ينَ آمَنُوا ...﴾.
 
سوره حج آيه  40
‏متن آيه : ‏
‏ الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِن دِيَارِهِمْ بِغَيْرِ حَقٍّ إِلَّا أَن يَقُولُوا رَبُّنَا اللَّهُ وَلَوْلَا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُم بِبَعْضٍ لَّهُدِّمَتْ صَوَامِعُ وَبِيَعٌ وَصَلَوَاتٌ وَمَسَاجِدُ يُذْكَرُ فِيهَا اسْمُ اللَّهِ كَثِيراً وَلَيَنصُرَنَّ اللَّهُ مَن يَنصُرُهُ إِنَّ اللَّهَ لَقَوِيٌّ عَزِيزٌ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«همان‌ كساني‌ كه‌ به‌ ناحق‌ از ديارشان‌ بيرون‌ رانده‌ شدند» مراد از ديار، شهر مكه ‌است‌ «جز به‌سبب‌ آن‌كه‌ مي‌گفتند: پروردگار ما خداست‌» يعني: آنها هيچ‌ گناهي ‌نداشتند ولي‌ فقط به‌ خاطر اين‌ سخن‌شان‌ كه‌ مي‌گفتند: پروردگار ما خدا(ج) است‌، از خانه‌ و كاشانه‌شان‌ بيرون‌ رانده‌ شدند، درحالي ‌كه‌ اين‌ سخن‌، سخن‌ حقي ‌است‌ پس‌ بيرون ‌راندنشان‌ به‌سبب‌ اين‌ سخن‌، عملي‌ ناحق‌ و ناروا و ستمي‌ آشكار بوده‌ است‌ «و اگر خدا بعضي‌ از مردم‌ را با بعضي ‌ديگر دفع‌ نمي‌كرد، صومعه‌هاي‌ راهبان ‌و معابد نصارا و معابد يهود و مساجد مسلمانان‌ كه‌ نام‌ خدا در آنها بسيار ياد كرده ‌مي‌شود، ويران‌ ساخته‌ مي‌شد» يعني: اگر اين‌ جنگ‌ و پيكار با دشمنان‌ كه ‌خداوند(ج) براي‌ انبيا‡ و مؤمنان‌ مشروع‌ ساخته‌ است‌ نبود، قطعا اهل‌ شرك‌ بر اوضاع‌ مسلط مي‌شدند و همه‌ اماكن‌ و مواضع‌ عبادت‌ از روي‌ زمين‌ برچيده‌ مي‌شد لذا اي‌ مؤمنان‌! براي‌ برپاداشتن‌ دين‌ خدا(ج) و اقامه‌ ذكر وي‌ بجنگيد. پس‌ صوامع: عبارت‌ است‌ از صومعه‌هاي‌ راهبان‌، بيع: عبارت‌ است‌ از كنيسه‌هاي‌ نصارا ـ كه ‌واحد آن‌ «بيعه‌» است‌، صلوات: عبارت‌ است‌ از كنيسه‌هاي‌ يهوديان‌ و مساجد: عبارت‌ است‌ از معابد مسلمين‌. به‌قولي‌ديگر معني‌ اين‌ است: اگر اين‌ دفع‌ و طرد نمي‌بود، قطعا در زمان‌ موسي‌(ع) كنيسه‌ها، در زمان‌ عيسي‌(ع) صومعه‌ها و بيعه‌ها و در زمان‌ محمد ص مساجد ويران‌ ساخته‌ مي‌شد «و قطعا خدا كسي‌ را كه‌ قصد نصرت ‌وي‌ كند، نصرت‌ مي‌دهد» مراد از نصرت‌ دادن‌ خدا(ج): نصرت‌ دادن‌ دين‌ و اولياي ‌وي‌ است‌ «زيرا خداوند سخت‌ قوي‌ است‌» و بر ياري ‌دادن‌ دوستانش‌ تواناست‌ و «عزيز» و غالب‌ است‌ پس‌ قطعا از دشمنانش‌ انتقام‌ مي‌گيرد. شايان‌ ذكر است‌ كه ‌خداي‌ عزوجل‌ اين‌ وعده‌اش‌ را با مسلط كردن‌ مهاجران‌ و انصار بر سردمداران ‌عرب‌ و كسراها و قيصرهاي‌ عجم‌ محقق‌ ساخت‌ و سرزمين‌ و ديار آنان‌ را براي‌ امت‌ اسلام‌ به‌ ارث‌ نهاد.
اين‌ آيه‌ متضمن‌ نهي‌ از ويران ‌كردن‌ معابد اهل‌ ذمه‌ است‌ ولي‌ اهل‌ ذمه‌ اين‌ اجازه ‌را ندارند كه‌ معابد جديدي‌ احداث‌ نمايند، يا معابد قديمي‌ خود را چه‌ از نظر عرض‌ و چه‌ از نظر ارتفاع‌ توسعه‌ دهند و اگر معابدشان‌ را توسعه‌ دادند، برداشتن ‌آن‌ توسعه‌ واجب‌ است‌ اما مسلمانان‌ نبايد معابد آنها را به‌ مساجد تبديل‌ كرده‌ و در آنها نماز بگزارند.
 
	سوره حج آيه  41
‏متن آيه : ‏
‏ الَّذِينَ إِن مَّكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ أَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ وَأَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَنَهَوْا عَنِ الْمُنكَرِ وَلِلَّهِ عَاقِبَةُ الْأُمُورِ ‏
 
‏ترجمه : ‏
آري‌! حق‌ تعالي‌ نصرت‌ مي‌دهد «كساني‌» را «كه‌ اگر آنان‌ را در زمين‌ تمكين ‌دهيم‌، نماز را برپا مي‌دارند و زكات‌ را مي‌دهند و به‌ معروف‌ امر مي‌كنند و از منكر نهي مي‌نمايند» كه‌ اين‌ اوصاف‌ و خصوصيات‌ امت‌ رباني‌ و نشانه‌ دولت‌ و شوكت ‌آنهاست‌. با اين‌ آيه‌، حق‌ تعالي‌ امر به‌ معروف‌ و نهي‌ از منكر را بر كساني‌ كه‌ ايشان‌ را در زمين‌ تمكين‌ داده‌ و بر قيام‌ به‌ اين‌ كار توانايي‌ بخشيده‌، واجب‌ گردانيده‌ است ‌«و عاقبت‌ همه‌ كارها از آن‌ خداست‌» و سرانجام‌ همه‌ امور به‌ حكم‌ و تدبير وي ‌برمي‌گردد، نه‌ به‌ ديگران‌. اين‌ جمله‌ نيز تأكيدي‌ است‌ بر تحقق‌ وعده‌ حق‌ تعالي‌ درمورد پيروز ساختن‌ دوستانش‌.
از حضرت‌ عثمان‌(رض) در بيان‌ سبب‌ نزول‌ روايت‌ شده‌ است‌ كه‌ فرمود: «اين‌ آيه ‌درباره‌ ما اصحاب‌ رسول‌ خدا ص نازل‌ شد».
پس‌ كسي‌ كه‌ آرزوي‌ پيروزي‌ بر دشمنان‌ ـ اعم‌ از يهود و غير آنان‌ ـ را دارد، بايد به‌ اين‌ چهار وصف‌ متصف‌ گردد، چهار وصفي‌ كه‌ مهاجران‌ و مجاهدان‌ اول ‌به‌ آن‌ آراسته‌ شده‌ و به‌ وسيله‌ آن‌ كليد فتح‌ دنيا را در اختيار گرفتند.
 
	سوره حج آيه  42‏متن آيه : ‏‏ وَإِن يُكَذِّبُوكَ فَقَدْ كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَعَادٌ وَثَمُودُ ‏
آيه  43‏متن آيه : ‏‏ وَقَوْمُ إِبْرَاهِيمَ وَقَوْمُ لُوطٍ ‏ 
‏ترجمه : ‏
«و اگر تو را تكذيب‌ كنند» اي‌ محمد ص! «قطعا پيش‌ از آنان‌ قوم‌ نوح‌ تكذيب ‌كرده‌ بودند» نوح‌(ع) را «و قوم‌ عاد» هود(ع) را «و قوم‌ ثمود» صالح‌(ع) را «و قوم ‌ابراهيم‌» ابراهيم‌(ع) را «و قوم‌ لوط» لوط(ع) را. اين‌ آيه‌ تسليت‌ و دلجويي‌ وتعزيتي‌ براي‌ رسول‌ خدا ص است‌ كه‌ متضمن‌ وعده‌ الهي‌ به‌ هلاك ‌كردن ‌تكذيب‌كنندگان‌ ايشان‌ از اشراف‌ و سران‌ قريش‌ مي‌باشد، همانان‌ كه‌ پرچم‌ دشمني ‌را عليه‌ آن‌ حضرت‌ ص برافراشتند و خداي‌ عزوجل‌ پرچم‌هايشان‌ را واژگون‌ كرد، همان‌گونه‌ كه‌ تكذيب‌كنندگان‌ ديگر از امتهاي‌ انبياي‌ ذكر شده‌ را به‌ هلاكت‌ رسانيد.
 
	سوره حج آيه  44
‏متن آيه : ‏
‏ وَأَصْحَابُ مَدْيَنَ وَكُذِّبَ مُوسَى فَأَمْلَيْتُ لِلْكَافِرِينَ ثُمَّ أَخَذْتُهُمْ فَكَيْفَ كَانَ نَكِيرِ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و» همچنين‌ تكذيب‌ كردند «اهل‌ مدين‌» شعيب‌(ع) را «و نيز موسي‌ تكذيب ‌شد» از سوي‌ فرعون‌ و كسانش‌ «پس‌ كافران‌ را مهلت‌ دادم‌» يعني: عذاب‌ را از آنان‌ به‌ تأخير افگندم‌ «سپس‌ آنها را فروگرفتم‌» به‌ عذاب‌، بعد از سپري ‌شدن‌ آن‌ مهلت‌ «بنگر، عقوبت‌ من‌ چگونه‌ بود؟» يعني: بنگر كه‌ انكار من‌ بر آنان‌ و دگرگون‌ ساختن‌ نعمتهايي‌ كه‌ در آن‌ قرار داشتند و نهايتا به ‌هلاكت‌ رساندنشان‌ ازسوي‌ من‌ چگونه‌ بود؟.
 

	سوره حج آيه  45
‏متن آيه : ‏
‏ فَكَأَيِّن مِّن قَرْيَةٍ أَهْلَكْنَاهَا وَهِيَ ظَالِمَةٌ فَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَى عُرُوشِهَا وَبِئْرٍ مُّعَطَّلَةٍ وَقَصْرٍ مَّشِيدٍ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و چه‌ بسيار شهرها را ـ كه‌ ستمكار بودند ـ هلاكشان‌ كرديم‌ و اينك‌ آن‌ شهرها برسقفهاي‌ خود فروافتاده‌ است‌» به‌سبب‌ از بين‌ رفتن‌ ساكنان‌ آنها تا بدانجا كه‌ سقفهاي ‌آنها فرو ريخته‌ و به‌ كلي‌ ويران‌ شده‌اند «و چه‌ بسيار چاه‌هاي‌ معطل‌» يعني: متروك ‌و خالي‌ از صاحبان‌ و ساكنان‌ پيراموني‌، كه‌ همه‌ هلاك‌ شده‌اند. به‌قولي‌ معني‌ اين ‌است: آن‌ چاه‌ها از دلوانداختن‌ و رسن ‌كش