 نسبت به امور و قضایا برخوردار هستند می‌توانند هر که را که با آنان مشورت نماید به فهم و درک بهتر و درست‌تری از آن مسايل سوق دهند.(1)
----------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) أحداث و أحادیث فتنة الهرج، ص 728. روشی را که عثمان در مواجهه با فتنه‌ها و آشوب‌های فتنه‌انگیزان در پیش گرفت نه بر اساس روند حوادث و فشارهای اوضاع و احوال، بلکه‌ براساس رهنمودهای رسول خدا(ص) بود. عثمان طبق فرمایشات رسول خدا(ص) صبر را پیشه خود نمود و رضوان الهی را در آن جستجو می‌کرد و هرگز حاضر نشد با آشوب طلبان به جنگ بپردازد و منتظر فرا رسیدن تقریر الهی ماند. به حقیقت که عثمان به پیمانی که با رسول خدا(ص) بسته بود پایبند ماند تا اين‌كه سرانجام در همین راه در خون پاک و مطهر خویش غلتيد.(1) 
محب الدین خطیب در همین رابطه چنین توضیح می‌دهد: از مجموع اخبار و روایات می‌توان چنین برداشت نمود که او تلاش نمود از هر نوع فتنه و آشوبي میان مسلمین اجتناب ورزد، هر چند که در اواخر دوران خلافت خویش دوست داشت از چنان ابهت و اقتداری برخوردار می¬شد که فتنه‌‌انگیزان و آشوب طلبان را از آن اقدامات مخرب خود باز دارد. او با وجود تمام آن خطرات، هرگز حاضر نشد که از نیروی اسلحه علیه معترضان و آشوب طلبان استفاده کند و چون معاویه به او پیشنهاد داد تا لشکری را از شام به مدینه بفرستد، عثمان این پیشنهاد را نپذیرفت و حاضر نشد تا عرصه را بر ساکنان شهر رسول خدا(ص) تنگ گرداند. اما او گمان نمی‌برد جسارت و جهالت عده‌ای انگشت شمار از برادران مسلمانش تا بدان حد برسد که خون اولین مهاجر الی الله را به ناحق بریزند. 
ة[ئشد(رض) چون می‌دید که اگر قصد دفاع از خویش را بنماید، جنگی خونین میان مدافعان او و شورشیان در خواهد گرفت و به همین دلیل به مدافعانی که کاملاً فرمانبردار او بودند دستور داد تا از هر نوع درگیری با معترضان بپرهیزند. 
بدون شک اگر در آن روزگار، نیرویی قدرتمند و خوفناک در برابر عصیان و شورش آشوب طلبان وجود می‌داشت و می‌توانست به طور مسالمت‌‌آمیز آنان را سر جایشان بنشاند عثمان(رض) از آن استقبال می‌نمود هر چند که او مطمئن بود سرانجام او در این بحبوبه فتنه و آشوب، شهید خواهد شد.(2) 
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) استشهاد عثمان و وقعة الجمل، ص116. 
2) العواصم من القواصم، ص138. <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="folder" href="w:html:456.xml">نخست: حرکت فتنه‌انگیزان از سرزمین‌های خود</a><a class="text" href="w:text:460.txt">دوم: آغاز محاصره وموضع عثمان(رض) در مورد اقامه نماز به امامت رؤسای فتنه</a><a class="folder" href="w:html:461.xml">سوم: مذاکرات عثمان(رض) با محاصره‌کنندگان</a><a class="folder" href="w:html:467.xml">چهارم: عثمان(رض) صحابه را از نبرد با معترضان منع می‌کند</a><a class="folder" href="w:html:480.xml">پنجم: موضع امهات المؤمنین و زنان صحابه(رض)</a><a class="folder" href="w:html:485.xml">ششم: در آن سال، امیر حج که بود؟ و آیا عثمان از والیان خود طلب کمک نمود؟</a><a class="folder" href="w:html:489.xml">هفتم: شهادت عثمان(رض)</a><a class="folder" href="w:html:493.xml">هشتم: تاریخ شهادت عثمان(رض)، سن ایشان هنگام شهادت و مراسم کفن و دفن آن حضرت</a></body></html><?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:457.txt">مقدمه</a><a class="text" href="w:text:458.txt">عثمان، علی بن ابی طالب را برای گفتگو با فتنه انگیزان به شهرها فرستاد</a><a class="text" href="w:text:459.txt">نامه جعلی‌اي که حکم مرگ معترضان بود</a></body></html>پس از توافق فتنه‌‌انگیزان بر آغاز قیام علیه حکومت، بر این اصل متفق القول شدند که پس از ورود به مدینه، عثمان(رض) را به هر شکل ممکن وادار کنند که از مقام خود استعفا دهد و در صورت امتناع، او را به قتل رسانند. نقشه آنان به این صورت بود که حرکت آن به سوی مدینه از سه نقطه کوفه، بصره و مصر آغاز شود و خود را همراه دیگر حجاج به آن شهر برسانند و چون حجاج و اکثریت ساکنان مدینه به قصد ادای مناسک حج، عزم مکه نمودند می‌توانند در نبود بیشتر مردان شهر، عثمان(رض) را به محاصره خود در آورند و او را مجبور کنند تا از مقام خلافت استعفا دهد(1) . در شوال سال سی و پنجم بعد از هجرت، فتنه‌‌انگیزان توانستند خود را به مدینه برسانند(2) . آشوب‌طلبان مصر در قالب چهار کاروان به جانب مصر حرکت کردند که هر کاروان را امیری واحد بود. در میان این کاروانیان، خود عبدالله بن سبأ نیز حضور داشت. امرای این چهار کاروان عبارت بودند از عبدالرحمن بن عدیس بلوی، کنانه بن بشر نجیبی، سودان بن حرمان سکونی و قتیره بن فلان سکونی که تحت نظر غافقی بن حرب عکی عمل می‌کردند. آشوب طلبان کوفه نیز چونان مصریان در قالب چهار کاروان که هر یک زیر نظر امیری بود به جانب مدینه رهسپار شدند. این امرا عبارت بودند از زید بن صوحان عبدی، مالک اشتر نخعی، زیاد بن نضر حارثی و عبدالله بن اصم که عمرو بن اصم، امارت همه‌ي آن امرا را بر عهده داشت. بصریان نیز چونان دیگر همدستانشان در کوفه و بصره در قالب چهار کاروان حرکت نمودند، و حکیم بن جبله عبدی، ذریح بن عباد عبدی، بشر بن شریح قیسی و ابن محرش بن عبد حنفی تحت نظر حرقوص بن زهیر سعدی امارت چهار کاروان بصریان را به دست داشتند. مجموع نفرات آشوب طلبان هر یک از این سرزمین‌ها قریب به هزار نفر می‌شده است که هر یک را نامزدی جهت جانشینی عثمان(رض) مد نظر بود. مصریان از علی بن ابی طالب(رض) حمایت می‌کردند و کوفیان و بصریان، هر یک به ترتیب، جانب زبیر بن عوام(رض) و طلحه بن عبیدالله(رض) را گرفته بودند(3) . در واقع، هدف گردانندگان ابن بلوا و آشوب از چنین موضعگیری‌هایی ایجاد اختلافات عمیق میان خود صحابه بزرگوار(رض) بود. امام آجری در این رابطه چنین سخن می‌گوید: خداوند(عزوجل)، صحابه بزرگواری چون علی(رض)، زبیر(رض) و طلحه(رض) را از تمامی آن شایعات مبرا نمود. آن منافقان تنها به این خاطر، آن نامه‌ها را به صحابه نسبت می‌دادند تا مردم را فریب دهند و صحابه را با هم درگیر نمایند. اما خداوند کریم، صحابه رسول الله(ص) را از آن فتنه حفظ نمود.(4) 
پیش از ورود معترضان به مدینه، عثمان از حرکت آنان خبردار شده بود اما هیچ اقدامی برای مقابله با آنان انجام نداد. چون معترضان به مدینه رسیدند، عثمان در روستایی خارج از شهر حضور داشت و چون نزد او رفتند از آنان استقبال نمود. مؤرخان نام این روستا را ذکر کرده و اولین گروه معترضان، مصریان بودند. آنان نزد عثمان رفتند و با او به مجادله پرداختند. نخست از او خواستند تا مصحفی بیاورند و چون مصحف را آوردند به عثمان گفتند: سابعه (یعنی سوره یونس) را بگشای. آن‌گاه این آیه را بر او خواندند: 
(قُلْ أَرَأَيْتُم مَّا أَنزَلَ اللّهُ لَکُم مِّن رِّزْقٍ فَجَعَلْتُم مِّنْهُ حَرَامًا وَحَلاَلاً قُلْ آللّهُ أَذِنَ لَکُمْ أَمْ عَلَى اللّهِ تَفْتَرُونَ) يونس: ٥٩ 
(بگو: به من بگوئيد: آيا چيزهائي را كه خدا براي شما آفريده و روزي شما كرده است و (خودسرانه) بخشي از آن‌ها را حرا