 خَلَقَکُم مِّن نَّفْسٍ وَاحِدَةٍ وَخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَبَثَّ مِنْهُمَا رِجَالاً کَثِيرًا وَنِسَاء وَاتَّقُواْ اللّهَ الَّذِي تَسَاءلُونَ بِهِ وَالأَرْحَامَ إِنَّ اللّهَ کَانَ عَلَيْکُمْ رَقِيبًا) (نساء:1)
«اي مردم! از(خشم و عذاب) پروردگارتان بترسيد؛ پروردگاري كه شما را از يك انسان آفريد و همسرش را از نوع او خلق كرد و از آن دو، مردان و زنان زيادي (بر‌روي زمين) منتشر ساخت. و از (خشم و عذاب) خدايي بترسيد كه همديگر را به او سوگند مي‌دهيد و بپرهيزيد از اين‌كه پيوند خويشاوندي را ناديده بگيريد. همانا خداوند، مراقب شما است.»
(يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَقُولُوا قَوْلًا سَدِيدًا(70) يُصْلِحْ لَکُمْ أَعْمَالَکُمْ وَيَغْفِرْ لَکُمْ ذُنُوبَکُمْ وَمَن يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ فَازَ فَوْزًا عَظِيمًا(71)) (احزاب:70و71)
«اي مؤمنان! از خدا بترسيد و سخن حق و درست بگوييد(كه در نتيجه) خداوند، اعمالتان را شايسته مي‌گرداند و گناهانتان را مي‌آمرزد و هر كس كه از خدا و پيامبرش، اطاعت كند، قطعاً به كاميابي بزرگي مي‌رسد.»
فَيَا رَبِّ لكَ الحَمْدُ كَمَا يَنْبَغِي لِجَلاَلِ وَجهِكَ وَ عَظِيمِ سُلطَانِكَ، لَكَ الحَمْدُ حَتّي تَرْضَي وَ لَكَ الحمد إذَا رَضِيتَ
اين كتاب، ادامه‌ي پژوهشي است كه در موضوع سيرت پيامبر اكرم(ص) و خلفاي راشدين آغاز كردم. در اين مجموعه، سيرت رسول اكرم(ص) با نام الگوي هدايت و نيز سيرت خلفاي راشدين(رض) را به نگارش درآورده‌ام و اينك در كتاب پيش رويتان، به شرح حال پنجمين خليفه يعني حسن بن علي بن ابي‌طالب رضي الله عنهما و تحليل وقايع زندگاني وي از تولد تا شهادتش مي‌پردازم. نخستين مبحث اين كتاب، به بيان نام، نسب، كنيه، صفت و لقب حسن بن علي(رض) مي‌پردازد و در همين مبحث بيان مي‌گردد كه شخص رسول اكرم(ص)، حسن(رض) را به بدين اسم، نامگذاري كرد و در گوشش اذان گفت و موي سرش را تراشيد و برايش عقيقه فرمود. همچنين در اين كتاب به بيان اين موضوع پرداخته مي‌شود كه ام‌فضل رضي الله عنها به اين نوزاد عزيز شير داد. در ادامه از ازدواج حسن بن علي(رض) و تعداد همسرانش و رواياتي كه در اين زمينه آمده، بحث مي‌شود و مجموعه‌ي رواياتي مورد بررسي قرار مي‌گيرد كه خاستگاه اين پندار قرار گرفته كه حسن(رض) زنان زيادي را به ازدواج خويش در آورده و آنها را طلاق داده است. اين كتاب، پيرامون فرزندان، برادران، خواهران، عموها، عمه‌ها، دايي‌ها و خاله‌هاي حسن و نيز مادر بزرگوارش فاطمه‌ي زهرا رضي الله عنها بحث مي‌كند و موضوع مهريه، جهيزيه، عروسي، چگونگي زندگاني، شكيبايي و نيز محبت رسول‌خدا(ص) با فاطمه‌‌ي زهرا رضي الله عنها و همچنين غيرت ايشان نسبت به اين بانوي بزرگوار را مورد بررسي قرار مي‌دهد و از راستگويي و صراحت گفتار دخت گرامي رسول اكرم(ص) و جايگاه رفيعش در دنيا و آخرت سخن مي‌گويد. در اين كتاب همچنين از روابط حسنه‌ي فاطمه‌ي زهرا رضي الله عنها با ابوبكر صديق(رض) سخن به ميان مي‌آيد و موضوع ميراث رسول اكرم(ص) تبيين و تشريح مي‌گردد و سپس به مسأله‌ي وفات فاطمه‌ي زهرا مي‌پردازد. اين كتاب، به جايگاه والاي حسن(رض) نزد رسول‌خدا(ص) اشاره مي‌كند و ميزان محبت پدربزرگ بزرگوارش، محمد مصطفي(ص) به حسن و نيز چگونگي مهرورزي به كودكان را به تصوير مي‌كشد و رهنمود نبوي در زمينه‌ي محبت به فرزندان را نمايان مي‌كند و پيرامون بازي و شوخي با كودكان، بوسيدن و در آغوش گرفتن آنها و نيز نثار مهر و محبت و هديه به فرزندان، مطالبي ارائه مي‌دهد و سپس درباره‌ي احاديثي بحث مي‌كند كه به شباهت حسن بن علي(رض) به رسول‌خدا(ص) اشاره نموده و به رواياتي مي‌پردازد كه حسن و حسين رضي الله عنهما را سرور و آقاي جوانان بهشت معرفي كرده است. در اين باب به حديث رسول اكرم(ص) اشاره مي‌گردد كه فرموده است: (هما ريحانتاي من الدنيا) يعني: «حسن و حسين، گلهاي خوشبوي من در دنيا هستند». همچنين در اين كتاب روايتي آمده است كه رسول اكرم(ص) در ملأ عام و در حضور جمع زيادي از مردم، حسن(رض) را آقا و سرور معرفي نمود و بدين نكته اشاره فرمود كه خداي متعال، حسن(رض) را واسطه‌ي صلح و سازش دو گروه بزرگ از مسلمانان قرار مي‌دهد. احاديثي كه حسن بن علي(رض) از جد بزرگوارش رسول‌خدا(ص) روايت كرده، بخش ديگري از اين كتاب را به خود اختصاص داده است. از ديگر مطالب مورد بحث در اين كتاب، نصوصي است كه در فضايل و مناقب حسن(رض) آمده است؛ از قبيل: آيه‌ي تطهير و حديث كساء‌ (كه به حديث آل عبا مشهور است). در اين مبحث آيه‌ي تطهير و اختلافاتي را كه بر سر اين آيه در ميان اهل سنت و اهل تشيع وجود دارد، مورد بررسي قرار داده‌ام و آن را بر اساس روش علماي گذشته‌ي اهل سنت و فهم كساني كه در خيرالقرون مي‌زيسته‌اند، توضيح داده‌ام. آيه‌ي مباهله و نمايندگان مسيحيان نجران و نيز ارتباط حسن(رض) با اين آيه، از ديگر مباحثي است كه مورد بررسي قرار گرفته است. در اين ميان آثار تربيت خانوادگي و نيز پديده‌هاي اجتماعي، در رشد و پرورش فردي و اجتماعي حسن(رض) را بيان نموده‌ام.
همچنين يك مبحث جداگانه به زندگاني حسن(رض) در دوران خلفاي راشدين اختصاص داده و از جايگاه و موقعيت وي در زمان ابوبكر صديق(رض) و مهمترين حوادث اثرگذار آن دوران بر رشد فكري و فرهنگي حسن مجتبي(رض) و نيز از ميزان بهره‌بري او از آن دوران شكوفا سخن گفته‌ام. ناگفته نماند كه در اين مبحث دستاوردها و آموزه‌هاي حسن(رض) از دوران ساير خلفا نيز بيان شده است. به عبارتي در اين مبحث از ميزان فراگيري و دانش‌اندوزي حسن(رض) در پهنه‌ي فقه سياسي و معارف اسلامي و رابطه‌ي صميمي و تنگاتنگ وي با خلفاي راشدين، مطالبي ارائه كرده و موضع حسن(رض) در قبال جنگ جمل و صفين را بررسي نموده و از شهادت اميرالمؤمنين علي(رض) و وصايا و رهنمودهايش به حسن و حسين رضي الله عنهما سخن به ميان آورده‌ام. از اين رهگذر فرمان علي(رض) مبني بر ممنوعيت مثله كردن قاتلش و نيز سخنراني حسن(رض) پس از شهادت پدرش و همچنين واكنش معاويه(رض) در قبال شهادت علي(رض) بيان شده و موضوع بيعت با حسن(رض) و بطلان انتصاب وي از سوي پدرش پردازش گردیده و اين موضوع، روشن و واضح گشته كه حسن(رض) بر اساس شورا و مشورت مسلمانان به خلافت رسيده است. در ادامه‌ي اين مبحث از مدت خلافت اميرالمؤمنين حسن(رض) و نيز از اعتقاد اهل سنت سخن گفته‌ام كه معتقدند حسن(رض) پنجمين خليفه از خلفاي راشدين مي‌باشد. چراكه دوران خلافتش، كامل‌كننده‌ي مدت زماني است كه با آن، سي سال دوران خلافت راشده، تكميل مي‌گردد؛ چنانچه در حديثي از رسول‌ اكرم(ص) بدين نكته اشاره شده كه دوران خلافت، سي سال است و پس از آن ساختار سياسي حكومت مسلمانان، به نظام سلطنتي تبديل مي‌شود. در روايت ترمذي رحمه‌الله از سفينه غلام آزاد‌شده‌ي پيامبر اكرم(ص) آمده كه آن حضرت(ص) فرموده است: (الخل