م را نداده است، آیا زکات این مالی را که به او قرض داده ام بپردازم، یا این که منتظر بازپرداخت آن از سوی بدهکارم باشم، سپس به وقت قبض زکات یک سال را بپردازم؟

ج: اگر قرض شما بر شخص پولداری باشد که هرگاه بخواهي می توانی آن را پس بگیری، در این صورت هر سال باید زکات آن را بدهی، چون این قرض در صورت مذکور در حکم امانت است، خواه آن را به خاطر رعایت مدیون از او طلب نکنی و خواه به خاطر عدم نیاز به آن. ولی اگر وام یا قرض شما بر فرد تنگ دست، و فقير تأخیر کند و یا عاجز باشد، باید گفت که فتوای مختار و راجح این است که تا زمانی که قرض خود را دریافت نکرده ای زکاتی بر آن واجب نیست، امّا هرگاه آن را قبض نمودی زکاتِ یک سال آن را بپرداز، اگرچه سال ها نزد بدهکار مانده باشد.

شیخ ابن جبرین – فتاوای زکات – جمع و ترتیب: محمد المسند، ص (51) <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:738.txt">آیا نخل های خانه زکات دارد؟</a><a class="text" href="w:text:739.txt">حکم زکات سهم ها</a><a class="text" href="w:text:740.txt">زکات ساختمانها، مراکز تجاری و زمینهای زراعی </a><a class="text" href="w:text:741.txt">حکم زکات ماشین های  حمل و نقل</a><a class="text" href="w:text:742.txt">حکم زکات زمین</a></body></html>[48] آیا نخل های خانه زکات دارد؟

س: سه سال پیش خانه ای خریدم که الحمد لله سه اصله درخت خرمای ثمره دهنده از دو نوع در آن وجود دارد و ثمره ی شان زیاد است. آیا با این وضع بر من زکات واجب است. اگر جواب مثبت است و با توجه به این که مردم نسبت به آن نا آگاه  هستند، از شما چند سؤال می پرسم:

اولاً: چگونه می توانم بدانم که ثمره ی این درختان به حد نصاب رسیده است، در حالی که من همواره از آنها می چینم؟

ثانیاً: میزان زکات آنها چگونه تعیین می شود؟

-  آیا زکات هر نوع آن جداگانه ادا می شود، یا این که هر دو نوع با هم زکات شان ادا می شود؟
-  آیا جایز است که به جای ثمره ی این درختان، پول پرداخت نمایم؟
-  زکات سال های گذشته را نداده ام چه کار کنم؟

ج: درست است که بسیاری از مردم پیرامون حکم نخل هایی که در خانه های شان است ناآگاه اند؛ آری! بسیاری از مردم، دارای هفت یا ده و یا کم و بیش اصله نخل خرما هستند که ثمره ی آنها نیز به حد نصاب می رسد، ولی نمی دانند که زکات بر آنها واجب است، بلکه فکر می کنند که زکات تنها در نخل های باغ ها واجب است، در حالی که زکات در ثمره ی نخل واجب است، چه در خانه باشد و چه در باغ. 

بنابراین، صاحب این نخل ها باید کارشناسی بیاورد تا ثمره ی این درختان را تخمین بزند که آیا به حد نصاب می رسند یا نه؟ اگر به حد نصاب می رسند، بر او واجب است که زکات آن را بپردازد. ولی چگونه زکات آنها را بدهد، در حالی که از آنها می چیند؟

- به نظرم، در چنین حالتی باید قیمت ثمره ی نخل تخمین زده شود و نصف عشر (یک بیستم) از قیمت آن به عنوان زکات داده شود. این کار برای مالک آسان تر است. لیکن مقدار زکات چقدر است؟

پاسخ این است که مقدار زکات این ثمره ها پنج درصد(%5)است، در حالی که زکاتِ مال %5/2 است، چون زکات خرما همچون زکات ثمره است، نه مانند زکات تجارت.

امّا سال هایی که گذشته و سائل از حکم آن نا آگاه بوده ، اکنون با خودش تخمین بزند که ثمره های سال های گذشته چقدر می تواند باشد و زکات آنها را بپردازد و گناهی بر گردن او نیست؛ چون او از حکم مذکور ناآگاه بوده است. ولی باید زکات سال های گذشته را بپردازد.

  شیخ ابن عثیمین – مجموعه فتاوي و رسائل (18/60) – ف (40)[49] حکم زکات سهم ها

س1: شما اطلاع دارید که برخی از افراد در بازار بورس و سهام  مربوط به خرید و فروش زمین اقدام به خرید سهام می کنند؛ مواردی اتفاق می افتد که صاحب سهام بخواهد آنها را بفروشد، قیمت در نوسان است گاهی قیمت فروش بیشتر از قیمت خرید و گاهی کمتر از آن است. بعضی اوقات این شخص در زمین املاک خودش اموالی دارد و منتظر بالا رفتن قیمت بازار است تا آنها را بفروشد.

 سؤال این است که آیا بر فرد، لازم است زکات سهام خود را که هنوز به فروش نرفته اند پرداخت کند؛ زیرا اتفاق می افتد این سهام مربوط به زمین چندین سال به دلیل پایین بودن قیمت در بازار روی دست صاحبش مانده اند، آیا زکات بر این سهام همانند کالاهای تجاری واجب است یا خیر؟ آیا شخص صبر کند که هر زمان این سهام را فروخت زکات آنها را بپردازد- آن گونه که برخی از علما فتوا داده اند- زیرا اتفاق می افتد که پس از چندین سال باز هم قیمت سهام بالا نرفته است. آیا زکات هر سال باید پرداخت شود یا این که فقط زکات یک سال واجب است، باید توضیح دهم که برخی از افراد سرمایه های هنگفتی را به خرید سهام زمین اختصاص داده اند که اگر قرار باشد زکات همه آنها را بپردازند یا باید جهت پرداخت مقدار زکات از جایی پول قرض بگیرند و یا قسمتی از سهام را بفروشند، مسئله مهمی که وجود دارد این است که پول نقد دست این افراد نیست. به محض این که پولی به دستشان برسد فوراً چیزی می خرند.

ج1: آن چه در این سؤال از سهام مطرح شده در ردیف کالاهای تجاری قرار می گیرد که به آنها زکات تعلق می گیرد؛ صاحب این سهام بدون در نظر گرفتن قیمت خرید، پایان هر سال سهام مذکور را قیمت گذاری نماید، چنان چه پولی در اختیار دارد زکات آنها را به نرخ روز پرداخت کند. اگر پولی ندارد هرگاه این سهام را فروخت و پولش را تحویل گرفت زکات سال های گذشته را بدهد.

این حکم شامل همه زمین هایی می شود که به منظور تجارت و خرید و فروش در اختیار صاحبان شان هستند هر چند که به عنوان سهام در بازار معامله نشوند(بلکه به صورت عادی و با قرارداد های شخصی معامله می شوند).

 انجمن دایمی، فتاوای زکات، جمع و ترتیب: محمد المسند، ص(36،35)

س2- شخصی در شرکتی سهامی، مالک چند سهم است، شرکت، سالیانه زکات این سهام را پرداخت می کند؟ آیا صاحب سهام مکلف است زکات سهامش را بدهد؟

ج2: بر مالک سهام لازم نیست زکات سهامش را مجدداً پرداخت کند؛ زیرا از یک جنس دو بار زکات داده نمی شود.

چنان چه سود حاصل از این سهام را سهامداران شرکت میان خودشان تقسیم می کنند، بر افراد لازم است پس از دریافت سود، زکات آن را بدهند.

اگر شرکت سهامی با سرمایه ی شرکت وسایل نقلیه و ابزار کار و زمین بخرد تا آنها را  اجاره دهد، یا آنها را به کار گیرد، در اصل سرمایه، پرداخت زکات لازم نیست، بلکه زکات به اجاره تعلق می گیرد.

چنان چه شرکت سرمایه را در تجارت و بازرگانی به کار انداخته است که اجناسی را می خرد و می فروشد، زکات بر سرمایه و سود، هر دو لازم است.

از گفتار و املای شیخ ابن جبرین در تاریخ 14/19/1423 هـ  ق

س3: شخصی مالک چند سهم است که قیمت آن سقوط کرده است و یک سال از آن گذشته است؛ آیا بر این سهام زکات لازم است یا خیر؟ زکات شان چگونه محاسبه شود؟

ج3: اگر این سهام متعلق به زمین است تا زمانی که آنها را نفروخته است زکاتی به آنها تعلق نمی گیرد؛ هرگاه سهام خود را تحویل گرفت زکات یک سال را بدهد؛ فرقی نمی کند که قیمت سهام سقوط کرده باشد یا بالا رفته باشد. چنان چه سهام مربوط به تجارت است از قیمت اجناس و کالا