راي ديگران اسوه و الگو باشد.

شيخ ابن باز- فتاوي للموظفين و العمال، ص (7-9)
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . با تخريج: احمد (3/225، 4/80، 82)، ترمذي (2658)، ابن ماجه (230)، دارمي (228) با اندك اختلاف و زيادتي. مسند بزاز و ديگران (3416) نزديك به متن مذكور. آلباني آن را تصحيح نموده است. صحيح سنن ابن ماجه(187، 188، 193)
[2] . بخاري (3461)
[3] . بخاري (1740)، مسلم (1679)
[4] . بخاري (33)، مسلم (59)[102] حكم مراعات آشنايان رئيس

س: در مواردي رئيس اداره از بنده مي خواهد تا رعايت حال خويشاوندان و دوستان او را داشته باشم آيا بنده اجازه ي چنين كاري را دارم؟ بايد عرض كنم كه بعضي از موارد مربوط به امور جزيي و ساده ي اداري است و برخي از امور مهم و اساسي هستند.

ج: انسان وظيفه دارد كه با همه ي مردم عادلانه رفتار كند، بدون رعايت نزديكان و دوستان خود و رئيس؛ به دليل گفتار رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ كه فرموده است: ) وَايْمُ الله، لَوْ أَنَّ فَاطمَةَ بِنْتَ مُحمّدٍ سَرَقَتْ لَقَطَعتُ يَدَهَا ( [1] «قسم به ذات الله اگر فاطمه دختر محمد صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ سرقت مي كرد حتماً دستش را قطع مي كردم».

كارمند حق ندارد مدافع و حامي نزديكان و خويشاوندان رئيس باشد نه در امور ساده و پيش پا افتاده و نه در امور مهم و اساسي؛ زيرا آن چه را كه حكومت به عنوان قانون وضع نموده و مخالف شريعت اسلام نباشد همه ما موظف به اجراي آن هستيم. زيرا الله تعالي فرموده است:[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الأمْرِ مِنْكُمْ] (نساء/59) «اي كساني كه ايمان آورده ايد! خدا را اطاعت كنيد و از پيامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ و صاحبان امر كه از شما هستند فرمان بريد».

شيخ ابن عثيمين- فتاوي للموظفين والعمال ص (15)
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . بخاري (3475)، مسلم (1688)[103] حكم هداياي كارمندان به مديران

س: تقديم اشياي گران قيمت به عنوان هديه به رئيس چه حكمي دارد؟

ج: اين كار اشتباه است و مقدمه ي بسياري از بديها و خرابي هاست، رئيس حق ندارد هدايا را از كارمندان قبول كند؛ زيرا اين كار وسيله اي براي رشوه خواري و مداهنت و خيانت است؛ مگر اين كه رئيس اين هدايا را براي مصالح ارگان مربوطه- مثلاً- بيمارستان تحويل بگيرد نه براي شخص خودش و براي هديه دهنده توضيح دهد كه آن را براي خودش بر نمي دارد؛ بلكه خرج مصالح بيمارستان مي كند. احتياط در اين است كه هداياي كارمندان را رد كند، نه براي خود و نه براي بيمارستان قبول نكند زيرا قبول كردن هدايا اين سوء ظن را ايجاد مي كند كه رئيس آن را براي خودش بر مي دارد و از طرفي اين كارمند يا كارمندان با تقديم هدايا جرأت پيدا مي كنند تا روابط خود را با رئيس تحكيم بخشند.

 دليل بر عدم جواز اين است كه زماني كه رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ گروهي از مردم را براي جمع آوري زكات فرستادند- هنگام برگشت يكي از آنان گفت- اين اموال از آن شماست و اين را به من هديه داده اند، رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ با اين كار برخورد نمودند و در جمع مردم سخنراني نموده و فرمودند:[ مَا بَالُ عَامِلٍ أَبْعَثُهُ فَيَقُولُ هَذَا لَكُمْ وَهَذَا أُهْدِيَ لِي أَفَلَا قَعَدَ فِي بَيْتِ أَبِيهِ أَوْ فِي بَيْتِ أُمِّهِ حَتَّى يَنْظُرَ أَيُهْدَى إِلَيْهِ أَمْ لَا] «چه شده است كسي را كه جهت جمع آوري زكات مي فرستم، هنگام بازگشت مي گويد: اين براي شماست و اين از آن خودم است كه به من هديه داده شده است! پس چرا در منزل پدرش و يا مادرش نمي نشيند تا ببيند كه آيا به او هديه مي دهند يا خير».[1] 

اين حديث بيان گر اين مطلب است كه كارمندان، تمام كارهاي دولتي و اداري را انجام دهند بدون اين كه در مواردي كه مربوط به كار آن هاست هدايا را قبول كنند، اگر كسي هدايا را قبول نمود، آن را براي خودش بر ندارد؛ بلكه به بيت المال تحويل دهد به دليل حديثي كه در بالا ذكر گرديد زيرا پذيرفتن هدايا سبب اخلال در نظام اداري و عدم رعايت امانت مي شود.

 شيخ ابن باز- فتاوي عاجلة لمنسوبي الصحة، ص (44، 45)
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . بخاري (6636)، و مسلم (1832)[89]حکم استفاده از کلماتی که به ظاهر ناسزا  يا طعن است.

س: حکم جملاتي مانند: «اين روزگار، تيره بخت است» یا «زمانه‌، فریبنده است» و «اي روزگار! چه ناكامي‌ها که از تو ندیدم!؟» چیست؟

ج: عبارتي که در سوال آمده به دو صورت است:

اول: دشنام و طعنه زدن روزگار، حرام و ناجايز است؛ چون هرچه در روزگار پیش می‌آید از جانب الله است؛ بنابراین هر کس به روزگار ناسزا گويد در واقع به پروردگار ناسزا گفته است و  الله تعالي در حدیث قدسی می‌فرماید: « يُؤْذِينِي ابْنُ آدَمَ؛ يَسُبُّ الدَّهْرَ وَأَنَا الدَّهْرُ، أُقَلِّبُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ»: (آدمي‌زاد مرا آزار مي دهد، چون زمانه را دشنام می‌دهد در حالي كه زمانه منم! گرداننده شب و روز هستم).[1]

دوم: اگر این اصطلاحات جنبه‌ي خبری داشته باشد، ایرادی ندارد. در داستان لوط علیه السلام می‌فرماید: « وَقَالَ هَذَا يَوْمٌ عَصِيبٌ » (وگفت: این روز بسیار سختی است). «هود/77»

عموم مردم هم چنین سخناني مثل اين روز سختي است و یا در آن فلان و فلان كار شد را تکرار می‌کنند در اين ايرادي نيست. ولی گفتن جمله ي: «هذا الزمن غدّار»: ( اين زمانه‌ فریبنده، خياتكار است) ناسزا است چون «غدر» واژه اي زشت و نكوهيده است و به کار بردن آن برای زمانه و روزگار جایز نیست. اما گفتن این که اي روز، تو را روز زیان باری دیدم. اگر هدفش این باشد كه من ضرر کردم، ایرادی ندارد و دشنام دادن زمانه نیست. اما اگر مقصود آن خود روزگار یا روز باشد، دشنام است و به کار بردن آن جایز نیست.

شیخ ابن عثیمین مجموع فتاوی و رسائل(1/198 – 199)
--------------------------------------------------------------------------------
[1] -بخاري (4826) و مسلم (2246)با الفاظ متفاوت.[104] رئيس در مورد پرسنل تحت امرش مسئول است.

س: آيا كسي كه سرپرست يك كار و گروهي از كارمندان است موظف است كساني را كه در امر نماز و يا بقيه ي امور شرع كوتاهي مي كنند تذكر داده و نصيحت كند؟ آيا اين حديث در اين مورد صدق مي كند كه رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ فرموده: ) كُلُّكُمْ رَاعٍ وَكُلُّكُمْ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ ( «هر كدام از شما مسئول است، و از هر يك از شما، در مورد زير دستانش سؤال خواهد شد».؟

ج: هر مسئولي موظف است افراد تحت امر خويش را در مورد واجبات شرعي مانند نماز با جماعت، امانت داري، ترك كليه ي محرمات از قبيل فريبكاري، خيانت، ظلم و عدم رسيدگي به امور ارباب رجوع، به آنان تذكر دهد؛همه ي اين موارد در مفهوم اين حديث داخل هستند: ) كُلُّكُمْ رَاعٍ وَكُلُّكُمْ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ ( [1] «هر كدام از شما مسئول است، و از هر يك از شما در مورد زير