ت و رفتن به مسجد منع نموده و به آنان دستور مي‌دهند كه در خانه نماز بخوانند و جز در مواردي كه خود به مسجد مي‌روند اجازه‌ي حضور به جماعت مسلمانان نمي‌دهند؛ از نظر شما شريعت اسلامي درمورد اين افراد چه حكمي دارد؟

ج: مناسب است كه اين افراد (كارفرمايان) زمينه‌ي حضور كارگران‌شان را به مسجد فراهم سازند. چون اين كار اجر و ثواب زيادي دارد و از باب تعاون بر نيكويي و تقوا است.

 الله تعالي فرموده است:[ وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَى وَلا تَعَاوَنُوا عَلَى الإثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ] [مائده: 2]

«بر نيكي و تقوا همديگر را ياري كنيد و بر گناه و دشمني همديگر ياري نكنيد و از خدا بترسيد، بي‌گمان كه گرفتِ الله سخت است».

براي كارفرمايان جايز نيست كه كارگران خود را از رفتن به مسجد و اداي نماز همراه جماعت منع كنند، زيرا نماز جماعت واجب شرعي است و واجب شرعي نزد مسلمانان از اوقات كار، مستثني است، زيرا اطاعت از الله و پيامبرش مقدم بر اطاعت مخلوق است. ليكن كارگر مذكور اگر از نماز جماعت منع كرده مي‌شود و چاره‌اي جز اشتغال در همين كار نداشته باشد در اين صورت معذور به شمار مي‌رود، چون از خود اختياري ندارد و اگر كارش را ترك كند دچار ضررو زيان مي‌گردد.

شيخ فوزان -«نورٌ عَلَي الدربِ» قسمت دوم ص (23-24)[20] حكم راست كردن صف‌هاي نماز

س: بعضي از نماز گزاران را مي‌بينم كه اندكي از صف عقب مي‌ايستند و بعضي‌ها را مي‌بينم كه دست‌هايشان را بر سمت چپ سينه‌ي‌شان مي‌گذارند؛ آيا در مذهبي از مذاهب اسلامي چنين چيزي وجود دارد؟

ج: منظم نمودن و برابر كردن صفوف سنت است؛ حتي برخي از علما آن را واجب دانسته‌اند؛ زيرا در حديث آمده است كه روزي رسول الله صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ هنگام برپايي نماز، شخصي را ديد كه سينه‌اش از صف بيرون آمده بود، فرمود:[ لَتُسَوُّنَّ صُفُوفَكُمْ أَوْ لَيُخَالِفَنَّ اللَّهُ بَيْنَ وُجُوهِكُمْ] [1]

«صف‌هاي نمازتان را راست و برابر كنيد و اگر نه، ممكن است الله چهره‌هايتان را دگرگون سازد»

در اين حديث وعيد سختي براي كساني كه صف‌هاي نماز را برابر نمي‌كنند آمده است حال آن كه وعيد از طرف شرع جز بر كار حرام و ترك واجب نمي‌آيد.

قول و فتواي برابر كردن صف‌ها، قولي قوي مي‌باشد امام بخاري رحمة الله عليه در صحيح بخاري در اين موضوع بابي تحت عنوان (باب إثم من لم يتم الصفوف)[2]آورده است.

 اما گذاشتن دست‌ها بر سمت چپ سينه هيچ اصل و اساسي ندارد و كاملاً بي‌پايه است.

شيخ ابن عثيمين –كتاب الدعوة (5) (2/91-92)
--------------------------------------------------------------------------------
[1] بخاري 717 مسلم 436
[2]. بخاري (در اذان باب 75، قبل از شماره‌ي 724)[21] چگونگي پيروي از امام، سبقت گرفتن از او و حكم اين دو مسئله

س: معناي پيروي (متابعت) و پيشي گرفتن از امام چيست؟

ج: متابعت اين است كه شما منتظر مي‌مانيد تا امام انتقال خود را كامل نموده و صداي تكبيرش قطع شود و سپس از او پيروي مي‌كنيد، هرگاه براي رفتن به ركوع تكبير مي‌گويد شما ايستاده منتظر مي‌مانيد تا از گفتن تكبير فارغ شود و به طور كامل به ركوع برود، آن گاه شما خم شده و به ركوع مي‌رويد، و هرگاه امام از ركوع بلند مي‌شود شما در همان حالت مي‌مانيد تا اين‌كه امام به طور كامل ايستاده و از گفتن (سمع الله...) فارغ شود و سپس از ركوع بلند مي‌شويد. و همين روش را در تمام ركعت‌هاي نماز رعايت مي‌كنيد. 

اما سبقت گرفتن از امام بدين معناست كه شما قبل از امام به ركوع يا سجده برويد يا حركتي را قبل از حركت امام انجام بدهيد. اين كار نماز را باطل يا حداقل ناقص مي‌گرداند.

شيخ ابن جبرين – اللؤلؤ المكين، ص(103)[22] نماز خواندن منفرد پشت صف چه حكمي دارد؟ (از شيخ ابن جبرين)

س: وقتي كه به مسجد داخل مي‌شوم و جاي خالي در صف اول نمي‌بينم، آيا مي‌توانم پشت صف نمازگزاران تنها نماز بخوانم؟ يا از صف اول يكي از نمازگزاران را به عقب بكشم؟ چون شنيده‌ام كه نماز منفرد پشت سر نمازگزاران جايز نيست.

ج: كوشش كنيد زودتر به مسجد بياييد تا فضيلت و ثواب صف اوّل را حاصل كنيد. هرگاه بعد از اقامه و تكميل صف اول وارد شدي، كوشش كن تا فاصله‌اي پيدا كني اگر چه دو نفر را به همديگر نزديك نمايي تا فرجه‌اي حاصل شود. چنانچه صف فشرده و چسپيده به هم باشد آن گاه كوشش كن تا يك نفر به عقب آيد، ليكن او را به عقب نكش، بلكه با نرمي با او حرف بزن يا دستت را بر روي شانه‌اش بگذار؛ اگر به عقب آمد اجر و ثواب كسب مي‌كند.

 پيامبر صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ فرموده است: «لِيْنُوا بِأيْدِي إخْوانِكُمْ»[1]

«به نرمي از برادرانتان اطاعت كنيد».

اگر موفق به عقب كشيدن كسي نشدي تلاش كن از صف عبور كن و سمت راست امام بايست. چنانچه صف‌ها زياد بود و شما نتوانستيد از صفوف عبور نمايي، و به ناچار پشت صف به تنهايي اقتدا كردي چنانچه قبل از سجود شخص ديگري به شما اضافه شود نمازت صحيح است. اگر به هيچ عنوان نتوانستي كسي را به خود اضافه كني اميدوارم كه نمازت صحيح ‌شود، چون الله تعالي مي‌فرمايد:  [فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ] [تغابن: 16] «تا مي‌توانيد از الله بترسيد»

شيخ ابن جبرين – فتاواي اسلامي (1/175)
--------------------------------------------------------------------------------
[1]. مسند احمد (2/97)، (5/262)، ابوداود (666)، طبراني در «الكبير» (9/174) (7727) و بيهقي در «الكبري» (4967)، شيخ آلباني رحمه الله در «صحيح ابوداود» (620) حديث مذكور را صحيح قرار داده است.[23] حكم نماز منفرد پشت صف (از شيخ ابن عثيمين)

س: تعدادي از نمازگزاران در مورد اين مسئله با هم اختلاف كردند كه شخص با تأخير به مسجد مي‌آيد و مي‌بيند كه نماز برپا شده و صف كامل است و جاي خالي وجود ندارد.

اين شخص چه كار بكند؟ آيا جايز است كه شخص ديگري را از صف به عقب كشيده و با هم صفي را تشكيل بدهند، يا اين‌كه به تنهايي پشت صف بايستد و به امام اقتدا كند؟

ج: اين مسئله سه روش دارد:

- يا به تنهايي پشت صف نماز بخواند.

- يا نماز گزار ديگري از صف به عقب كشيده و با او نماز بخواند.

- يا به جلو برود و در سمت راست امام بايستد

- روش‌هاي سه گانه زماني امكان پذير مي‌شود كه شخص در نماز جماعت شركت كند. صورت چهارم آن است كه از نماز خواندن با اين جماعت صرف نظر كند.

پس قول مختار از امور چهارگانه كدام است؟

مي‌گوييم: قول مختار اين است كه به تنهايي پشت صف بايستد و با امام نماز بخواند؛ زيرا نماز خواندن در صف و با جماعت واجب است (اينها دو واجب در نماز هستند)، چنانچه يكي از اين دو (ايستادن در صف) متعذر و ناممكن باشد، واجب ديگري يعني نماز با جماعت باقي است.

 پس به او مي‌گوييم: پشت صف با جماعت نماز بخوان تا فضيلت جماعت را حاصل كني، و در اين لحظه ايستادن در صف بر تو واجب نيست، چون از آن عاجز هستي. 

 الله تعالي فرموده است: [فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ] [تغابن: 16] «تا م