‏متن آيه : ‏‏ فَلَوْلَا إِذَا بَلَغَتِ الْحُلْقُومَ ‏
آيه  84‏متن آيه : ‏‏ وَأَنتُمْ حِينَئِذٍ تَنظُرُونَ ‏ 
آيه  85‏متن آيه : ‏‏ وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنكُمْ وَلَكِن لَّا تُبْصِرُونَ ‏
‏ترجمه : ‏
«پس‌ چرا آن‌ گاه‌ كه‌ جان‌ به‌ گلوگاه‌ رسد» يعني: پس‌ چرا آن‌ گاه‌ كه‌ روح‌، يا نفس‌ در هنگام‌ مرگ‌ به‌ گلوگاه‌ رسد؛ «و شما» اي‌ كساني‌ كه‌ پيرامون‌ فرد در حال ‌احتضار قرار داريد و او را مي‌بينيد كه‌ در حال‌ جان‌كندن‌ است‌؛ «در آن‌ هنگام‌ نظاره‌ مي‌كنيد» و هيچ‌كاري‌ براي‌ او كرده‌ نمي‌توانيد؟ نه‌ مي‌توانيد مرگ‌ را از او دفع‌ كنيد و نه‌ اين‌ كه‌ حتي‌ سختي‌ جان‌كندن‌ را بر وي‌ آسان‌ گردانيد؛ «و ما به‌ او از شما نزديكتريم‌» به‌ علم‌، قدرت‌ و رؤيت‌ خويش‌. به‌قولي‌ مراد اين‌ است: فرستادگان ‌ما كه‌ متولي‌ و عهده‌دار قبض‌ روح‌ او هستند، از شما به‌ او نزديكترند «ولي ‌نمي‌بينيد» يعني: شما فرشتگان‌ موكل‌ مرگ‌ را كه‌ نزد محتضر حاضر مي‌شوند و عهده‌دار قبض‌ روح‌ وي‌ هستند، نمي‌بينيد.
 
تفسير أنوار القرآن
(جزء 16 الي 30)

گزیده ای از سه تفسیر:
فتح القدیر شوکانی، 
تفسیر ابن کثیر 
و تفسیر المنیر وهبة الزحیلی

ترتيب و ترجمه:
عبد الرؤوف مخلص

 

سوره كهف آيه  90
‏متن آيه : ‏
‏ حَتَّى إِذَا بَلَغَ مَطْلِعَ الشَّمْسِ وَجَدَهَا تَطْلُعُ عَلَى قَوْمٍ لَّمْ نَجْعَل لَّهُم مِّن دُونِهَا سِتْراً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«تا آن‌گاه‌ كه‌ به‌ مطلع‌ الشمس‌ رسيد» يعني‌: به‌ اولين‌ منطقه‌اي‌ از زمين‌ رسيد كه‌ خورشيد از آن‌ برمي‌آيد پس‌ «خورشيد را چنين‌ يافت‌ كه‌ بر قومي‌ طلوع‌ مي‌كند كه ‌براي‌ آنان‌ در برابر تابش‌ آن‌ پوششي‌ قرار نداده‌ايم‌» نه‌ از خانه‌ و نه‌ از لباس‌ بلكه‌ آنان ‌قومي‌ پابرهنه‌ و لخت‌ و عريان‌ هستند كه‌ در پناه‌ ساختمان‌ و آبادي‌اي‌ قرار ندارند. اين‌ آيه‌ معرف‌ تاريخ‌ زندگي‌ گروهي‌ بدوي‌ است‌ كه‌ بي‌ داشتن‌ پناه‌گاه‌ و لباس‌، به‌شكل‌ اوليه‌ زندگي‌ مي‌كرده‌ و از صيد ماهي‌ تغذيه‌ مي‌نموده‌اند. يا معني‌ آيه‌ اين ‌است‌: ميان‌ آن‌ قوم‌ و ميان‌ خورشيد، جز دريا چيز ديگري‌ حايل‌ نبود. بعضي‌گفته‌اند: چه‌ بسا او به‌ سرزميني‌ رسيد كه‌ خورشيد در آن‌ دهها روز تابان‌ باقي ‌مي‌ماند، نه‌ غايب‌ مي‌شود و نه‌ در زير پرده‌ و حجابي‌ قرار مي‌گيرد و اين‌ پديده‌ در شمالي‌ ترين‌ منطقه‌ كره‌ زمين‌ است‌.
 
	سوره أنبياء آيه  5
‏متن آيه : ‏
‏ بَلْ قَالُواْ أَضْغَاثُ أَحْلاَمٍ بَلِ افْتَرَاهُ بَلْ هُوَ شَاعِرٌ فَلْيَأْتِنَا بِآيَةٍ كَمَا أُرْسِلَ الأَوَّلُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«بلكه‌ گفتند: خوابهاي‌ آشفته‌ است‌» يعني: اي‌ پيامبر! آنچه‌ كه‌ تو به‌نام‌ قرآن ‌مي‌آوري‌، از خوابهاي‌ دروغين‌ و آشفته‌ است‌. أضغاث: خوابهاي‌ پريشاني‌ است ‌كه‌ تعبير و تأويلي‌ نداشته‌ باشد «بلكه‌ مي‌گويند: آن‌ را افترا كرده‌ است‌» و بربسته‌ است‌ «بلكه‌ مي‌گويند: او شاعر است‌» و آنچه‌ كه‌ به‌ نام‌ قرآن‌ با خود آورده‌، از جنس ‌شعر است‌.
بي‌ترديد اين‌ سخنانشان‌ حاكي‌ از سردرگمي‌ و آشفته‌حالي‌ است‌، از آنجا كه ‌نشان‌دهنده‌ آن‌ است‌ كه‌ آنها سخت‌ مترددند و در قضاوتشان‌ راجع‌ به‌ قرآن‌، رأي‌و بينش‌ ثابتي‌ ندارند پس‌ اين‌ تردد خود دليل‌ بر آن‌ است‌ كه‌ آنان‌ به‌ حقيقت‌ آنچه‌ كه‌ پيامبر ص آورده‌ است‌ آشنايي‌ ندارند لذا نمي‌دانند كه‌ قرآن‌ چيست‌ و كنه‌ و حقيقت‌ آن‌ چگونه‌ است‌. يا آنان‌ به‌خوبي‌ مي‌دانند كه‌ قرآن‌ حق‌ است‌ و از جانب‌ خداي‌ عزوجل‌ مي‌باشد ولي‌ خواستند تا با اين‌ آشفته‌گويي‌ها، قضيه‌ را بر پيروان‌ خويش‌ در لفافه‌ دروغ‌ و نيرنگ‌بازي‌ بپيچانند و آنها را اغفال‌ كنند، هم‌ از اين‌ روي‌ گفتند: «پس‌ بايد كه‌ براي‌ ما نشانه‌اي‌» يعني‌ معجزه‌اي‌ «بياورد، همان‌گونه‌ كه ‌پيشينيان‌ به‌ آن‌ فرستاده‌ شدند» يعني: همان‌گونه‌ كه‌ معجزاتي‌ چون‌ عصا براي ‌موسي‌(ع) و شتر براي‌ صالح‌(ع) و غير آن‌ به‌ پيامبران‌ پيشين‌ داده‌ شد، پيامبر اسلام‌ ص نيز بايد معجزه‌اي‌ از همين‌ سنخ‌ براي‌ ما بياورد.
خداي‌ عزوجل‌ در پاسخشان‌ مي‌فرمايد:
سوره واقعة آيه  86‏متن آيه : ‏‏ فَلَوْلَا إِن كُنتُمْ غَيْرَ مَدِينِينَ ‏
 آيه  87‏متن آيه : ‏‏ تَرْجِعُونَهَا إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ ‏ 
‏ترجمه : ‏
«پس‌ اگر شما مقهور حكم ‌الهي‌ نيستيد» يعني: اگر شما مملوك‌ و پرورده‌ ايجاد و نتيجه‌ فعل‌ تكويني‌ حق‌ تعالي‌ نيستيد، يا اگر شما به‌ پندار خود بعد از مرگ ‌برانگيخته‌ نمي‌شويد؛ «چرا آن‌ را باز نمي‌گردانيد» يعني: چرا روح‌ شخص‌ محتضر را كه‌ به‌ گلوگاه‌ رسيده‌ است‌، به‌ مقر و جايگاهي‌ كه‌ در آن‌ بوده‌، باز نمي‌گردانيد «اگر راست‌ مي‌گوييد» در اين‌ پندارتان‌ كه‌ مملوك‌ پروردگار نيستيد، آفريننده‌اي ‌نداريد و رستاخيزي‌ در كار نيست‌؟ و قطعا بدانيد كه‌ هرگز آن‌ را به‌ مقرش ‌بازگردانيده‌ نمي‌توانيد بنابراين‌، بطلان‌ اين‌ پندارتان‌ كه‌ مملوك‌ پروردگار و پرورش‌يافته‌ او نيستيد، آشكار شد. اين‌ جواب‌ «فلولا» در آيه‌ قبل‌ است‌.
 
سوره واقعة آيه  88‏متن آيه : ‏‏ فَأَمَّا إِن كَانَ مِنَ الْمُقَرَّبِينَ ‏
آيه  89‏متن آيه : ‏‏ فَرَوْحٌ وَرَيْحَانٌ وَجَنَّةُ نَعِيمٍ ‏ 
‏ترجمه : ‏
آن‌ گاه‌ خداوند متعال‌ سرنوشت‌ و سرانجام‌ گروه‌هاي‌ مختلف‌ مردم‌ را در هنگام ‌احتضار و بعد از وفاتشان‌ بيان‌ نموده‌ و آنان‌ را به‌ سه‌ دسته‌ ذيل‌ تقسيم‌ مي‌كند:
«و اما اگر او از مقربان‌ باشد» يعني: اگر شخص‌ محتضر، يا متوفي‌ از پيشتازان‌ مقرب‌ باشد «پس‌ او راست‌ راحت‌ و ريحان‌ و بهشت‌ پر ناز و نعمت‌» روح: راحتي‌ و رهايش‌ از رنج‌ و زحمت‌ دنيا و آسوده‌شدن‌ از احوال‌ آن‌ است‌. ريحان‌ : رزق‌ و روزي‌ در بهشت‌ است‌. حسن‌ مي‌گويد: «ريحان‌ همان‌ گياه‌ معروفي‌ است‌ كه‌ بوي ‌خوشي‌ دارد». شايان‌ ذكر است‌ كه‌ پيشتازان‌ مقرب‌ همان‌ كساني‌اند كه‌ فرايض‌، واجبات‌، سنن‌ و مستحبات‌ را انجام‌ داده‌ و محرمات‌، مكروهات‌ و برخي‌ از مباحات‌ را ترك‌ مي‌كنند و ايشان‌ اولين‌ گروه‌ از گروه‌هاي‌ سه‌گانه‌اي‌ هستند كه‌ ذكر آنها در اوايل‌ اين‌ سوره‌ گذشت‌.
 
سوره واقعة آيه  90‏متن آيه : ‏‏ وَأَمَّا إِن كَانَ مِنَ أَصْحَابِ الْيَمِينِ ‏
 آيه  91‏متن آيه : ‏‏ فَسَلَامٌ لَّكَ مِنْ أَصْحَابِ الْيَمِينِ ‏ 
‏ترجمه : ‏
«و اما اگر از اصحاب‌ يمين‌ باشد» يعني: اگر شخص‌ محتضر، يا متوفي‌ از ياران‌ راست‌ باشد و ايشان‌ كساني‌اند كه‌ نامه‌هاي‌ اعمالشان‌ به‌ دست‌ راستشان‌ داده ‌مي‌شود؛ «پس‌ سلام‌ بر تو ب