56] تحریم تأخیرحقوق کارمندان 

س: نصیحت شما به کسانی که حقوق کارمندان خود را سه تا چهار ماه تأخیر پرداخت می کنند چیست؟

ج: ما به اینها نصیحت می کنیم که کاری نکنند که کارگران متضرر شوند؛ زیرا این ظلم بزرگی است و تضییع حقوق کارمندان است، این کارفرمایان در حق خودشان چنین چیزی را نمی پسندند با توجه به اینکه نیازشان اندک است، چگونه تأخیر حقوق کارگران را روا می دارند در حالی که کارگران افرادی فقیر و کم درآمد هستند و به حقوق خود به شدت نیازمند هستند؟!

کارمندان دولتی را مشاهده می کنیم که با نزدیک شدن آخر ماه به دنبال دریافت فیش حقوقی خویش هستند، اگر در پرداخت حقوق آنان تأخیر صورت گیرد به شدت ناراحت می شوند و موضوع را پی گیری می کنند.

 رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ درحدیثی می فرماید: «أعطُوا الأجِیَر أَجَرهُ قَبلَ أن یَجفَّ عَرَقُه»[1]

 [مزد کارگر را پیش از خشک شدن عرقش پرداخت نمایید.]

یعنی مواظب باشید که در کوتاه ترین زمان ممکن مزد کارگر را پرداخت نمایید. بدون تردید تأخیر حقوق کارگران آن هم چند ماه زندگی را بر آنان سخت می کند؛ بویژه که کارگران افراد فقیری هستند و مجبورند کار کنند تا بتوانند مخارج زندگی خود و خانواده ی خویش را تأمین کنند؛ طبیعی است که هر نوع تأخیر در پرداخت حقوق آنان ادامه ی زندگی را بر آنان سخت می کند و مجبور می شوند زیر بار قرض بروند، چنین کاری ظلم بزرگی در حق کارگران است.

کارفرمایان و مدیران کارگران باید این موضوع را در نظر بگیرند، و فکر کنند که اگر حقوق خود آنان به موقع پرداخت نشود چه حالی به آنها دست می دهد؟ در صورتی که نیاز آنان اندک است.

کارفرمایان و مدیران کارگران باید از دعای مظلوم بیمناک باشند و بترسند؛ زیرا میان دعای مظلوم و پروردگار حجاب و مانعی وجود ندارد.

شیخ ابن جبرین-الدرالثمین فی فتاوی الکفلاء والعاملین، ص(53 )
--------------------------------------------------------------------------------
[1] ابن ماجه (2443) من حدیث عبدالله بن عمر رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا و له شواهد من حدیث أبی هریرة و جابر بن عبدالله و أنس رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ و صححه الألبانی فی «صحیح سنن ابن ماجه» برقم (1980)[157] حکم تعیین مبلغی در ماه بر کارگر 

س: شخصی بیش از 30 کارگررا کفالت میکند واز هر کدام از آنها می خواهد هر ماه صد ريال یا بیشتر به او پرداخت کنند؛ آیا چنین کاری جایز است؟ در حالی که کفیل این کارگران از وضع و حال آنان بی اطلاع است، مگر زمانی که مشکل بزرگی اتفاق بیفتد.

ج: این کار اشتباه است؛ کفیل و ضامن این کارگران موظف است با آنان بر کاری مناسب توافق کند، و ماهیانه به آنان حقوق پرداخت نماید، اگر این کار برایش مقدور نیست این کارگرانرا در هر کاری که واردهستند نزد دیگران مشغول به کار کند و در قبال کاری که می کنند به آنان حقوق پرداخت شود، یا با آنان توافق کند که به صورت درصدی نزد دیگران کار کنند، مثلاً یک چهارم یا یک ششم حقوق آنان حق کفیل است، فرقی نمی کند کاری که کارگران انجام می دهند در هر رشته ای که باشند ساختمان سازی، مهندسی، برق، حتی فروش چیزهائی مثل طیور و پرندگان.

اما این که کفیل کارگران را رها کند تا خودشان دنبال کار بگردند. و کفیل ماهیانه از آنان مبلغی دریافت کند کاری پیدا کنند یا بیکار باشند، نتیجه آن خواهد شد که کارگران ضررکنند، کفیل موظف است مبلغی را بر آنان تعیین کند که ضرر نکنند. والله اعلم 

 شیخ ابن جبرین- الدر الثمین فی فتاوی االکفلاء و العاملین. ص(56)[158] اهانت به کارگران اذیت و آزار آنان ظلم است

س: باید عرض کنم بعضی از کسانی که کفالت و سرپرستی کارگران را بر عهده دارند با کارگران با تندی و خشونت برخورد می کنند، آنان را می زنند و ناسزا می گویند، ناگفته پیدا است که این بیچاره ها برای رسیدن به لقمه ای نان این همه رنج و سختی را تحمل می کنند و تن به این کارهای طاقت فرسا می دهند، شما به این افراد چه نصیحتی دارید؟

ج: این کار از نظر شرعی و عقلی هیچ توجیهی ندارد و قطعاً ناجایز است؛ زیراکفیل این افراد را آوردهتا کار کنند نه اینکه غلام و برده او باشند، اگر این کفیل نسبت به کار آنان ناراضی است، آنها را تهدید به اخراج کند یا اینکه کارگری را که کم کاری می کند در پستپایین تری بگمارد.

کفیل وسرپرست کارگران باید رب العالمین را در نظر بگیرد و به موقعیت و امکاناتی که در اختیار دارد مغرور نشود. و بداند الله تعالی قدرت دارد که از او انتقام بگیرد و او را عذاب دهد و حق این بیچارگان و مستضعفان را که نمی توانند از حق خود دفاع کنند، بگیرد؛ زیرا حامی این مظلومان الله تعالی است.

بنابراین کفیل و سرپرست موظف است حقوق کارگران را رعایت کند و از ظلم به آنان بپرهیزد. و خداوند از ظلم ظالمان با خبر است.

 شیخ ابن جبرین – الدر الثمین فی فتاوی الکفلاء و العاملین،ص(57) [94] رد کسی که مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌گويد: ملاك صحت حدیث پیامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم عقل است

س: به بدعت كسي كه مي‌گويد: حديث زماني صحيح است كه با عقل موافق و سازگار باشد و هر حديثي كه با عقل موافق نباشد، صحيح نيست، بايد به چه صورت پاسخ داده شود؟

ج: این گفتار باطل است و اگر در صحت احاديث، عقل را ملاک قرار دهیم از كساني هستيم كه از هوی و هوس پيروي مي‌‌‌كنند، با کدام عقل، صحتِ احادیث را بسنجیم؟ برخی احاديث از نظر برخی با عقل مخالف است، در حالی که از نظر برخی دیگر با عقل موافق است و از طرفي عقل‌ها مختلف است نه متفق... عقل سالم از شبهات و شهوات، عقلی است که هر چه از پبامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم با سند صحيح به ما رسيده قبول کند؛ خواه که حکمت آن را درک بکند یا خير و هر کس معتقد باشد معیار صحت حدیث عقل است، الله را با هوا و هوس خود عبادت نموده نه‌ مطابق‌ هدايت او(دین ‌او تعالی)

  ابن عثیمین- مجموع درس‌های حرم مکه (1/389) [159] حکم اجازه دادن به کارگران جهت ادای نماز فرض و نفل

س: آیا کفیل و سرپست می تواند کارگران را در رمضان از ادای نماز تراویح و تهجد منع کند؟ با توجه به این که شیفت کاری این کار گران در شب است. 

ج: کفیل و سرپرست باید با کارگران بر ساعات کار توافق کند؛ اعم از کار در شب یا روز و شیوه ی معمول همین است هر چند که کار از امور سخت باشد، مانند: ساختمان سازی و امثال آن. سرپرست کارگران اجازه ندارد کارگران را در وقت کار از نماز فرض و سنت جلو گیری کند هر چند که در کار خلل ایجاد شود. اگر کار در شب بود کارگران می توانند بعد از اتمام کار نمازتهجد بخوانند. بنابراین کفیل نمی تواند کارگران را از ادای نماز فرض منع کند، بر خلاف نماز تراویح که مدّت زمانش طولانی است، چنانچه کارگران ابتدا با سرپرست شرط نموده اند که نماز تراویح را با جماعت ادا کنند کفیل حق ندارد آنان را منع کند و اگر آنان را منع نمود کارگران بعد از اتمام کار نماز تراویح را بجا بیاورند. کارگرانی که در نانوایی و بقالی و رستوران کار می کنند که در رمضان نیز 