 مَكَاناً ضَيِّقاً مُقَرَّنِينَ دَعَوْا هُنَالِكَ ثُبُوراً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و چون‌ در مكاني‌ تنگ‌ از آن‌ انداخته‌ شوند» وصف ‌كردن‌ اين‌ مكان‌ از دوزخ‌ به ‌تنگي‌، براي‌ آن‌ است‌ كه‌ بر نهايت‌ سختي‌ و بلاي‌ فرود آمده‌ بر آنان‌ دلالت‌ كند. در حديث‌ شريف‌ آمده‌ است‌ كه‌ رسول‌ خدا ص از اين‌ معني‌ مورد سؤال‌ قرار گرفتند پس‌ فرمودند: «سوگند به‌ ذاتي‌ كه‌ جانم‌ در دست‌ اوست‌، آنان‌ با چنان‌ فشاري‌ به‌دوزخ‌ درآورده‌ مي‌شوند چنان‌كه‌ ميخ‌ به‌ فشار در ديوار فرو برده‌ مي‌شود». «دست‌وپابسته‌» دست‌هايشان‌ در دوزخ‌ با غل‌ و زنجير به‌ گردنهايشان‌ بسته‌ شده‌ است‌. به‌قولي‌ معناي‌ (مقرنين) اين‌ است‌ كه: با شياطين‌ به‌هم‌ بسته‌ و پيوسته‌ گردانيده‌ شده‌اند، يعني: هركدام‌ از آنان‌ به‌ شيطان‌ خويش‌ همراه‌ شده‌ «آنجاست‌» يعني: در آن‌ مكان‌ تنگ‌ و خفقاني‌ است‌ «كه‌ خواهان‌ نابودي ‌شوند» يعني: در آنجاست‌ كه‌ سخت بي‌تاب‌ شده‌ در حق‌ خود نابودي را آرزو مي‌كنند و فرياد مي‌زنند كه: اي‌ هلاكت‌! ما را درياب‌، از شدت‌ بلايي‌ كه‌ بر آنان‌ نازل‌ شده‌ است‌.
ابن‌كثير مي‌گويد: «ثبور: جمع‌كننده‌ معاني‌ هلاكت‌، بربادي‌، ويراني‌ و زيان ‌است‌». در حديث‌ شريف‌ به‌ روايت‌ انس‌بن‌ مالك‌(رض) از رسول‌ خدا ص آمده‌ است‌ كه‌ فرمودند: «اولين‌ كسي‌ كه‌ بر وي‌ جامه‌اي‌ از آتش‌ پوشانده‌ مي‌شود ابليس ‌است‌، او آن‌ جامه‌ را بر پيشاني‌ خويش‌ گذاشته‌ و از پشت‌ سر خويش‌ آن‌ را مي‌كشد درحالي‌كه‌ نسل‌ وي‌ به‌دنبال‌ وي‌ اند و در اين‌ حال‌ فرياد مي‌كشد: اي‌ هلاكت‌! كجايي‌، مرا درياب‌! و نسل‌ و تبار وي‌ هم‌ فرياد مي‌كشند: اي‌ هلاكت‌ ما را درياب‌! تا چون‌ در پرتگاه‌ دوزخ‌ قرار داده‌ شوند، ابليس‌ مي‌گويد: يا ثبوراه‌! يعني: اي‌ هلاكت‌! مرا درياب‌. و نسل‌ و تبارش‌ نيز چنين‌ بانگي‌ بر مي‌آورند، در اين‌ هنگام‌ به‌ آنان‌ گفته‌ مي‌شود:
	سوره فرقان آيه  14
‏متن آيه : ‏
‏ لَا تَدْعُوا الْيَوْمَ ثُبُوراً وَاحِداً وَادْعُوا ثُبُوراً كَثِيراً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«امروز يك‌بار نابودي‌ را نخواهيد بلكه‌ بسيار نابودي‌ را بخواهيد» يعني: امروز در حق‌ خود يك‌بار دعاي‌ هلاكت‌ نكنيد بلكه‌ بارها هلاكت‌ و نابودي‌ را بخواهيد زيرا عذابي‌ كه‌ شما در آن‌ قرار داريد، سخت‌تر از بارها هلاكت‌ و نابودي‌ است‌ چرا كه ‌مدت‌ اين‌ عذاب‌ طولاني‌ و پايان‌ناپذير است‌ در حالي‌كه‌ سختي‌ و عذاب‌ مرگ‌ چندلحظه‌اي‌ بيش‌ نيست‌. مراد: نا اميد ساختن‌ آنان‌ از تحقق‌ آرزوي‌ هلاكت‌ و نابوديي‌ است‌ كه‌ نجات‌دهنده‌ آنان‌ از آن‌ عذاب‌ سخت‌ است‌.
 
سوره فرقان آيه  15
‏متن آيه : ‏
‏ قُلْ أَذَلِكَ خَيْرٌ أَمْ جَنَّةُ الْخُلْدِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ كَانَتْ لَهُمْ جَزَاء وَمَصِيراً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«بگو: آيا اين‌» عقوبت‌ «بهتر است‌، يا بهشت‌ جاويدان‌ كه‌ به‌ پرهيزكاران‌ وعده‌ داده‌ شده‌ است‌» يعني: آيا اين‌ فرو رفتنشان‌ در كام‌ فروزان‌ آتش‌ ماندگار بهتر است‌، يا بهشت‌ جاويداني‌ كه‌ نعمتهاي‌ آن‌ را هيچ‌ گسست‌ و انقطاعي‌ نيست‌؟ بهشت‌ «برايشان‌» يعني: براي‌ بهشتيان‌ «پاداش‌ و بازگشت‌گاه‌ است‌».
 
	سوره مريم آيه  19
‏متن آيه : ‏
‏ قَالَ إِنَّمَا أَنَا رَسُولُ رَبِّكِ لِأَهَبَ لَكِ غُلَاماً زَكِيّاً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«گفت‌» جبرئيل‌(ع) «جز اين‌ نيست‌ كه‌ من‌ فرستاده‌ پرودگار توام‌» يعني‌: چنان ‌نيست‌ كه‌ من‌ نسبت‌ به‌ تو قصد بدي‌ داشته‌ باشم‌ بلكه‌ من‌ از جانب‌ همان‌ پروردگاري ‌به‌ سويت‌ فرستاده‌ شده‌ام‌ كه‌ به‌ او پناه‌ بردي‌ و از كساني‌ نيستم‌ كه‌ انتظار بدي‌ از آنان‌ مي‌رود و آمده‌ام‌: «براي‌ اين‌كه‌ به‌ تو پسري‌ پاكيزه‌ ببخشم‌» زكي‌: پاكيزه‌ از گناهان‌ كه‌ بر پاكي‌ و پاكدامني‌ رشد مي‌كند.
	سوره فرقان آيه  16
‏متن آيه : ‏
‏ لَهُمْ فِيهَا مَا يَشَاؤُونَ خَالِدِينَ كَانَ عَلَى رَبِّكَ وَعْداً مَسْؤُولاً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«جاودانه‌ هر چه‌ بخواهند در آنجا دارند» از انواع‌ نعمتها و لذتهاي‌ خوردني‌، نوشيدني‌، پوشيدني‌، مسكن‌هاي‌ دلنواز، مركب‌هاي‌ راهوار، منظره‌هاي‌ روح‌نواز و غير اينها از نعمتهايي‌ كه‌ نه‌ هيچ‌ چشمي‌ آنها را ديده‌ و نه‌ هيچ‌ گوشي‌ آنها را شنيده ‌و نه‌ بر قلب‌ هيچ‌ بشري‌ خطور كرده‌ است‌. «اين‌ وعده‌اي‌ است‌ بر عهده‌ خداوند كه ‌درخواست‌ كرده‌ شده‌ است‌» يعني: اين‌ وعده‌اي‌ است‌ كه‌ بهشتيان‌ وفا به‌ آن‌ را از پروردگارشان‌ درخواست‌ كرده‌اند و او هم‌ به‌ اين‌ وعده‌ وفا مي‌كند و مسئول‌ تحقق‌ اين‌ وعده‌ است‌.
 
	سوره فرقان آيه  17
‏متن آيه : ‏
‏ وَيَوْمَ يَحْشُرُهُمْ وَمَا يَعْبُدُونَ مِن دُونِ اللَّهِ فَيَقُولُ أَأَنتُمْ أَضْلَلْتُمْ عِبَادِي هَؤُلَاء أَمْ هُمْ ضَلُّوا السَّبِيلَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و روزي‌ كه‌ آنان‌ را با آنچه‌ كه‌ به‌جاي‌ خدا مي‌پرستند» از بتان‌، فرشتگان‌، جنيان‌، مسيح‌ و عزير، يا مخصوصا بتان‌ «محشور مي‌كند آن‌گاه‌ به‌ معبودان‌ مي‌گويد: آيا شما اين‌ بندگانم‌ را گمراه‌ كرديد يا خود گمراه‌ شدند؟» آيا گمراهي‌ آنان‌ بر اساس‌ دعوت‌ و فراخواني‌ شما بوده‌ است‌، يا كه‌ آنان‌ خود از راه‌ حق‌ گمراه‌ شده‌اند ـ آن‌گاه‌ كه ‌شما را پرستش‌ كردند. فايده‌ اين‌ سؤال‌، سركوب‌ و سرزنش‌ پرستشگران‌ آنهاست‌.
	سوره فرقان آيه  18
‏متن آيه : ‏
‏ قَالُوا سُبْحَانَكَ مَا كَانَ يَنبَغِي لَنَا أَن نَّتَّخِذَ مِن دُونِكَ مِنْ أَوْلِيَاء وَلَكِن مَّتَّعْتَهُمْ وَآبَاءهُمْ حَتَّى نَسُوا الذِّكْرَ وَكَانُوا قَوْماً بُوراً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«مي‌گويند: تو را به‌ پاكي‌ ياد مي‌كنيم‌» اين‌ تعبير بيانگر تعجب‌ معبودان‌ است‌ از آنچه‌ كه‌ به‌ آنان‌ نسبت‌ داده‌ شده ‌است‌ زيرا آن‌ معبودان‌، فرشتگان‌ يا پيامبران ‌گرامي‌ خداوند(ج)، يا هم‌ جماداتي‌ بي‌عقل‌ و شعورند پس‌ چگونه‌ از آنان‌ چنين‌ چيزي‌ قابل‌ تصور است‌ «ما را نسزد كه‌ جز تو اوليايي‌ براي‌ خود برگيريم‌» يعني: براي ‌ما درست‌ نيست‌ و ما را هرگز نسزد كه‌ جز تو دوستان‌ و اوليايي‌ برگرفته‌ و آنها را پرستش‌ نماييم‌ پس‌ چگونه‌ بندگانت‌ را به‌سوي‌ اين‌ امر فرا مي‌خوانيم‌ كه‌ ما رامورد پرستش‌ قرار داده‌ و عبادت‌ تو را ترك‌ كنند، با اين‌كه‌ ما خود، غير تو را نمي‌پرستيم‌ «ولي‌ تو آنان‌ و پدرانشان‌ را بهره‌مند ساختي‌» به‌ اموال‌، اولاد، طول ‌عمر، سلامت‌ از عذاب‌ و برخورداري‌ از نعمت‌ها «تا آنجا كه‌ ذكر تو را فراموش‌ كردند» يعني: تا بدانجا كه‌ از يادت‌ غافل‌ شده‌، پندت‌ را فراموش