ت را رعايت كند؟

ج: مطابقت گفتار صحيح با عمل را حكمت گويند. اشتباه در عملكرد مخالف حكمت است.

برخي از دعوتگران بر خلاف حكمت به امر دعوت مي‌پردازند. اگر از كسي كاري را ببينند كه گمان خطا در آن است بر سرش فرياد می كشند وآن فرد را به شدت سرزنش می کنند. به طور مثال: اگر فردي داخل مسجد شود و بدون خواندن «تحیة المسجد» بنشيند. برخي از مردم بر او فرياد مي‌كشند. حال آن كه به اقتضای حكمت، باید حکم «تحیة المسجد» را به او بگوید و حديث رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ  را در اين مورد يادآور شوند. 

حكمت ایجاب می کند که در واجبات و محرمات و... به همين شكل بر خورد شود. تصميم حكيمانه در رفتار شخصي ضروري است. به طور مثال در مسایل اقتصادي فرد بايد حكيمانه رفتار نماید و چه بسا افرادي که بر خلاف حكمت اقتصادي، ولخرجي كرده اند زير بار قرض، زندگی شان فلج شده است.

 شيخ ابن عثيمين ـ مجموعه فتاوی و دروس حرم مكي(3/362)[35] روش دعوت پدر، مادر و خويشاوندان

س: اگر در خانواده‌اي، پدر و برادر بزرگ، نمازشان را در مسجد ادا نمي‌كنند. مسئله‌، «تعاونوا علي‌البر والتقوي » به چه صورت در خانه اجرا شود؟ 

ج: اين از مهمترين ابعاد خیر خواهی و از ضروری ترین بخشهای هم كاري در نيكي است که هرگاه پدر و برادر يا هر فردي از اعضاي خانواده كار خلافي را انجام دهد، ديگر اعضاي خانواده به اندازه ی توان خويش و با توجه به وقت‌شناسي و استفاده از شيوه ي مناسب به نصيحت و وصيت به خير، بپردازند و اصل همکاری را حفظ کنند تا آن كار خلاف از بين برود.

 الله تعالی مي‌فرمايد:[ فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ] (پس بترسيد از الله هر قدر كه بتوانيد). «تغابن/ 16»

 رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ مي‌فرمايد:[ إِذَا أَمَرْتُكُمْ بِشَئءٍ فَأْتُوا مِنْهُ مَا اسْتَطَعْتُمْ] [1]

 (هرگاه شما را به كاري فرمان دادم تا حد توان آن را انجام دهيد). 

بنابراين پدر و مادر، برادر چه كوچك و چه بزرگ، هر كدام در خانواده، داراي جايگاه ويژه‌اي هستند. باید  با هر کدام از آنان با بهترین شیوه و با نهایت نرمی و خوش رویی بر خورد نمود تا مقصود، كه هدايت است، انجام شده و منكر از بين برود. نصيحت‌كننده و داعي بايد وقت‌شناس باشد و از  شيوه ي مناسب استفاده نمايد. بويژه در قبال پدر و مادر، چرا كه آن دو مانند ديگر خويشاوندان نيستند و منزلت آن دو بسيار والاست. نيكي به آن دو، در قرآن به اندازه ي توان مشخص شده است.

 الله  تعالی مي‌فرمايد:[ وَوَصَّيْنَا الإنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ حَمَلَتْهُ أُمُّهُ وَهْنًا عَلَى وَهْنٍ وَفِصَالُهُ فِي عَامَيْنِ أَنِ اشْكُرْ لِي وَلِوَالِدَيْكَ إِلَيَّ الْمَصِيرُ (١٤)وَإِنْ جَاهَدَاكَ عَلى أَنْ تُشْرِكَ بِي مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ فَلا تُطِعْهُمَا وَصَاحِبْهُمَا فِي الدُّنْيَا مَعْرُوفًا] «لقمان/14ـ15»

(و ما به انسان درباره پدر و مادرش سفارش كرديم؛ مادرش او را با ناتواني روي ناتواني حمل كرد و دوران شيرخوارگي او در دو سال پايان مي‌يابد (به او توصيه كردم) براي من و پدر و مادرت شكر بجا آور و بازگشت (همه) به سوي من است. و هرگاه آن دو، تلاش كنند كه تو چيزي را همتاي من قرار دهي كه از آن آگاهي نداري (بلكه مي‌داني باطل است) از ايشان اطاعت مكن، ولي با آن دو، در دنيا به طور شايسته‌اي رفتار كن). 

اين آيات، به زمانی اشاره دارد كه پدر و مادر كافر باشند، وقتی پدر و مادر مسلمان باشند بايد رفتار به چه صورت باشد؟ وقتي پدر و مادر كافرند، بر فرزند لازم است با آنان به نيكي رفتار كند تا شايد الله به وسيله فرزندشان اسباب هدایت آن دو را فراهم کندپس نيكي به پدر و مادردر اولویت است. اگر پدري به نماز جماعت پايبندي نمي‌كند يا به معصيتي مانند: اعتياد يا تراشيدن ريش يا اسبال ازار گرفتار است، بر فرزندش لازم است كه با نرمي و احترام او را متوجه كند و در اين كار از بزرگان فاميل كمك بخواهد و رفتارش در قبال مادر و برادر بزرگ و ديگر افراد خانواده نيز به همین صورت باشد، تا بتواند به هدفش برسد. 

شيخ ابن باز ـ مجلة البحوث ـ ش37 ـ ص (175،173)
--------------------------------------------------------------------------------
[1] -  مسلم (1337)[36] دعوت خدمتکار به اسلام واجب است.

س: فردي، خدمتكار مرد یا زن دارد که کافر است، آيا دعوت آنان به اسلام بر او لازم است؟

ج: آری، دعوت آنها بر او لازم  است، مگر در صورتی كه كسي دیگر اقدام به این كار بکند. اما به طور حتم كسي غير از او اين كار را نخواهد كرد.

 الله تعالی مي‌فرمايد:[ ادْعُ إِلَى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ] 

(با حكمت و اندرز نيكو، به راه پروردگارت دعوت نما! و با آنهابه شيوه‌اي كه نيكوتر است، استدلال و مناظره كن). «نحل/ 125»

رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ  هنگامي كه معاذ رضی الله عنه را به يمن فرستاد فرمود:[ ادْعُهُمْ إِلَى الْإِسْلَامِ] «آنان را به اسلام  دعوت كن».[1] 

 اسلام به دو صورت گسترش مي يابد، دعوت با گفتار و دعوت با عمل، آنگونه که در آغاز دعوت اسلامی گسترش یافت. فضیلت دعوت به اسلام، بر هيچ كس پوشيده نيست، هرگاه فردي توسط انسان هدايت شود، پاداشي معادل ثواب اعمال هدايت شونده به او مي رسد، چرا كه راهنمایي به خير، مانند انجام آن است. رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ  خطاب به علي رضی الله عنه فرمود:[ لَأَنْ يَهْدِيَ اللَّهُ بِكَ رَجُلًا وَاحِدًا خَيْرٌ لَكَ مِنْ أَنْ يَكُونَ لَكَ حُمْرُ النَّعَمِ] [2]

«اگر يك نفر بوسيله ی تو هدايت شود، برايت از شتران سرخ مو، بهتر است.»

  شيخ ابن عثيمين ـ كتاب الدعوة ـ 5 (2/164-165)
--------------------------------------------------------------------------------
[1] - بخاري (1458) مسلم (19)
[2] - بخاري (2942) مسلم (2406)[37] دعوت فريفتگان به فرهنگ بيگانه

س: اگر گروهي فريفته ي فرهنگ بيگانه يا گروه خاصي بودند. مناسب‌ترين شيوه براي دعوت آنان چيست؟

ج: دعوتگر اشتباهات موجود در آن گروه و فرهنگ و نسبت آن افراد با آن گروه و فرهنگ را بيان كند. و به تشريح فضایی كه آنان، در آن رشد كرده‌اند، بپردازد. آنگاه آن چه در آن فرهنگ يا گروه وجود دارد كه با آموزه‌هاي  ديني  و شرعي منافات دارد را بازگو كند. از آنان بخواهد اين مسایل را در ترازوي عدالت يعني قرآن و سنت رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ  قرار دهند. آن چه با اين دو يا يكي از آنها مطابقت داشت، پذيرفتني است. و هر چه مخالف آن دو بود مردود است و به گوينده‌اش، هر كه باشد، باز مي‌گردد. 

علما مسايل اختلافي را با دلایل شرعي می سنجند. آنچه كه موافق با شريعت بود پذيرفته شود و آنچه كه مخالف با شريعت باشد باید ترک شود.. اگر چه گوينده‌اش، شخص بلند  مرتبه‌اي باشد چرا كه حق از هر چيزي بالاتر است. در قبال هر عادت و اخلاقي كه خلاف شرع باشد همين گونه رفتار مي‌شود. اگر چه از 