتی و بدون توبه بمیرد استغفار و دعا برای او جایز نیست و نمازهایی که شما مي‌خوانيد برای او جایز نیست و هیچ سودی به حال او ندارد – حتی اگر مسلمان هم باشد- چون نیابت در نماز صحیح نیست.

و بالله التوفيق، و صلي الله علي نبينا محمد و آله و صحبه و سلم

فتاواي انجمن دايمي مباحث علمي و افتا، فتوای شماره ی (6/89-90) درمورخه ی20/10/1419هـ
--------------------------------------------------------------------------------
[1]. مسلم (82)[9] حکم شخصی که در بعضی از اوقات نماز می خواند و در بعضی ديگر نمی‌خواند.

س: شخصی در بعضی از اوقات نماز می خواند و بارها آن را ترک می دهد، نصیحت شما به شخصی که چنین وضعیتی دارد چیست؟

ج: بر هر مسلمان اعم از مرد و زن واجب است که در هر چیزی تقوای الهی را رعایت کند. نماز پایه و بزرگترین رکن اسلام و بزرگترین فریضه بعد از شهادتین است. پس بر هر مسلمانی اعم از مرد و زن واجب است که به نماز توجه کرده و بر آن محافظت کند، همان گونه که الله تعالی فرموده است:[ حَافِظُوا عَلَى الصَّلَوَاتِ وَالصَّلاةِ الْوُسْطَى] [بقره: 238]

«بر خواندن نمازها و (بویژه) بر نماز میانه (عصر) محافظت کنید».

[وَأَقِيمُوا الصَّلاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَارْكَعُوا مَعَ الرَّاكِعِينَ (٤٣)] [بقره: 43]

«نماز را برپا دارید و زکات را بپردازید و با نمازگزاران (بصورت جماعت) نماز بخوانید».

[وَأَقِيمُوا الصَّلاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ (٥٦)] [نور: 56]

«نماز را (در وقت معین) بخوانید و زکات را (به مستحقان) بدهید و از پیامبر اطاعت کنید تا این که مشمول رحمت الله قرار بگیرید».

پس نماز بعد از شهادتین مهمترین عمل است، کسی که آن را برپا دارد، دینش را برپا داشته است و کسی که آن را تضییع کند یقیناً امور دیگر را بدتر و بیشتر تضییع می کند. هر شخصی که گاهی نماز بخواند و گاهی نخواند طبق صحیح ترین اقوال علما کافر است – گرچه وجوب آن را انکار نکند- بدلیل قول پیامبر صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ:«العهد الّذِی بَينَنَا وَ بَينَهُم الصّلاَةُ فَمَن تَرَکَهَا فَقَد کَفَرَ».

 «مشخصه ی ما و آنان –کافر و مشرک- نماز است، هر کس که آن را ترک كند کافر مي‌شود».

« بَينَ الرّجُلِ و بَينَ الشِّرکِ والّکُفرِ تَرکُ الصَّلاَةِ».[1]

«حد فاصل بین انسان و شرک و کفر ترک نماز است».

بر مسلمانان اعم از مرد و زن واجب است که از سهل انگاری و سستی پیرامون نماز باز آیند و آن را در اوقات معین همراه با عنایت، طمأنینه و خشوع ادا کنند.

 شیخ ابن باز- مجموعه فتاوا و مقالات متنوعة (10/330)
--------------------------------------------------------------------------------
[1]. تخریج این دو حدیث در فتوای شماره ی (6) از همین باب گذشت.[10] حکم شخصی که گاهی نماز می خواند و گاهی آن را ترک می دهد.

س: شخصی که گاهی نماز می خواند و روزه مي‌گیرد و گاهی آنها را ترک می دهد، آیا کافر مي‌شود؟

ج: اگر انگیزه‌اش از این کار انکار وجوب و فرضیت آن باشد، یا در وجوب آن شک داشته باشد کافر مي‌گردد؛ چون که انکار وجوب نماز یا شک در وجوب آن کفر است؛ زیرا وجوب نماز یا روزه بوسیله ی کتاب یا سنت و اجماع قطعی مسلمان ثابت است و فرضیت آنها را هیچ مسلمانی انکار نمی کند.

مگر تازه مسلمانی که از احکام اسلامی سر در نمی آورد و ممکن است این مسئله بر او پوشیده بماند.

 اما شخصی که در بعضی اوقات نماز نمی خواند و یا در بعضی از روزهای ماه مبارک رمضان روزه نمي‌گیرد و مع الوصف وجوب آنها را انکار نمی کند، در این صورت در مورد ترک روزه کافر نمي‌گردد، بلکه فاسق مي‌شود، ولی در مورد ترک نماز بین علما اختلاف نظر وجود دارد، که در مورد آن بحث می کنیم:

علمایی که تارک نماز را تکفیر کرده‌اند، در مورد این مسئله اختلاف دارند که آیا با ترک یک يا دو نماز نیز کافر مي‌شود یا این که زمانی فتوای کفر در مورد وی صادر مي‌شود که به کلی تارک نماز باشد؟

آنچه برای من ثابت شده است این است که شخص بی نماز زمانی کافر مي‌شود که بطور مطلق تارک نماز باشد، به این معنی که اصلاً نماز نخواند و بعنوان شخص نمازگزار شناخته نشود. ولی اگر گاهی نماز بخواند و گاهی ترکش دهد، از نظر من نمی توان فتوای کفرش را صادر کنیم، چون پیامبر صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ فرموده است: «بَينَ الَّرجُل وَ بَينَ الَشّرکِ والکُفرِ تَرکُ الصلاَة».[1]

«فاصله بین انسان و شرک و کفر ترک نماز است».

پس شخصی که گاهی اوقات، نماز می خواند نمی توان گفت که وی بطور کلی تارک نماز است. 

در حدیث دیگر رسول الله صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ فرموده است: «العهد الذی بَينَنَا وَ بينَهُم الصَّلاةُ فَمَن تَرَکَهَا فَقَد کَفَرَ».[2]

«وجه تمایز ما و آنان (کفار و مشرکین) نماز است، پس هر کسی که آن را ترک کند کافر مي‌گردد».

شما اگر در الفاظ حدیث دقت کنید، می بینید که رسول الله صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ نگفت: هر کسی یک نماز را ترک دهد کافر مي‌شود، و نگفت: حد فاصل بین انسان و شرک و کفر یک نماز است؛ بلکه فرمود: «تَرکُ الصلاَة» یعنی ترک دادن نماز به طور مطلق.

 از ظاهر این احادیث چنین بر می آید که شخص با ترک یکی دو نماز کافر نمي‌شود مگر آن که به کلی تارک آن بشود. لیکن کسی که در بعضی اوقات نماز می خواند و گاهی اوقات آن را ترک می دهد فاسق مي‌شود و مرتکب جرم بزرگي شده است و در واقع بر وجود خود جنایت نموده. این شخص مادامی که وجوب نماز را انکار نکند کافر نمي‌شود. ولی به علت ترک بعضی از نمازها عاصی و نافرمان محسوب مي‌شود. ولی کسی که به طور کلی تارک نماز باشد کافر و از دین اسلام خارج است – ولو این که آن را از روی تنبلی و سهل انگاری ترک کند- کما این که نصوص قرآن، سنت و اقوال صحابه همین مطلب را تأیید می کنند، تا جایی که عبدالله 