 ولي مردم آنها را ترک کرده‌اند، يکي از آنها سلام بر جنازه است که مانند سلام نماز است».

مي‌توان به سلام اول هم اکتفا کرد به دليل حديث ابوهريره : (أن رسول الله صلي علي جنازة فکبر عليها أربعا و سلم تسليمة واحدة)[30] «پيامبر ص بر ميتي نماز خواند و چهار تکبيرگفت و يک سلام داد».

خواندن نماز ميت در اوقاتي که نمازخواندن حرام است، جايز نيست، مگر در حالت ضرورت: 
به دليل حديث عقبه بن عامر رض: (ثلاث ساعات کان رسول الله ص ينهانا أن نصلي فيهن أو أن نقبر فيهن موتانا : حين تطلع الشمس بازغة حتي ترتفع، و حين يقوم قائم الظهيرة حتي تميل الشمس، و حين تضيف الشمس للغروب حتي تغرب)[31] «پيامبر ص ما را از اينکه در سه وقت (زير) نماز بخوانيم يا مرده‌هايمان را دفن کنيم نهي کرد، هنگامي که تازه خورشيد طلوع مي‌کند تا وقتي که بلند مي‌شود، و وسط روز تا وقتي که خورشيد زوال کند و وقتي که خورشيد به غروب نزديک مي‌شود تا غروب کند».

فضيلت نماز ميت و تشييع آن:
از ابوهريره روايت است که پيامبر ص فرمود : (من صلي علي جنازة و لم يتبعها فله قيراط، فإن تبعها فله قيراطان، قيل و ما القيراطان؟ قال : أصغر هما مثل أحد)[32] «هر کس بر جنازه‌اي نماز بخواند ولي آن را تشييع نکند يک قيراط (أجر) دارد و اگر آن را تشييع کند دو قيراط (أجر) دارد، گفته شد دو قيراط چقدر است؟ فرمود : کوچکترين آن به اندازه کوه أحد است».

فضيلت تشييع جنازه فقط براي مردان است و شامل زنان نمي‌شود؛ چون پيامبر ص زنان را از شرکت در تشيع جنازه نهي فرموده است البته اين نهي، نهي تنزيهي است. أم عطيه(رض) گويد : (نهينا عن اتباع الجنائز و لم يعزم علينا)[33] «از تشييع جنازه‌ها منع شديم ولي نه به طور قطعي».

تشييع جنازه با ارتکاب اعمالي که مخالف شريعت باشد جايز نيست، در سنت نبوي به دو مورد تصريح شده، که عبارتند از:
گريه کردن با صداي بلند و تشييع همراه با روشن کردن بخور (آتش):
به دليل فرموده پيامبر ص (لا تتبع الجنازة بصوت و لانار)[34] «جنازه با سر و صدا و آتش تشييع نشود».

اين نهي، ذکر کردن با صداي بلند در پيشاپيش جنازه را نيز شامل مي‌شود؛ چون اين کار بدعت است و قيس بن عباد گويد : (کان أصحاب النبي ص يکرهون رفع الصوت عند الجنائز)[35] «اصحاب پيامبر ص بلند کردن صدا هنگام تشييع جنازه را مکروه مي‌دانستند». چراکه اينکار مشابهت به نصاري است، چون آنان به هنگام خواندن انجيل و دعاهايشان، آوازشان را همراه با کشيدن صدا و لحن دادن به آن و غمناک کردن آن بلند مي‌کردند.

زشت‌تر از آن اين است که تشييع جنازه با نواختن آلات موسيقي با صدايي حزن‌انگيز پيشاپيش جنازه همراه باشد، همچنان که در بعضي از ممالک اسلامي به تقليد از کفار اين کار را انجام مي‌دهند. – والله المستعان-.

سرعت در بردن جنازه، بدون دويدن واجب است:
به دليل فرموده پيامبر ص : (أسرعوا بالجنازة، فإن تک صالحة فخير تقدمونها عليه و إن تکن غير ذلک فشر تضعونه عن رقابکم)[36] «در دفن جنازه عجله کنيد؛ چون اگر (جنازه) انسان صالحي باشد خيري را به او مي‌رسانيد و اگر غير از آن باشد، شري است که از دوش خود برمي‌داريد».

جايز است تشييع کننده از جلو و پشت سر و طرف راست و چپ جنازه حرکت کند به شرط اينکه به جنازه نزديک باشد مگر اينکه سواره باشد که در اينصورت بايد پشت سر جنازه حرکت کند؛ به دليل حديث مغيره بن شعبه که گفت : پيامبر ص فرمود : 

(الراکب خلف الجنازة و الماشي حيث شاء منها)[37] «سواره پشت سر جنازه و پياده از هر طرفي که خواست حرکت کند».

اما حرکت پشت سر جنازه بهتر است؛ چون اين امر مطابق اين فرموده پيامبر ص است: (واتبعوا الجنائز) «و جنازه‌ها را دنبال کنيد».

قول علي رض نيز اين را تأييد مي‌کند، که مي‌گويد : (المشي خلفها أفضل من المشي أمامها، کفضل صلاة الرجل في جماعة علي صلاته فذا)[38] «فضيلت حرکت کردن پشت سر جنازه بر حرکت کردن جلو آن مانند فضيلت نماز جماعت بر نماز فرادي است».

اگر کسي وارد قبرستان شد يا از کنار آن عبور کرد چه دعايي را بخواند:
از عايشه روايت است : گفتم اي رسول خدا(وقتي داخل قبرستان شدم) چه بگويم؟ فرمود : بگو : (السلام علي أهل الديار من المؤمنين و المسلمين، و يرحم الله المستقدمين منا و المستأخرين، و إنا إن شاء الله بکم للاحقون)[39] «سلام بر مؤمنان و مسلمانان اين ديار باد! خداوند به گذشتگان و آيندگان ما رحکم کند، و ما هم إنشاالله به شما ملحق خواهيم شد».

از سليمان بن بريده از پدرش روايت است : پيامبر ص به آنان ياد مي‌داد هرگاه به قبرستان رفتند بگويند : (السلام عليکم أهل الديار من المؤمنين و المسلمين، و إنا إن شاء الله بکم للاحقون، أسأل الله لنا و لکم العافية)[40] «سلام بر شما مؤمنان و مسلمانان اين ديار؛ و ما هم انشاءالله به شما ملحق خواهيم شد، از خداوند براي خود و شما طلب عافيت مي‌کنم».
........................
[1]) صحيح : [الجنائز ص 79]، د (2693/378/7)، جه (2848/950/2)، نس (64/4).
*) چون پيامبر ص راضي نبود خودش بر او نماز بخواند.
[2]) سند آن حسن است : [الجنائز ص 80]، [ص. د 2729]، د (3171/476/8).
[3]) حسن : [ص. د 2688]، د (3119/408/8)، ابوداود حديث را اينچنين مختصر روايت کرده است، ت (102/241/2)، ترمذي حديث را بصورت طولاني روايت کرده است.
[4]) صحيح : [ص. نس 1839]، م (2262/2050/4)، نس (57/4).
[5]) سند آن حسن است : [الجنائز 49]، تمام راويان اين حديث ثقه هستند، و اينحديث را طحاوي در «معاني الآثار» (290/1)، تخريج کرده است.
[6]) صحيح : [ص. نس 1881]، م (947/654/2)، ت (1034/247/2)، نس (75/4).
[7]) صحيح : [الصحيحه 2667]، م (948/655/2)، د (3154/451/8)، جه (1489/477/1) بنحوه.
[8]) حسن : [الجنائز 99 – 100]، د (3150/448/8)، ت (1033/246/2)، جه (1490/478/1).
[9]) صحيح : [ص. نس 1869]، [الجنائز 103]، نس (71/4).
[10]) صحيح : [ص. نس 1856]، م (973 – 100/668/2)، اين لفظ مسلم است و ابوداود آن را بصورت مختصر روايت کرده است (3173/477/8)، نس (68/4).
[11]) صحيح : [الجنائز 106]، خ (1329/199/3).
[12]) متفق عليه : خ (1245/116/3)، م (951/656/2)ف د (3188/5/9)، نس (72/4).
[13]) سند آن حسن است : (الجنائز 108]، الباني گفته است : اين حديث را طس (1/80/2) روايت کرده است (1/80/2).
[14]) صحيح : [ص. جه 1214]، د (3178/484/8)، ت (1039/249/2)، جه (1494/479/1).
[15]) متفق عليه : خ (1245/116/3)، م (951/656/2)ف د (3188/5/9)، نس (72/4).
[16]) صحيح : [ص. جه 1222]، م (957/659/2)، د (3181/494/8)، ت (1028/244/2)، جه (1505/482/1)، نس )72/4).
[17]) سند آن صحيح است : [الجنائز 113]، کم (409/3)، هق (36/4).
[18]) سند آن صحيح است : [الجنائز 114]، هق (36/4).
[19]) سند آن صحيح است : [الجنائز 113]، قط (7/73/2)، هق (37/4).
[20]) سند آن حسن است : [الجنائز 49]، تمام راويان اين حديث ثقه هستند، و اينحديث را طحاوي در «معاني الآثار» (290/1)، تخريج کرده است.
[21]) راويان آن ثقه هستند : [الجنائز ص 116].
[22]) صحيح : [مختصر خ 402]، خ (740/224/2)، ما (376/111).
[23]) صحيح : [الجنائز 119]، نس (75/4)، اما قرائت فاتحه به تنهايي را روايت کرده‌اند : خ (1335/203/3)، د (3182/495/8)، ت (1032/246/2)، جه (1495/479/1).
[24]) سند آن صحيح است : [الجنائز 111]، نس (75/4).
[25]) صحيح : [الجنائز 122]، فع في الأم (270/1)، هق (39/4).
[26]) حسن : [الإرواء 732]، [ص. ج 669]، د (3183/496/8)، جه (1497/480/1).
[27]) صحيح : [الجنائز 123]، م (963/662/2)، جه (1500/481/1)، نس (73/4).
[28]) سند آن صحيح است : [الجنائ