 يعْلَمُهَا إِلَّا هُوَ وَيعْلَمُ مَا فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَمَا تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلَّا يعْلَمُهَا وَلَا حَبَّةٍ فِي ظُلُمَاتِ الْأَرْضِ وَلَا رَطْبٍ وَلَا يابِسٍ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُبِينٍ(الأنعام/59)
ترجمه: بگو اگر براستی نزد من بود آنچه را به عجله می‌خواهید هر آینه کار بین من و شما انجام شده بود(شما را هلاک کرده بودم) و خدا داناتر است به ستمگران(58) و نزد اوست کلیدهای غیب وخزائن آن. نمی‌داند آنها را جز او و می‌داند آنچه درخشکی و دریاست و برگی نمی‌افتد مگر آنکه او می‌داند آنرا و دانه‌ای در تاریکی‌های زمین نیست و تر وخشکی نیست مگر اینکه در کتابی روشن است.(59)
نکات: آیة 59 دلالت دارد که خدا به تمام ذرات جهان و خزائن آن داناست، وتقدیم عِنْدَهُ دلالت بر حصر دارد یعنی هیچکس نمی‌داند جز خدا. و مَفَاتِحُ جمع مَفتح و مِفتح آمده و مفتح به کسر میم به معنی کلید و به فتح میم به معنی خزینه است، و لذا مَفَاتِحُ را به معنی کلیدها می‌توان گرفت و به معنی خزائن نیز می‌توان گرفت و مقصود از كِتَابٍ ، أم الکتاب یا لوح محفوظ است که علم تمام کائنات و جهان در آن است و ملائکه نیز علم خود را از آن جا دریافت می‌کنند. وقول به اینکه علم حق‌تعالی باشد به صواب نزدیکتر است، والله العالم.آيه 60 الي 62
متن آيه:
وَهُوَ الَّذِي يتَوَفَّاكُمْ بِاللَّيلِ وَيعْلَمُ مَا جَرَحْتُمْ بِالنَّهَارِ ثُمَّ يبْعَثُكُمْ فِيهِ لِيقْضَى أَجَلٌ مُسَمًّى ثُمَّ إِلَيهِ مَرْجِعُكُمْ ثُمَّ ينَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ(الأنعام/60) وَهُوَ الْقَاهِرُ فَوْقَ عِبَادِهِ وَيرْسِلُ عَلَيكُمْ حَفَظَةً حَتَّى إِذَا جَاءَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنَا وَهُمْ لَا يفَرِّطُونَ(الأنعام/61) ثُمَّ رُدُّوا إِلَى اللَّهِ مَوْلَاهُمُ الْحَقِّ أَلَا لَهُ الْحُكْمُ وَهُوَ أَسْرَعُ الْحَاسِبِينَ(الأنعام/62)
ترجمه: و اوست خدائی که شما را به شب قبض روح می‌کند (بخواب می‌برد) و می‌داند آنچه بروز کسب می‌کنید سپس شما را در روز برمی‌انگیزاند (بیدار می‌کند) تا مدت معین که عمر شما تمام شود سپس به سوی اوست برگشت شما سپس شما را خبر می‌دهد به آنچه می‌کرده‌اید(60) و اوست خدائی که سیطرة قدرتش فوق بندگان می‌باشد و بر شما نگهبانان می‌فرستد تا آنکه مرگ یکی از شما برسد فرستادگان ما روح او را بگیرند و آنان تقصیر نمی‌کنند(61) سپس برگردانیده شوند بسوی خدائی که واقعا مولای ایشان است، آگاه باش مخصوص اوست حکم و فرمان و او سریعترین حسابگران است.(62)
نکات: قاهریت پروردگار این است که قدرت او بر هستی تسلط دارد عدم را به وجود می‌آورد وموجود را به عدم می‌برد و هستی را از او می‌گیرد و برای هر چیزی ضدی آفریده و داشتن ضد نقص است، و این دلیل است بر اینکه او ضدی ندارد و برای هر موجودی ضدی آفریده تا عجز آن موجود ظاهر گردد که ناتوان است از اعدام ضد خود، برای فوق ضدی است بنام تحت، برای ماضی ضدی است بنام مستقبل، برای نور ضدی است بنام ظلمت، برای حیات ضدی است بنام موت، برای شب ضدی است بنام روز، برای کربن ضدی است بنام اکسیژن، برای حرارت ضدی است بنام برودت و هکذا. و اوست که مقهور کرده تمام اشیا را و جمع نموده بین متضاد آنها. و جملة: َيرْسِلُ عَلَيكُمْ حَفَظَةً ، دلالت دارد که هر بشری از طرف خدا نگهبانانی برای اوست که او را حفظ می‌کند ووقتی مرگ او رسید او را رها می‌کنند تا فرستادگان إلهی او را قبض روح کنند.آيه 63 الي 64
متن آيه:
قُلْ مَنْ ينَجِّيكُمْ مِنْ ظُلُمَاتِ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ تَدْعُونَهُ تَضَرُّعًا وَخُفْيةً لَئِنْ أَنْجَانَا مِنْ هَذِهِ لَنَكُونَنَّ مِنَ الشَّاكِرِينَ(الأنعام/63) قُلِ اللَّهُ ينَجِّيكُمْ مِنْهَا وَمِنْ كُلِّ كَرْبٍ ثُمَّ أَنْتُمْ تُشْرِكُونَ(الأنعام/64)
ترجمه: بگو کیست که نجات می‌دهد شما را از تاریکی‌های صحرا و دریا او را به زاری و پنهانی می‌خوانید و می‌گوئید که اگر ما را از این نجات دهد البته از شکرگزاران خواهیم بود(63) بگو خدا نجات می‌دهد شما را از آنها و از هر اندوهی سپس شما شرک می‌آورید.(64)
نکات: از این آیات روشن می‌شود که مشركین مکه خدا را قبول داشتند و بزاری و پنهانی در ظلمات صحرا و دریا و پیش‌آمدهای هولناک وحشت‌آمیز او را می‌خواندند، ولی چون از گرفتاریها و خوف‌ها خلاص می‌شدند باز به بت‌ها توجه می‌کردند، و به همان اخلاص خود باقی نمی‌ماندند. پس باید دانست مشرکین زمان ما بدترند که در پیش‌آمدها و گرفتاری‌ها بندگان مقربین او را می‌خوانند وآنان را مهربان‌تر از خدا می‌دانند.آيه 65 الي 67
متن آيه:
قُلْ هُوَ الْقَادِرُ عَلَى أَنْ يبْعَثَ عَلَيكُمْ عَذَابًا مِنْ فَوْقِكُمْ أَوْ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِكُمْ أَوْ يلْبِسَكُمْ شِيعًا وَيذِيقَ بَعْضَكُمْ بَأْسَ بَعْضٍ انْظُرْ كَيفَ نُصَرِّفُ الْآياتِ لَعَلَّهُمْ يفْقَهُونَ(الأنعام/65) وَكَذَّبَ بِهِ قَوْمُكَ وَهُوَ الْحَقُّ قُلْ لَسْتُ عَلَيكُمْ بِوَكِيلٍ(الأنعام/66) لِكُلِّ نَبَإٍ مُسْتَقَرٌّ وَسَوْفَ تَعْلَمُونَ(الأنعام/67)
ترجمه: بگو آن خدا قادر است بر اینکه بفرستد بر شما عذابی از بالای سر شما و یا از زیر پاهای شما و یا لباس تفرقه به شما بپوشاند و شما را شیعه‌شیعه کند و بچشاند به بعض شما سختی و سطوت بعض دیگر را، بنگر چگونه آیات را بیان می‌کنیم تا باشد ایشان بفهمند و دانا شوند(65) و تکذیب کردند به آن قوم تو و حال آنکه آن حق است بگو من بر شما وکیل نیستیم(66) برای هر خبری، وقت وقوع و قراری است و بزودی خواهید دانست.(67)
نکات: مقصود از جملة: ... عَذَابًا مِنْ فَوْقِكُمْ، عذاب آسمانی و یا از طرف بزرگتر و بالادستها یعنی زورمندان و امراء، و مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِكُمْ، مراد عذاب زمینی و یا عذاب از طرف زیردستان ومردمان پست است. و مقصود از جملة: أَوْ يلْبِسَكُمْ شِيعًا، فرقه‌فرقه‌شدن و به جان یکدیگر افتادن و همدگر را بدگفتن و لعن‌کردن و یا کشتار‌کردن است. روایت کرده ‌اند که چون جبرئیل این آیه را بر رسول خدا(ص) آورد، رسول خدا(ص) افسرده شد و بر او گران آمد و گفت: اگر چنین شود أمت من چگونه باقی می‌مانند؟ و از خدا خواست که در حق أمتش چنین مقدر نکند، جبرئیل آمد که خدا ایشانرا ایمن کرده از دو خصلت؛ از اینکه عذابی از آسمان بر ایشان بیاید مانند قوم نوح و لوط و از اینکه عذابی از زیر پایشان بیاید که به زمین فرو روند مانند قارون، و أما از تفرقه و هوی و هوسهای مختلفه ایشان را پناه نمی‌دهد و بعضی با بعض دیگر با شمشیر گرفتار شوند وآسیب بینند. و مقصود از جملة: كَذَّبَ بِهِ، تکذیب به قرآن است.آيه 68 الي 70
متن آيه:
وَإِذَا رَأَيتَ الَّذِينَ يخُوضُونَ فِي آياتِنَا فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ حَتَّى يخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيرِهِ وَإِمَّا ينْسِينَّكَ الشَّيطَانُ فَلَا تَقْعُدْ بَعْدَ الذِّكْرَى مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ(الأ