فَ كَتَبَ اللهُ لَهُ قِيَامَ لَيْلَه » [كسي كه همراه امام نماز بخواند تا وقتي كه امام نماز را تمام مي كند، الله تعالي ( ثواب ) قيام شب را به او مي دهد.][1] رواه احمد و أصحاب السنن باسناد حسن، من حديث ابي ذر

و بالله التوفيق، و صلي علي نبينا محمد و آله و صحبه و سلم

فتاوي انجمن دايمي مباحث علمي وافتا (7/201-202)
--------------------------------------------------------------------------------
[1]  احمد(5/159)، ابوداود(1375)، ترمذي(806)، نسائي(1365،1606)، ابن ماجه(1327) و قال ترمذي «حسن صحيح)[76 ] حكم خواندن از روي قرآن در نماز تراويح

س: خواندن از روي قرآن در تراويح چه حكمي دارد؟

ج: علما در اين مسئله با هم اختلاف نظر دارند: بعضي آن را مكروه دانسته اند، جمهور آن را جايز دانسته اند؛ در كتاب (قيام اليل و قيام رمضان) علامه محمد بن نصر المروزي: روايت است از ابن ابي مليكه كه ذكوان- أبا عمرو- غلام آزاد شده ي عائشه«رضي الله عنها»در رمضان براي عائشه و همراهان ايشان امامت مي كردند، در حالي كه از روي مصحف - قرآن- تلاوت مي كردند.[1] از ابن شهاب در مورد امامي كه در نماز از روي قرآن تلاوت مي كند پرسيده شد، گفت: از ابتداي اسلام تاكنون اين شيوه معمول بوده است، بهترين افراد ما در نماز از روي قرآن تلاوت مي كردند. [2] 

ابراهيم بن سعد گويد: پدرش او را امر مي نمود تا در رمضان افراد خانواده را جمع كند و در نماز شب از روي مصحف برايشان بخواند؛ پدرش به او مي گفت: قرآن را با صداي بلند بخوان تا بشنوم، ايوب از محمد (رح) نقل مي كند كه مي گفت: اشكالي ندارد كه شخصي قومي را امامت كند و از روي مصحف تلاوت كند. عطا (رح) معتقد بود: شخصي كه در رمضان امامت مي كند و از روي مصحف تلاوت مي كند، اشكالي در كارش نيست. يحيي بن سعد انصاري مي گفت: به نظر بنده قرائت قرآن در رمضان از روي مصحف اشكالي ندارد؛ منظورش نماز شب است. 

ابن وهب گويد: از مالك (رح) سؤال شد، مردم روستايي كه در ميانشان حافظ قرآن نيست آيا اجازه دارند كه امامشان از روي مصحف تلاوت كند؟ گفتند: اشكالي ندارد. 

در كتاب «المنتهي» و شرح آن آمده است: شخص نماز گزار مي تواند در مصحف نگاه كند، امام احمد مي گويد: نگاه كردن امام در مصحف اشكالي ندارد، از ايشان پرسيده شد نماز فرض چطور؟ گفت: در اين مورد چيزي نشنيده ام.

از امام زهري پرسيده شد: كسي كه در رمضان- نماز نفل- از روي مصحف تلاوت مي كند؛ در پاسخ گفتند: افراد بهتر از ما از روي مصحف تلاوت مي كردند.[3] 

برخي از علما خواندن از روي مصحف را در نماز مكروه دانسته از جمله مجاهد، ابراهيم و سفيان، استدلال اين دسته از علما اين است كه در اين عمل تشابه با اهل كتاب است؛ محمد ابن نصر در كتابش « قيام الليل و قيام رمضان و كتاب الوتر» مي گويد: گروهي از علما اين عمل را مكروه دانسته اند زيرا اهل كتاب چنين مي كنند؛ بنابراين مسلمانان از اين كار خود داري كنندتا از مشابهت با اهل كتاب دور بمانند؛ 

محمد ابن نصر به اين ايراد چنين پاسخ مي دهد: قرائت قرآن هيچ شباهتي با قرائت كتابهاي حساب و غيره ندارد؛ زيرا قرائت قرآن از افعال نماز و مخصوص نماز است ولي خواندن كتابهاي حساب از اعمال نماز نيست. ( بنابر اين تشابهي در كار نيست.)

و بالله التوفيق، و صلي علي نبينا محمد و آله و صحبه و سلم 

 فتاواي انجمن دايمي مباحث علمي و افتا (7/204- 206)
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . علّقه البخاري في «صحيحه»- كتاب الأذان، باب إمامه العبد والمَوّلي. ووصله ابن أبي شيبه في«مصنفه» (7217).
[2] . «المغني» لا بن قدامه (1/335)
[3] . «شرح منتهي الإرادات» للبهوتي (1/211)[77 ] قضاي تراويح و چگونگي اداي آن براي زنان

س: آيا مرد مي تواند نماز تراويح را به تنهايي بخواند وقتي كه جماعت از او فوت شد؟ خواندن نماز تراويح براي زن در چه مكاني افضل است مسجد يا منزل؟

ج: آري مرد مي تواند نماز تراويح را به تنهايي بخواند. نماز زن اعم از فرض يا نفل در منزل بهتر است.

و بالله التوفيق، و صلي علي نبينا محمد و آله و صحبه و سلم

 فتاواي انجمن دايمي مباحث علمي و افتا (7/200- 201)[78 ] جواز تراويح براي مسافر

س: از نظر شما خواندن نماز تراويح براي مسافر حكمش چيست؟ در حالي كه نماز چهار ركعتي را دو ركعت مي خواند.

ج: قيام رمضان سنت رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ  است، بنابراين صحابه رضوان الله عليهم آن را خوانده اند و اين سنت تا امروز ادامه دارد- در صحيح بخاري و مسلم به روايت عائشه «رضي الله عنها» آمده است كه پيامبرصَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ چند شبي نماز تراويح را در - مسجد- خواندند و اصحاب نيز به پيامبرصَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اقتدا نمودند سپس رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ به مسجد نيامدند و تا پايان رمضان نماز تراويح را در منزل خواندند و فرمودند: [إني خَشِيتُ أَنْ تُفْرَضَ عَلَكُم فَتَعْجِزُوا عنها][1] «از آن بيم داشتم كه مبادا نماز شب بر شما فرض شود و نتوانيد آن را ادا كنيد.» در روايت بخاري مي آيد: «أن عمر جمع الناس علي أبي بن كعب فصلي بهم التراويح»[2] «عمر به مردم دستور داد نماز تراويح را به امامت ابي كعب ادا كنند.»

در بخاري و مسلم به روايت أبي سلمه بن عبدالرحمن آمده كه ايشان از عائشه«رضي الله عنها»پرسيدند: نماز- شب- پيامبرصَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ چگونه بوده است؟ عائشه گفت:[ما كان يزيدُ في رمَضانَ و لا غَيْرِه علي إِحْدَي عَشرةَ رَكْعَة ][3] پيامبرصَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ چه در رمضان و چه در غير رمضان از يازده ركعت بيشتر نمي خواند.

بخاري و مسلم اين روايت را در بحث تهجد ذكر كرده اند.

رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ گاهي در رمضان مسافرت مي كردند، از آن جمله مسافرت پيامبرصَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ در فتح مكه، دهم رمضان سال هشتم هجري.

 ابن قيم مي گويد[4]: پيامبرصَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ در هر حال چه سفر و چه حضر نماز شب را مي خواند، چنانچه خواب مي رفت يا بيمار مي بود بجاي نماز شب دوازده ركعت در روز مي خواند. بنابراين اگر شخصي نماز شب را در سفر بخواند بر سنّت عمل نموده است.

و بالله التوفيق، و صلي علي نبينا محمد و آله و صحبه و سلم

 فتاواي انجمن دايمي مباحث علمي و افتا (7/206)
--------------------------------------------------------------------------------
[1] .بخاري (729، 924، 1129، 2012)، و مسلم (761).
[2] . بخاري (2010)، بنحوه.
[3] بخاري (3569،2013،1147) مسلم(738)
[4] زاد المعاد (1/324)[79 ] مشروعيت تراويح در بيابان.

س: ما بيابان نشين هستيم، آيا براي ما نماز تراويح جايز است؟

ج: نماز تراويح در رمضان براي ساكنان شهرها و روستاها و بيابان علي السويه سنت است؛ زيرا دلايل در اين مورد عام مي باشد. 

 و بالله التوفيق و صلي الله علي نبينا محمد و آله و صحبه وسلم.

 فتاواي انجمن دايمي مباحث علمي و افتا (7/200)[80 ] حكم اعتكاف در غير رمضان

س: آيا اعتكاف در غير از دهه ي اخير رمضان، جايز است؟

ج: آري؛ اعتكاف در هر زمان جايز است و در دهه ي اخير رمضان افضل است؛ به اقتدا