لماني – و يا فرمود که مالِ برادرش – را به ناحق بگيرد خدا را [در روزِ قيامت] در حالي ملاقات مي کند که از دست او عصباني است».
سپس خداوند در تصديقِ فرموده ي پيامبر (صلي الله عليه و سلم) اين آيه را نازل فرمود:
(إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللهِ وَ أَيْمَانِهِمْ ثَمَناً قَلِيلاً اُولَئِکَ لَاخَلَاقَ لَهُمْ فِي الْآخرهِ( (آل عمران : 77).
«کساني که پيمانِ خدا و سوگندهاي خود را به بهاي کمي (از ماديّات و مقامات دنيوي هر اندازه هم در نظرشان بزرگ و سترگ جلوه گر باشد) بفروشند، بهره اي در آخرت نخواهند داشت».
امام بخاري و غير او حديث فوق را روايت کرده اند. (1)

مقدّمه و روشِ بحث
«أيْمَان» جمعِ «يَمين» است و ما در بحثمان آن را به معنيِ سوگند و قسم به کار مي بريم.
بحث در موردِ يمين مستلزمِ بيانِ معناي آن در لغت و در اصطلاح، بيانِ چگونگيِ مشروعيّت آن و نيز بيانِ مواردِ مربوط به يمين از جمله کسي که سوگند ياد مي کند (حالف)، آنچه که به آن سوگند مي خورند (محلوفٌ بِهِ)، موضوعي که به خاطرِ آن سوگند مي خورند (محلوفُ عَلَيْه)، صيغه و لفظِ سوگند و آثارِ مترتّب بر سوگند يعني احکامِ سوگند مي باشد.
بر اين اساس اين باب را به چند فصلِ زير تقسيم مي کنيم :
فصلِ اوّل : تعريفِ يمين و بيانِ چگونگيِ مشروعيّتِ آن.
فصلِ دوّم : سوگند خورنده.
فصلِ سوّم : آنچه که بدان سوگند خورند.
فصلِ چهارم : آنچه که به خاطرِ آن، سوگند خورند.
فصلِ پنجم : صيغه و لفظِ سوگند.
فصلِ ششم : احکامِ سوگند.
يمينِ غموس و حکمِ آن
مثلاً بگويد : «سوگند به خدا من با زيد سخن نگفتم» و فکر مي کند که واقعاً با او سخن نگفته در حالي که اين کار را انجام داده است. (مترجم)
يمينِ غموس» به سوگندِ دروغ اطلاق مي شود مانندِ کسي که مي خواهد به وسيله ي سوگندِ دروغ، مالِ ديگري را به ظلم و بدون حق بگيرد و به اين خاطر، غموس (1) نام گرفته که صاحبش را ابتدا در گناه و سپس در آتشِ جهنّم فرو مي برد و غرق مي کند.
(1) - «غموس» از نظر لغوي يعني فرو بردن چيزي در چيز ديگر. «غَمَسَ الشَّيءَ فِي الْمَاءِ» يعني آن چيز را در آب فرو برد. (مترجم)
حکمِ سوگندِ غموس
ظاهرِ مذهبِ حنبليان اين است که سوگندِ دروغ، کفّاره ندارد و اين، نظرِ اکثرِ علما مي باشد زيرا گناهي که شخص مرتکب شده است از آن بزرگ تر است که بتوان براي جبرانِ آن کفّاره داد. ابن مسعود (رض) فرموده است : «ما سوگند غموس را از جمله ي سوگندهايي به حساب مي آورديم که کفّاره نداشتند». از سعيد بن مسيّب روايت شده است که گفت : «اين نوع سوگند از گناهانِ کبيره است و بزرگ تر از آن است که بتوان برايش کفّاره داد» ولي از عطا و زهري و امام شافعي روايت شده است که گفته اند : «سوگندِ دروغ کفّاره دارد زيرا سوگند به خدا از او صادر شده واز روي عمد مرتکبِ خلاف شده است پس همانندِ سوگند بر چيزي در آينده، بايد کفّاره بدهد». ولي چون کفّاره، اين نوع سوگند را جبران نمي کند در نتيجه اين نظر، مردود است و کفّاره دادن براي اين نوع سوگند درست نيست. از پيامبر (صلي الله عليه و سلم) روايت شده است که فرمود :
«خمسٌ ليسَ لَهنَّ کفّارةٌ : الشِّرک باللهِ وَ قتلُ النفسِ بغيرِ حقٍّ وَ بهتُ مؤمنٍ وَ الْفرارُ يومَ الزَّحفِ و يمينُ صابرهٍ لِيقتطعَ بِهَا مَالاً بغيرِ حقِّ».
«پنج چيز هستند که کفّاره ندارند : شرک به خدا، کشتن يک انسان بدون حقّ، تهمت زدن به يک مؤمن، فرار از ميدان جنگ و سوگند صابره (2) تا به وسيله ي آن مالي را به ناحق بگيرد». و مقايسه ي آن با سوگند در موردِ امري در آينده درست نيست زيرا که اين نوع سوگند از نوع سوگند منعقده است که امکانِ شکستن يا عمل به آن وجود دارد در حالي که سوگندِ دروغ منعقد نمي گردد و شکستنِ آن بي معني است و اين حديثِ پيامبر (صلي الله عليه و سلم) که فرمود :
«
__________
(1) - «التّاج الجامع للأصول من أحاديث رسول الله (صلي الله عليه و سلم)»، ج 3، ص 76-77.
(2) - يمين صابره همان سوگند دروغ است. (مترجم)
فَليکفِّرْ عنْ يَمينهِ وَليأتِ الَّذِي هوَ خيرٌ».
«بايد براي سوگندش کفّاره بدهد و آنچه را که بهتر است انجام دهد»، بر اين دلالت مي کند که کفّاره فقط بر سوگندِ شخص بر عملي که مي خواهد آن را در آينده انجام دهد يا خير، واجب مي گردد در حالي که سوگندِ دروغ، بر انجامِ عملي يا ترکِ آن در گذشته مي باشد. پس بر اين اساس بر کسي که مرتکبِ يمينِ غموس مي گردد واجب است که به درگاه خداوند توبه کند و از او طلبِ بخشش نمايد زيرا عملي که او مرتکب شده، يعني سوگندِ غموس، جزوِ گناهانِ کبيره است.
يمينِ غموس با سوگند خوردن به طلاق
هر گاه کسي به دروغ، به طلاق سوگند خورد در حالي که خود مي دانست که سخنش دروغ است به اين صورت که مثلاً به زنش بگويد : «سوگند به طلاق، چنان نکرده اي» يا «سوگند به طلاق، فلان کار را انجام داده اي» يا اين که بگويد : طلاق بر من لازم باشد که تو چنان نکرده اي» يا «طلاق بر من لازم و واجب باشد اگر تو چنان کرده باشي» در حالي خود مي داند که در موردِ اين سوگندش، دروغ مي گويد، در اين حالت، اين نوع سوگند همانندِ سوگندِ دروغ به خدا بوده و از گناهانِ کبيره به حساب مي آيد و عمل به طلاق و تحريمي که او بر خود لازم نموده بر او واجب نيست و اين سوگند او کفّاره ندارد؛ و اين چيزي است که شيخ الاسلام ابن تيميه (رح) گفته است. (1)

زن در احکامِ سوگند، همانندِ مرد است
اگر زن هم داراي شرايطي که قبلاً براي سوگند خورنده بيان کرديم باشد، احکامِ سوگند در تمامِ مواردي که ذکر کرديم، هم شاملِ زن و هم شاملِ مرد مي شود، زيرا زن هم مخاطبِ احکامِ شرع است و در اين احکام همانندِ مرد است، مگر اين که دليلي بر اختصاصِ يکي از آن دو به بعضي از احکام باشد و در اين مورد هيچ دليلي بر اختصاصِ يکي از آنها وجود ندارد.
<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:65.txt">تعريفِ نذر</a><a class="text" href="w:text:66.txt">مشروعيّتِ نذر و شروطِ آن</a><a class="text" href="w:text:67.txt">وضعيّتِ نذر، بعضي از وقوعِ آن</a><a class="text" href="w:text:68.txt">شروطِ نذر</a><a class="text" href="w:text:69.txt">اوّل : شروطي که به خود نذر مربوط مي شود</a><a class="text" href="w:text:70.txt">دوّم : شروطي که مربوط به نذرکننده است</a><a class="text" href="w:text:71.txt">سوّم : شروطي که مربوط به صيغه و لفظِ نذر است</a><a class="text" href="w:text:72.txt">چهارم : شروطي که مربوط به چيزي است که نذر مي گردد (منذور)</a><a class="text" href="w:text:73.txt">انواعِ نذر و حکمِ هر نوع</a><a class="text" href="w:text:74.txt">نوعِ اوّل : نذر از روي لجاجت و عصبانيّت </a><a class="text" href="w:text:75.txt">نوعِ دوّم : نذرِ طاعت و فرمانبرداري [نذر الطاعة و التَّبَرُّر]</a><a class="text" href="w:text:76.txt">نذرِ طاعت به سه دسته تقسيم مي شود : دسته ي اوّل :</a><a class="text" href="w:text:77.txt">دسته ي دوّم </a><a class="text" href="w:text:78.txt">نوعِ سوّم : نذرِ مبهم </a><a class="text" href="w:text:79.txt">نوعِ چهارم : نذرِ معصيت</a><a class="text" href="w:text:80.txt">نوعِ پنجم : نذرِ مباح </a><a class="text" href="w:text:81.txt">نوعِ ششم : نذر مکروه </a><a class="text" href="w:text:82.txt">نوعِ هفتم : نذرِ واجب</a><a class="text" href="w:text:83.txt">نوع