
‏ترجمه : ‏
«آيا مي‌پندارد كه‌ هيچ‌ كس‌ او را نديده‌ است‌؟» يعني: آيا اين‌ انسان‌ مغرور و مستكبر مي‌پندارد كه‌ خداي‌ سبحان‌ او را نديده‌ است‌ و از او راجع‌ به‌ مالش ‌نمي‌پرسد كه‌ آن‌ را از كجا به‌دست‌ آورده‌ و در كجا انفاق‌ كرده‌است‌؟.
 
	 سوره بلد آيه  8

‏متن آيه : ‏

‏ أَلَمْ نَجْعَل لَّهُ عَيْنَيْنِ ‏

 

‏ترجمه : ‏
«آيا براي‌ او دو چشم‌ نداده‌ايم» كه‌ به‌وسيله‌ آنها مي‌بيند؟.
 
	سوره بلد آيه  9

‏متن آيه : ‏

‏ وَلِسَاناً وَشَفَتَيْنِ ‏

 

‏ترجمه : ‏
«و زباني» كه‌ به‌وسيله‌ آن‌ نطق‌ مي‌كند و منويات‌ ضميرش‌ را با آن‌ ترجماني ‌مي‌نمايد «و دو لب» كه‌ به‌وسيله‌ آنها دهانش‌ را مي‌پوشاند و از آنها بر سخن‌ گفتن‌، خوردن‌، نوشيدن‌ و غير آن‌ ياري‌ مي‌گيرد و نيز لب‌ها زيبايي‌اي‌ براي‌ وي ‌است‌.
 
	سوره بلد آيه  10

‏متن آيه : ‏

‏ وَهَدَيْنَاهُ النَّجْدَيْنِ ‏

 

‏ترجمه : ‏
«و او را بر هر دو راه‌ دلالت‌ كرديم» يعني: آيا راه‌ خير و راه‌ شر را به‌ طور روشن ‌و آشكار بسان‌ روشني‌ دو راهي‌ كه‌ بر بلندايي‌ قرار داشته ‌باشند، به‌ او نشناسانده‌ايم‌؟.
 
	سوره بلد آيه  11

‏متن آيه : ‏

‏ فَلَا اقْتَحَمَ الْعَقَبَةَ ‏

 

‏ترجمه : ‏
«پس‌ درنيامد عقبه‌ را» يعني: پس‌ چرا موانعي‌ را كه‌ در ميان‌ او و ميان‌ طاعت ‌خداوند(ج) حايل‌ مي‌شوند، درهم‌ نريخت‌ و از ميان‌ برنداشت‌؟ موانعي‌ چون ‌خواهش‌ها و وسوسه‌هاي‌ نفس‌ و پيروي‌ شيطان‌ را؟ قتاده‌ مي‌گويد: «قطعا اين‌ مانعي‌ است‌ سخت‌ و دشوار پس‌ آن‌ را با طاعت‌ خداوند(ج) پشت‌ سر گذاشته‌ و ازپيش‌ روي‌ خود برداريد». عقبه: راه‌ كوهستاني‌ سخت‌ و دشواري‌ است‌.
 
سوره بلد آيه  12

‏متن آيه : ‏

‏ وَمَا أَدْرَاكَ مَا الْعَقَبَةُ ‏

 

‏ترجمه : ‏
«و تو چه‌ داني‌ كه‌ عقبه‌ چيست‌؟» يعني: تو چه‌ داني‌ كه‌ درهم‌ ريختن‌ آن‌ مانع ‌سخت‌ و گردنه‌ دشوار چه‌ گونه‌است‌؟ اين‌ آيه‌ براي‌ بزرگ ‌نمودن‌ شأن‌ عقبه‌ است‌، يعني‌ تو دشواري‌ اين‌ گردنه‌ و پاداش‌ از ميان ‌برداشتن‌ آن‌ را نمي‌داني‌.
سپس‌ حق‌ تعالي‌ خود برداشتن‌ اين‌ مانع‌ و عبور از اين‌ گردنه‌ سخت‌ را با سه‌ امر ذيل‌ تفسير مي‌كند:
 
	سوره بلد آيه  13

‏متن آيه : ‏

‏ فَكُّ رَقَبَةٍ ‏

 

‏ترجمه : ‏
«برده‌اي‌ را آزاد كردن» يعني: پشت‌ سرگذاشتن‌ و از ميان ‌برداشتن‌ آن‌ مانع‌، همانا با آزاد كردن‌ برده‌اي‌ از اسارت‌ است‌؛
 
	 سوره أنبياء آيه  100
‏متن آيه : ‏
‏ لَهُمْ فِيهَا زَفِيرٌ وَهُمْ فِيهَا لَا يَسْمَعُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«براي‌ آنان‌ در آنجا ناله‌اي‌ زار است‌» زفير: صداي‌ آه‌ و نفس‌ شخص‌ غم‌ گرفته ‌است‌ «و آنان‌ در آنجا نمي‌شنوند» يعني: به‌ سبب‌ شدت‌ هول‌ و هراسي‌ كه‌ در آن‌ قرار دارند، برخي‌ صداي‌ ناله‌ و زاري‌ برخي‌ ديگر را نمي‌شنوند. به‌قولي‌ معني‌ اين‌است: آنان‌ در دوزخ‌ هيچ‌ چيزي‌ را نمي‌شنوند زيرا شنيدن‌، خود نوعي‌ انس‌ گرفتن‌ برايشان‌ است‌ پس‌ همين‌ انس‌ ناچيز و اندك‌ هم‌ از آنان‌ دريغ‌ مي‌شود.
 
	سوره بلد آيه  14

‏متن آيه : ‏

‏ أَوْ إِطْعَامٌ فِي يَوْمٍ ذِي مَسْغَبَةٍ ‏

 

‏ترجمه : ‏
«يا در روز گرسنگي‌ طعام ‌دادن» يعني: اطعام‌ فقرا در ايام‌ قحطي‌ و گرسنگي ‌است‌ كه‌ غذا در آن‌ كمياب‌ و بسيار با ارزش‌ مي‌باشد. صاوي‌ شارح‌ تفسير «جلالين‌» مي‌گويد: «از اين‌ جهت‌ طعام‌ دادن‌ را به‌ روز گرسنگي‌ مقيد ساخت‌ كه ‌انفاق‌ مال‌ در آن‌ بر انسان‌ سخت‌تر است‌».
 
	سوره بلد آيه  15

‏متن آيه : ‏

‏ يَتِيماً ذَا مَقْرَبَةٍ ‏

 

‏ترجمه : ‏
آري‌! طعام ‌دادن‌ است: «به‌ يتيمي‌ صاحب‌ قرابت» يعني: به‌ طفلي‌ كه‌ نه‌ پدر دارد و نه‌ مادر، در عين‌ حال‌ از نزديكان‌ اين‌ كسي‌ است‌ كه‌ مي‌خواهد از مانع ‌بگذرد. در حديث‌ شريف‌ آمده‌ است: «الصدقة‌ علي ‌المسكين‌ صدقة‌، وعلي‌ ذي‌ الرحم ‌اثنتان: صدقة‌ وصلة: صدقه‌ بر مسكين‌ يك‌ صدقه‌ است‌ و بر خويشاوند و نزديك ‌دو چيز: هم‌ صدقه‌ و هم‌ صله‌ رحم‌».
 
	سوره بلد آيه  16

‏متن آيه : ‏

‏ أَوْ مِسْكِيناً ذَا مَتْرَبَةٍ ‏

 

‏ترجمه : ‏
«يا» طعام‌ دادن‌ است‌ «به‌ مسكين‌ خاك‌نشيني» يعني: به‌ بينوايي‌ كه‌ هيچ‌ چيز ندارد، گويي‌ از نهايت‌ فقر و نداري‌ به‌ خاك‌ چسبيده ‌است‌. مجاهد مي‌گويد: «او بينوايي‌ است‌ كه‌ لباس‌ يا چيز ديگري‌ ندارد كه‌ از خاك‌ محافظتش‌ كند پس‌ خاك‌نشين‌ و خاكسار است‌». بنابراين‌، كسي‌ كه‌ در روزهاي‌ قحطي‌ و گرسنگي‌ يعني‌ در ايامي‌ كه‌ انسان‌ از همه‌ چيز، جز خود و خانواده‌اش‌ غافل‌ مي‌شود ـ بر يكي‌ از اين‌ دو صنف‌ اطعام‌ كند، بي‌گمان‌ اين‌ عملش‌ ناشي‌ از اشتياقش‌ به‌طاعت‌ خداوند(ج) و نفع‌ رساندن‌ به‌ بندگان‌ وي‌ است‌ لذا چنين‌ كسي‌ بي‌گمان ‌سزاوار آن‌ است‌ كه‌ از اصحاب‌ يمين‌ يعني‌ از كساني‌ باشد كه‌ در آيه‌ (18) از آنها سخن‌ مي‌رود.
 
	سوره بلد آيه  17

‏متن آيه : ‏

‏ ثُمَّ كَانَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ وَتَوَاصَوْا بِالْمَرْحَمَةِ ‏

 

‏ترجمه : ‏
«به‌ علاوه‌ از زمره‌ كساني‌ باشد كه‌ ايمان‌ آورده‌اند» يعني: انفاق‌ مال‌ و آزاد كردن‌ برده‌ فقط در صورتي‌ سودمند است‌ كه‌ همراه‌ با ايمان‌ و به ‌قصد كسب‌ رضاي‌ حق‌ تعالي‌ باشد. پس‌ ايمان‌ شرط قبول‌ تمام‌ كارهاي‌ خير است‌ «و» نيز از كساني ‌باشد كه‌ «همديگر را به‌ صبر» بر طاعت‌ خداوند متعال‌، صبر از نافرماني‌هاي‌ وي‌ وصبر بر بلايا و مصايبي‌ كه‌ به‌ آنان‌ رسيده‌ است‌ «سفارش‌ كرده‌اند و همديگر را به‌ مرحمت» يعني: به‌ شفقت‌ و مهرباني‌ بر بندگان‌ خداوند(ج) «سفارش‌ كرده‌اند» زيرا اگر آنان‌ متخلق‌ به‌ اين‌ گونه‌ اخلاق‌ و متصف‌ به‌ چنين‌ اوصافي‌ باشند، يقينا به ‌يتيم‌ و مسكين‌ رحم‌ كرده‌، كارهاي‌ خير را بسيار انجام‌ مي‌دهند و فراوان‌ صدقه ‌مي‌دهند چرا كه‌ شفقت‌ بر بندگان‌ خدا(ج) دل‌ را نرم‌ مي‌گرداند و هر كس‌ نرمدل ‌باشد، بي‌شك‌ به‌ يتيم‌ و مسكين‌ عنايت‌ و توجه‌ مي‌كند. در حديث‌ شريف ‌آمده‌ است: «الراحمون‌ يرحمهم‌ الرحمن‌، ارحموا من‌ في‌ الأرض‌ يرحمكم‌ من‌ في‌ السماء: پروردگار رحمان‌ بر رحم‌كنندگان‌ رحم‌ مي‌كند پس‌ بر كساني‌ كه‌ در زمينند رحم‌ كنيد تا كساني‌ كه‌ در آسمانند، بر شما رحم‌ كنند».
 
سوره بلد آيه  18

‏متن آيه : ‏

‏ أُوْلَئِكَ أَصْحَابُ الْمَيْمَنَةِ ‏

 

‏ترجمه : ‏
«اين‌ گروه‌، ايشانند اصحاب‌ ميمنه» ميمنه: بهشت‌ است‌. شايان‌ ذكر است‌ كه‌ خداوند(ج) در آيات‌ (40 ـ 26) سوره‌ «واقعه‌» به‌ ذكر حال‌ اصحاب‌ يمين‌ و ناز و نعمت‌هايي‌ كه‌ برايشان‌ آماده‌ كرده ‌است‌، پرداخته‌ و اين‌ موضوع