ی داود" (4264)[ 6] چگونگي نيت

س: براي روزه ي رمضان چگونه بايد نيت كرد؟

آيا صرفاً با دانستن اين امركه ر‌‌‌‌‌‌‌‌مضان داخل شده است روزه ي بقيه ي ايام نيز صحيح شو‌د؟

ج: نيت با قصد روزه گرفتن منعقد مي شود، بنابراين بايد در شب نيت روزه بكند.

وبالله التوفيق، وصلي الله علي نبينا محمد و آله وصحبه و سلم

 فتاواي انجمن دايمي مباحث علمي وافتا (10/246)[7 ] روش شرعي براي اثبات دخول ماه رمضان

س: شيوه ي شرعي براي اثبات ماه رمضان كدام است؟

- آيا مي ‌‌توان براي اثبات آغاز يا اتمام ماه رمضان به محاسبات رصدخانه هاي ستاره شناسان اعتماد نمود؟

-  آيا براي مسلمان جايز است كه در رؤيت هلال از تلسكوپ استفاده نمايد؟

ج: روش شرعي براي دخول ماه رمضان اين است كه مردم به جهتي كه هلال، طلوع مي كند نگاه كرده و آن را پيدا نمايند، بهتر آن است كه افراد مورد اعتماد و تيز بين اين كار را انجام دهند كه اگر موفق به رؤيت آن شدند عمل به مقتضاي رؤيتشان واجب گردد كه اگر هلال رمضان بود روزه بر آنان واجب شود و اگر هلال شوال بود خوردن روزه بر آنان واجب شود.

اگر رؤيت به روش مذكور ثابت نشد نبايد به محاسبات رصدخانه اي اعتماد نمود مگر اين كه بتوان از طريق آن هلال را رؤيت نمود، در واقع رؤيت هلال رمضان به وسيله ي اين دستگاه ها معتبر است بدليل عموم قول پيامبرصَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كه مي فرمايد:[ إِذَا رَأَيْتُمُوهُ فَصُومُوا، وَإِذَا رَأَيْتُمُوهُ فَأَفْطِرُوا][1] [با رؤيت هلال روزه بگيريد و با رؤيت آن روزه را بخوريد.]

فقط بر محاسبات بدون رؤيت نبايد اعتماد نمود اما استفاده ازدوربين هاي نزديك كننده در رؤيت هلال، اشكالي ندارد؛ ناگفته نماند كه استفاده از دوربين هاي نزديك كننده تنها جواز دارد و واجب نيست، زيرا آنچه كه از ظاهر احاديث بر مي آيد اين است كه مسلمانان بر رؤيت عادي اعتماد كنند نه بر چيزي ديگر اما اگر از آن استفاده كردند و فرد قابل اعتمادي آن را از اين طريق رؤيت نمود اشكالي ندارد و مردم نيز از قديم الايام از اين روش استفاده مي كردند و در شب سوّم شعبان يا سوّم رمضان بر مكاني بلند قرار گرفته و با اين دوربين ها هلال را نگاه مي كردند.

بهر حال هر وقتي كه رؤيت هلال با هر وسيله كه ثابت شود عمل به مقتضاي آن واجب مي گرد، چون حديث پيامبرصَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ در اين باره عام است:[ إِذَا رَأَيْتُمُوهُ فَصُومُوا، وَإِذَا رَأَيْتُمُوهُ فَأَفْطِرُوا.]

شيخ ابن عثيمين- كتاب الدعوة- (5) (2/150- 151)
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . تخريج حديث مذكور در فتواي شماره ي (1) در همين باب گذشت.[8 ] آيا تمام مسلمانان مي توانند با رؤيت هلال رمضان در يك مكان روزه بگيرند و يا عيد كنند؟

س: آيا با رؤيت هلال رمضان دريك مكان، روزه بر همه ي مسلمانان در تمام كشورها واجب مي شود؟ مسلماناني كه در سرزمين هاي كفر زندگي مي كنند كه رؤيت شرعي در آنجا محقق نمي شود چگونه روزه بگيرند؟

ج: علماي اسلام در اين مسئله نظريات متفاوتي دارند، يعني هنگامي كه رؤيت هلال در يكي از شهرهاي مسلمين به اثبات برسد، آيا عمل به مقتضاي آن بر ساير مسلمين نيز واجب مي گردد يا نه؟

عده اي از علما گفته اند كه تمام مسلمين بر اساس همين رؤيت عمل كرده و روزه بشوند. اين دسته از علما عام بودن آيه ي ذيل را دليل عنوان كرده اند: [فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ وَمَنْ كَانَ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ] (بقره 185)

اين علما مي گويند: خطاب پيامبرصَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ در حديث «إِذَا رَأَيْتُمُوهُ فَصُومُوا» براي جميع مسلمانان عام است.مشخص است كه مقصود از رؤيت مذكور اين نيست كه هر فردي جداگانه آن را رؤيت نمايد، زيرا مشكل است كه همه ي افراد بتوانند آن را مشاهده كنند، بلكه مقصود رؤيت كساني است كه با رؤيت شان، دخول ماه به اثبات مي رسد و اين در هر مكاني عام است.

عده اي ديگر از علما گفته اند: اگر مطلع يك كشور با مطلع كشوري كه هلال در آن رؤيت شده متفاوت باشد در اين صورت رؤيت اهل آن كشور براي كشور ديگر ملاك نيست. بلكه اهل هر كشوري با رؤيت خودشان عمل بكنند؛ ولي اگر مطالع يكي باشد آن وقت مردم كشوري كه رؤيت در كشورشان به اثبات نرسيده، بايد به رؤيت كشوري كه در مطلع يكي هستند عمل نمايند.

اين علما از دلايلي استدلال مي كنند كه علماي دسته اول استدلال كرده بودند البته با شيوه اي ديگر؛ اين علما از آيه ي« فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ » چنين استنباط مي كنند: معلوم است كه مقصود از رؤيت، رؤيت هر فرد بصورت جداگانه نيست، بنابراين همانگونه كه افراد كشوري كه هلال را ديده اند بدان عمل مي كنند بايد افراد كشوري كه رؤيت در آنجا به اثبات نرسيده است ولي مطلعش با مطلع آن يكي است روزه بشوند. بعنوان مثال: دو كشور كه در مطلع متحد هستند، در يكي از اين دو كشور رؤيت هلال ثابت مي شود و در ديگري به اثبات نمي رسد. در چنين حالتي همانگونه كه افراد كشوري كه هلال را رؤيت نموده اند روزه مي گيرند به همان ترتيب افراد كشوري كه رؤيت در آن ثابت نشده، نيز روزه بگيرند. اما كشورهايي كه مطالع شان با هم متفاوت است رؤيت اهل كشور براي اهل كشوري ديگر معيار نيست چون آنها نه حقيقتاً و نه حكماً هلال را نديده اند.

اين عده همچنين از حديث رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كه مي فرمايد: «با رؤيت هلال روزه بگيريد و با رؤيت آن روزه را بخوريد.» چنين استدلال مي كنند: اگر مكاني با مكان افرادي كه هلال را رؤيت كرده اند از حيث مطلع متفاوت باشد پس اهل آن مكان نه حقيقتاً و نه حكماً هلال را مشاهده نكرده اند. اين گروه از علما مي گويند، توقيت ماهيانه همچون توقيت روزانه است. پس شهر ها همان گونه كه در اوقات سحر و افطار هر روز با هم مختلف هستند پس بايستي در روزه و افطاري ماهانه نيز متفاوت باشند و مشخص است كه به اتفاق مسلمين اختلاف روزانه تأثير گذار است.

بنابراين كساني كه در شرق زندگي مي كنند روزه و افطاري آنان قبل از كساني است كه در غرب بسر مي برند. از اين جهت وقتي كه در توقيت روزانه به اختلاف مطالع حكم مي كنيم عين همين حكم را در مورد توقيت ماهانه نيز اعتبار مي كنيم.

علماي مذكور مي گويند براي هيچ كس ممكن نيست از آيات و احاديثي كه به صورت عام آمده اند استدلال نموده و بگويد كه حكم اين نصوص براي تمام مسلمين در تمامي نقاط دنيا عام است. مانند نصوص ذيل:

[فَالآنَ بَاشِرُوهُنَّ وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الأبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الأسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيَامَ إِلَى اللَّيْلِ »( بقره:187)

[پس هم اكنون- در شب- با زنانتان آميزش كنيد و چيزي را بخواهيد كه الله تعالي برايتان لازم دانسته است و بخوريد و بياشاميد تا آنگاه كه رشته سپيده ي بامداد از رش