حضرت عثمان(رض) در مورد عبدالله بن أبی سرح در روز فتح مکه</a><a class="text" href="w:text:25.txt">7- غزوه تبوک</a></body></html>عثمان با قرض کردن از اموال زکات، آن‌ها را در راه جهاد و جنگ با دشمنان اسلام و یا مصالح عامّه هزینه می‌کرد، اما چون ذخیره بیت‌المال افزایش می‌یافت، آن را به صندوق زکات بازپس می‌داد و این کار هیچ منافاتی با دین و شریعت نداشت وعثمان هیچ نوع روش جدیدی را در شیوه حکومت راشدین¬ بنیان ننهاد، در واقع او با این کار خود، پولی را از صندوقی قرض می‌کرد و در صندوقی دیگر مصرف می‌نمود و در هنگام داشتن استطاعت مالی، آن را به صندوق اول باز می‌گردانید.(1) 
هرچند به اعتقاد تعدادی از علما و فقها می‌توان بخشی از اموال زکات را در راه جهاد فی سبیل الله و کمک به مجاهدین صرف نمود، زیرا مجاهدین با رفتن به میدان کارزار از کسب و کار بازمانده‌اند و جهاد در راه خدا و نشر اسلام را بر مصالح خویش ترجیح داده‌اند و حکومت با کمک مالی بدان‌ها، آنان را به جنگ تشویق و دلگرم نماید، در واقع، حکومت با این اقدام، بنا به مقتضیات زمان، مصلحتی را بر مصلحت دیگر ارجحیت داده است؛ از طرفی دیگر تعدادی از علما بر این باورند که هزینه نمودن زکات در جهت مصالح و منافع عامّه مردم و رفع نیازها و احتیاجات بروز آنان جائز و درست می‌باشد.(2) 
---------------------------------------------------------------------------------------------------
1) السیاسة المالیة لعثمان بن عفّان، 80. 
2) السیاسة المالیة لعثمان بن عفّان، 80. عثمان در این زمینه سنت جدیدی را پایه‌گذاری کرد، او در ماه رمضان و در مسجد، از بیت‌المال، به فقراء، مسافران و مسلمانانی که در مسجد اعتکاف می‌کردند، غذا می‌داد، او این کار را به تبعیت از رسول خدا(ص) که نسبت به مردم بسیار سخاوتمند و بخشنده بود، انجام داد، در واقع عثمان قصد داشت با اطعام مردم در مساجد، آنان را به انجام سنت پسندیده اعتکاف تشویق و ترغیب نماید.(1)
------------------------------------------------------------------------------------------------
1) السیاسة المالیة لعثمان بن عفّان، 82 – 83. به عثمان خبر دادند که فردی در کوفه به نام ابوسمال اسدی و چند نفر دیگر از ساکنان شهر عادت دارند که هرگاه مسافرانی به شهر وارد می‌شوند و هیچ خویشاوندی در شهر ندارند، این مردمان، آن مسافران را به خانه خود فرا می‌خوانند و به آنان غذا و محلی برای استراحت می‌دهند؛ عثمان نیز، این کار را نیکو دانست و دستور داد تا منزل‌گاههایی را جهت اقامت مسافران غریب تدارک ببینند. نیز نقل است که در بنی هذیل، منزل عبدالله بن مسعود، از جمله‌ي آن منزل‌گاههایی بود که مسافران غریب به آن‌جا می‌رفتند.(1)
---------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) تاریخ الطبری (5/273). هرگاه ذخیره بیت‌المال افزایش پیدا می‌کرد، عثمان به هر یک از بردگان سهمی از بیت‌المال را پرداخت می‌کرد بدون اين‌كه از میزان سهم صاحبان آنان، کاسته شود، به احتمال بسیار زیاد، منبع این مبالغی که به بردگان اعطا می‌شد، اموال زکات بوده است، زیرا بردگان، طبق آیه قرآن از مستحقین دریافت زکات بودند.(1)
----------------------------------------------------------------------------------------------------
1) السیاسة المالیة لعثمان بن عفّان، 84. <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:175.txt">مقدمه</a><a class="text" href="w:text:176.txt">1- در دوران خلافت عثمان(رض)، کودکان، از غنایم سهمی نداشتند</a><a class="text" href="w:text:177.txt">2- در جنگ‌های عهد عثمان همانند جنگ‌های دوران رسول خدا(ص) قاتل، لوازم و تجهیزات مقتول را به غنیمت می‌برد</a><a class="text" href="w:text:178.txt">3- ارزش غنایم و سهم بیت‌المال از آن‌ها در یکی از فتوحات دوران خلافت عثمان(رض)</a><a class="text" href="w:text:179.txt">4- موارد هزینه‌ي خمس غنایم</a><a class="text" href="w:text:180.txt">5- موفقیت سیاست‌های مالی عثمان(رض) در تجهیز و تقویت فتوحات اسلام</a></body></html>جهاد با کفار و مشرکان از زمان رسول خدا(ص) آغاز شد و در دوران خلافت ابوبکر و عمر و عثمان نیز تداوم یافت؛ نتیجه این مجاهدت‌ها، نشر و گسترش اسلام در سرتاسر دنیای آن‌روز بود. در دوران خلافت عثمان، فتوحات بسیاری نصیب حکومت اسلام گردید و به تبع آن غنایم عظیمی به تصرف آن درآمد. همچنین بسیاری از غیر مسلمانان که زیر لوای حکومت اسلام قرار گرفته بودند و بر دین خود ماندند، جزیه و خراج زیادی را به بیت‌المال پرداخت می‌کردند، از طرف دیگر حکومت اسلام نیز به انحای مختلف مجاهدان و سپاهیان اسلام را تقویت و کمک می‌کرد، بنابراین ارتباط تنگاتنگی میان حکومت و جهاد برقرار شد و هر یک دیگری را تقویت می‌نمود. همانطور که بیان شد اهل ذمّه بسیار در حیطه سرزمین اسلام قرار گرفتند، اینان می‌بایست جزیه خود را پرداخت می‌کردند و همچنین آنانی‌که بر زمین‌های تحت تصرف سپاه اسلام، مشغول کار و فعالیت بودند، ملزم به پرداخت خراج آن زمین‌ها که به مثابه غنایم سپاه اسلام بودند، شدند؛ اگر هم اصل آن سرزمین‌ها به دین اسلام می‌گرویدند، می‌بایست زکات مال خود را که به حدّ نصاب رسیده بود، پرداخت می‌کردند، زیرا اسلامِ هیچ کس کامل نیست جز با رعایت ارکان آن، که زکات نیز جزو ارکان آن است. همچنین خمس و یک پنجم غنایمی که مجاهدان در جنگ‌ها به دست آورده بودند و چهار پنجم آن‌را خود، برداشته بودند به خزانه بیت‌المال سرازیر می‌شد؛ تمام این مسايل و قضایا، درآمدهای هنگفتی را نصیب بیت‌المال می‌نمود(1) ، که باید با سیاست‌هایی درست و مطابق با شریعت و به نحو أحسن و جهت منافع و مصالح عموم امت اسلام هزینه می‌شد، که ما در این‌جا به اهمِّ این سیاست‌ها در دوران خلافت ذی‌النورین می‌پردازیم:
---------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) السیاسة المالیّة لعثمان بن عفان، 86 و 87. تمیم بن مهری روایت می‌کند که پس از فتح مجدد اسکندریه، به من که در نبرد حضور داشتم سهمی داده نشد، به نحویک‌ه قومم به حمایت از من در برابر قریشیان ایستادند، چند نفر را به جانب بصره و نزد ابوذر و عُقْبه بن عامِر جُهَنی که از صحابه رسول خدا(ص) بودند، فرستادند و آن‌دو گفتند که اگر در صورت من مویی سبز شده باشد، از غنایم، سهمی به من تعلق می‌گیرد و در غیر این‌صورت من از غنایم سهمی ندارم.(1) 
بنابراین ثابت می‌شود که کودکان و زنان را از غنایم جنگ سهمی نیست و فقط مقادیر ناچیزی به عنوان پاداش به آن کودکان و زنانی که در جنگ به مجاهدان کمک کرده‌اند، بخشیده می‌شود و این روش در زمان خود حضرت رسول(ص) نیز اجرا می‌شد.(2) 
--------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) فتوح مصر و أخبارها، 121. 
2) همان، 93. سَلْب عبارت است از لباس‌ها، سلاح‌ها و مرکب مقتول که به فرمان رسول خدا(ص) از آنِ قاتلِ او می‌شد. أبوقتاده روایت می‌کند که رسول خدا(ص) در روز حُنین فرمودند: 
«من قتل قتيلا له بينة فله سلبه».
«هر کس هماورد خود را بکشد و بر این عمل خود، دلیلی بیاورد، سَلْب مقتول او متعلق به خود اوست».(1) 
این حدیث ب