َّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ(آل عمران/123) إِذْ تَقُولُ لِلْمُؤْمِنِينَ أَلَنْ يكْفِيكُمْ أَنْ يمِدَّكُمْ رَبُّكُمْ بِثَلَاثَةِ آلَافٍ مِنَ الْمَلَائِكَةِ مُنْزَلِينَ(آل عمران/124) بَلَى إِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا وَيأْتُوكُمْ مِنْ فَوْرِهِمْ هَذَا يمْدِدْكُمْ رَبُّكُمْ بِخَمْسَةِ آلَافٍ مِنَ الْمَلَائِكَةِ مُسَوِّمِينَ(آل عمران/125) وَمَا جَعَلَهُ اللَّهُ إِلَّا بُشْرَى لَكُمْ وَلِتَطْمَئِنَّ قُلُوبُكُمْ بِهِ وَمَا النَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ(آل عمران/126) لِيقْطَعَ طَرَفًا مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَوْ يكْبِتَهُمْ فَينْقَلِبُوا خَائِبِينَ(آل عمران/127)
ترجمه: و به تحقیق خدا شما را در بدر یاری کرد در حالیکه ذلیلان بودید، پس از خدا بترسید تا شاید شکرگزار شوید(123) هنگامی که به مؤمنین می‌گفتی آیا شما را کفایت نکرد که پروردگارتان به سه هزار فرشتة فرود آمده، مددتان کرد(124) آری اگر صبر کنید و پرهیزگار باشید در حال ورود هیجان و خروش دشمن، خدا شما را به پنج هزار فرشتة نشانگذار مددتان می‌کند (125) و خدا آن را جز بشارتی برای شما قرار نداد و تا دلهایتان مطمئن شود به آن، و پیروزی ونصرت جز از نزد خدای عزیز حکیم نباشد(126) تا اینکه خدا قسمتی از کفار را ریشه‌کن کند و یا آنان را خوار و زبون نماید که ناامید برگردند.(127)
نکات: جنگ بدر در 17 ماه مبارك رمضان سال دوم هجری بود تا آن وقت مسلمین خوار و زبون و بی‌اهمیت بودند، چون جهادی نکرده و ترسی در دل دشمن نداشتند، و لذا خدا فرموده: وَأَنْتُمْ أَذِلَّةٌ ، و هر ملتی که نیروی جنگی و دفاعی نداشته باشد خوار و زبون است، أما پس از جنگ بدر عزتی پیدا کردند زیرا خدا عزت را در جهاد قرار داده. و نزول ملائکه در بدر اگر برای مباشرت قتال باشد چنانکه ظاهر آیات قرآن همین است اگرچه به نظر بعضی از اشخاص عقلا صحیح به نظر نمی‌رسد زیرا ملائکه مرئی نیستند، وبه اضافه جنگ غیرمرئی با مرئی معنی ندارد، ولی دربارة خدا و مدد غیبی او باید استثناء قائل شد. و بعضی گفته‌اند طبق جملة:وَلِتَطْمَئِنَّ قُلُوبُكُمْ بِهِ ممکن است نزول ملک همان تأیید و تقویت قلوب و نزول طمأنینه و صبر و ثبات قدم باشد!آيه 128 الي 129
متن آيه:
لَيسَ لَكَ مِنَ الْأَمْرِ شَيءٌ أَوْ يتُوبَ عَلَيهِمْ أَوْ يعَذِّبَهُمْ فَإِنَّهُمْ ظَالِمُونَ(آل عمران/128) وَلِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ يغْفِرُ لِمَنْ يشَاءُ وَيعَذِّبُ مَنْ يشَاءُ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ(آل عمران/129)
ترجمه: چیزی از فرمان بدست تو نیست، خدا یا توبة ایشان را می‌پذیرد و یا عذابشان می‌کند زیرا ایشان ستمگرند(128) اختصاص به خدا دارد و مال اوست آنچه در آسمانها و آنچه در زمین است، هر کس را بخواهد می‌آمرزد و هر کس را بخواهد عذاب می‌کند و خدا آمرزنده و رحیم است.(129)
نکات: لَيسَ لَكَ مِنَ الْأَمْرِ دلالت دارد که امر عذاب و آمرزش بدست رسول خدا(ص) نیست، چون این أمر بدست او نباشد، به طریق اولی امور بزرگتری بدست او و مفوض به او نیست از تکوین و تشریع، و دلیل آن آیة بعد است که می‌گوید: وَلِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ... تا آخر.آيه 130 الي 132
متن آيه:
يا أَيهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَأْكُلُوا الرِّبَا أَضْعَافًا مُضَاعَفَةً وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ(آل عمران/130) وَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِي أُعِدَّتْ لِلْكَافِرِينَ(آل عمران/131) وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَالرَّسُولَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ(آل عمران/132)
ترجمه: ای مؤمنین ربا را چند برابر مخورید و از خدا بترسید تا شاید رستگار شوید(130) و بپرهیزید از آتشی که برای کافران مهیا شده(131) و خدا و رسول او را اطاعت کنید تا شاید مشمول رحمت واقع شوید.(132)
نکات: در اینجا که فرموده أَضْعَافًا مُضَاعَفَةً چند برابر مخورید مقصود این نیست که اگر چند برابر شد مخورید و اگر کمتر شد حلال است. بلکه چون در زمان جاهلیت گاهی چون بدهکار نمی‌توانست بدهی خود را بپردازد آن رباخواران بر مدت می‌افزودند، و سود را نیز زیاد می‌کردند تا بتدريج سود معامله چندین مقابل اصل می‌شد، حقتعالی بعنوان مذمت تذکر داده که این کار قبیح است. و أما اینکه چه مقدار سود حلال و یا حرام، در بیان آن نیست، زیرا در سورة بقره فرموده: "فَلَكُمْ رُؤُوسُ أَمْوَالِكُمْ". و مقصود از أطیعوا الله اطاعت فرامین قرآن و از اطاعت رسول اطاعت فرمان سنت است.آيه 133 الي 136
متن آيه:
وَسَارِعُوا إِلَى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمَاوَاتُ وَالْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ(آل عمران/133) الَّذِينَ ينْفِقُونَ فِي السَّرَّاءِ وَالضَّرَّاءِ وَالْكَاظِمِينَ الْغَيظَ وَالْعَافِينَ عَنِ النَّاسِ وَاللَّهُ يحِبُّ الْمُحْسِنِينَ(آل عمران/134) وَالَّذِينَ إِذَا فَعَلُوا فَاحِشَةً أَوْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ذَكَرُوا اللَّهَ فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ وَمَنْ يغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا اللَّهُ وَلَمْ يصِرُّوا عَلَى مَا فَعَلُوا وَهُمْ يعْلَمُونَ(آل عمران/135) أُولَئِكَ جَزَاؤُهُمْ مَغْفِرَةٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَجَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَنِعْمَ أَجْرُ الْعَامِلِينَ(آل عمران/136)
ترجمه: و بشتابید بسوی آمرزش پروردگارتان و بسوی بهشتی که پهنای آن به قدر آسمانها و زمین است مهیا شده برای متقین(133) کسانیکه در وسعت و سختی انفاق می‌کنند وخشم خود را فرو می‌برند و از مردم می‌گذرند و خدا دوست می‌دارد نیکوکاران را (134) و کسانیکه چون کار زشتی انجام دادند و یا به خود ستم کردند یاد خدا کنند و بدون فاصله برای گناهان خود طلب آمرزش کنند، و کیست جز خدا که گناهان را بیامرزد، و اصرار نورزند بر آنچه کرده‌اند و حال آنکه می‌دانند(135) ایشانند که پاداششان آمرزش پروردگارشان و بوستانهائی است که از زیر آنها نهرها جاری است، در آنها جاویدند وخوبست اجر عمل‌کنندگان.(136)
نکات: وَسَارِعُوا دلالت دارد بر وجوب شتاب در کارهای دینی و آنرا مقدم بدارد بر کارهای دیگر. و جملة: عَرْضُهَا ... دلالت دارد که وسعت بهشت از آسمانها و زمین بیشتر است. و جملة:الَّذِينَ مکرر شده وصفت است برای متقین.آيه 137 الي 138
متن آيه:
قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِكُمْ سُنَنٌ فَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ(آل عمران/137) هَذَا بَيانٌ لِلنَّاسِ وَهُدًى وَمَوْعِظَةٌ لِلْمُتَّقِينَ(آل عمران/138)
ترجمه: به تحقیق قبل از شما سنت‌هائی بوده که گذشته، پس در زمین سیر کنید و بنگرید سرانجام تکذیب‌کنندگان چان بود (137) این کتاب بیانی است برای مردم، و برای پرهیزکاران هدایت و پندی است.(138)
نکات: خدا أمر فرموده به نظر در روش گذشتگان تا عبرت گیرند و بفهمند روش اسلام بهترین روش است. و جملة:هَذَا بَيانٌ ل