د که مانند چينه‌دان کبوتران موي‌هايشان را رنگ مي‌کنند و بوي بهشت به مشامشان نمي‌رسد».
....................
[1]) الاستحداد : تراشيدن موي زير ناف و شرمگاه است؛ چون در آن حديد(آهن) يعني چاقو(تيغ) بکار برده مي‌شود به اين اسم، نامگذاري شده است؛ و به طريق تراشيدن، کوتاه کردن، کندن و غيره انجام مي‌شود.
[2]) متفق عليه : خ (5889/334/10)، م (2587/221/1)، د (4180/252/11)، ت (2905/184/4)، نس (14/1)، جه (292/107/1).
[3]) البراجم : جمع برجمه، و آن محل بند انگشتان و مفاصل است. أه‍.
[4]) حسن : [مختصر م 182]، م (261/223/1)، (52/79/1)، ت (2906/184/4)، نس (126/8)، جه (293/108/1).
*) نزد جمهور علماي اسلام ختنه براي زن مستحب است، و تنها براي مردان واجب است «مترجم».
[5]) حسن : [ص. ج 1251]، د (325/20/2)، هق (172/1).
[6]) متفق عليه : خ (6298/88/11)، م (370/1839/4).
[7]) طغ (891/122/2)، [تمام المنة 68].
[8]) طس (562/334/1)، [تمام المنة 68].
[9]) تمام المنة (68).
[10]) صحيح : [ٌ. ج 5100]، خ (5885/332/10)، ت (2935/194/4).
[11]) صحيح : [مختصرم 181]، م (260/222/1).
[12]) متفق عليه : خ (5892/349/10)، م (259/54/222/1).
[13]) ريشهْ درختي معروف به نام اراک است.
[14]) صحيح 0}ج 5316]، أ (171/294/1).
[15]) متفق عليه : م(252/220/1)، خ (88 7/374/2)، ت (22/18/1)، نس (12/1)، در روايت بخاري بجاي«عند کل صلاة» عبارت «مع کل صلاة» آمده است.
[16]) صحيح لغيره : [الصحيحه 1213]، هق (38/1).
[17]) صحيح : [ص. جه 235]، م (253/220/1)، د (58/86/1)، جه (290/106/1)، نس (13/1).
[18]) متفق عليه : م (255/220/1)، و اين لفظ مسلم است، خ (245/356/1)، د (54/83/1)، نس (8/1)، و عبارت بخاري، أبوداود و نسائي «إذا قام من الليل» است.
[19]) صحيح : [ص. ج 7463]، (4184/256/11)، نس (136/8).
[20]) صحيح : [ص ج 1546]، د (4187/259/11)، ت (1806/145/3)، جه (3622/1196/2)، لفظ حديث روايت ابن ماجه است، نس (139/8).
[21]) متفق علي : خ (5899/354/10)، م (2103/1663/3)، د (4185/257/11)، نس (137/8).
[22]) صحيح : [ص ج 4170]، م (2102 – 69 – 1663/3)، د (4186/258/11)، نس (138/8)، جه (3624/1197/2) بنحوه.
[23]) صحيح : [ص ج 8153]، د (4194/266/11)، نس (138/8).وقت نماز جمعه

وقت نماز جمعه همان وقت نماز ظهر است و قبل از آن نيز جايز است:
از انس بن مالک ص روايت است : (أن النبي ص کان يصلي الجمعة حين تميل الشمس)[1] «پيامبر ص نماز جمعه را هنگام زوال خورشيد مي‌خواند».
از جابر بن عبدالله روايت است که : از او سؤال شد چه وقتي پيامبر ص نماز جمعه را مي‌خواند؟ گفت : (کان يصلي ثم نذهب إلي جمالنا فنريحها حين تزول الشمس)[2] «نماز جمعه را مي‌خواندغ سپس نزد شترانمان مي‌رفتيم و هنگام زوال خورشيد آنها را باز مي‌گردانديم».
.......................
[1]) صحيح : [ص. د 960]، خ (904/386/2)، د (1071/427/3)، ت (501/7/2).
[2]) صحيح : [الإرواء 597[، م (858 – 29/588/2).خطبه

خطبه واجب است؛ چون از يک طرف پيامبر ص در تمام جمعه‌ها آنرا مي‌خواند و هيچوقت آنرا ترک نمي‌کرد و از طرف ديگر مي‌فرمايد : (صلوا کما رأيتموني أصلي)[1] «همانگونه که مرا مي‌بينيد نماز مي‌خوانم، نماز بخوانيد».

روش پيامبر ص در خطبه:
پيامبر ص مي‌فرمايد : (إن طول صلاة الرجل و قصر خطبته مئنة من فقهه فأطيلوا الصلاة و أقصروا الخطبة و إن من البيان لسحرا)[2] «طولاني بودن نماز خطيب و کوتاه بودن خطبه‌اش نشانه‌اي از فقيه بودن او است؛ پس نماز را طولاني و خطبه را کوتاه کنيد و به راستي که برخي سخنان سحرآميزند».

از جابربن سمره روايت است : (کنت أصلي مع النبي ص الصلوات، فکانت صلاته قصدا، و خطبته قصدا)[3] «نمازها را با پيامبر ص مي‌خواندم، در نماز و خطبه‌اش حد وسط را رعايت مي‌کرد».

ازجابر بن عبدالله روايت است : (کان رسول الله ص إذا خطب احمرت عيناه وعلا صوته و اشتد غضبه کانه منذر جيش يقول صبحکم و مساکم)[4] «پيامبرr وقتي خطبه مي‌خواند چشمانش سرخ و صدايش بلند مي‌شد و عصبانيتش شدت پيدا مي‌کرد انگار از آمدن لشکري هشدار مي‌دهد و مي‌گويد : دشمن صبح و شام به شما حمله مي‌کند».

خطبه حاجت:
پيامبر ص خطبه‌ها و موعظه‌ها و درسهايش را با اين خطبه که به خطبه حاجت معروف است شروع مي‌کرد : [5]

(إن الحمدلله، نحمده، و نستعينه، و نستغفره، و نعوذ بالله من شرور أنفسنا و سيئات أعمالنا، من يهده الله فلا مضل له، و من يضلل فلا هادي له، و أشهد أن لا إله إلا الله وحده لاشريک له و أشهد أن محمدا عبده و رسوله).

) يَأْ أيُّهَاْ الَّذِيْنَ آمَنُوْاْ اتَّقُوا اللهَ حَقَّ تُقَاْتِهِ وَ لاَتَمُوْتُنَّ إِلاَّ وَ أنْتُمْ مُسْلِمُون ( (آل عمران : 102)
) يَأْ أيُّهَا النَّاسُ، اتَّقُوْاْ رَبَّکُمُ الَّذِيْ خَلَقَکُم مِنْ نَّفْسٍ وَّاحِدَةٍ وَّ خَلَقَ مِنْهَاْ زَوْجَهَاْ وَبَثَّ مِنْهُمَاْ رِجَالاً کَثِيْراً وَّ نِسَاءً وَ اتَّقُوْاْ اللهَ الَّذِيْ تَسَاءَلُوْنَ بِهِ وَالأرْحَاْمَ إِنَّ اللهَ کَاْنَ عَلَيْکُمْ رَقِيّبَاً ( (نساء : 1)
) يَأْ أيُّهَا الَّذِيْنَ آمَنُوْاْ اتَّقُوا اللهَ وَ قُوْلُوْاْ قَوْلاً سَدِيْداً يُصْلِح لَکُمْ أَعْمَاْلَکُمْ وَ يَغْفِرْلَکُمْ ذُنُوبَکُم وَ مَن يُّطِعِ اللهَ وَ رَسوُلَهُ فَقَدْ فَاْزَ فَوْزاً عَظِيْماً (  (احزاب : 70 و 71)

أَمَّا بَعْدُ:
(فإن أصدق الحديث کتاب الله، و خير الهدي، هدي محمد ص و شر الأمور محدثاتها، و کل محدثة بدعة، و کل بدعة ضلالة و کل ضلالة في النار)[6]

«سپاس و ستايش تنها لايق خداست، او را شکر مي‌گوييم و از او ياري مي‌جوييم و از او طلب آمرزش مي‌کنيم، و پناه مي‌بريم به خدا از شرارت نفسهايمان و از بديهاي اعمالمان، هر کسي که خدا او را هدايت کند گمراه کننده‌اي برايش نيست، و کسي را که گمراه کند، هدايت کننده‌اي برايش نيست».

«و شهادت مي‌دهم که هيچ معبود بر حقي غير از الله نيست، يکتا است، شريکي ندارد و شهادت مي‌دهم که محمد بنده و فرستاده او است».

«اي کساني که ايمان آورده‌ايد آنچنانکه بايد از خدا بترسيد و نميريد مگر آنکه مسلمان باشيد».

«اي مردمان از (خشم) پروردگارتان بپرهيزيد، پروردگاري که شما را از يک انسان بيافريد و (سپس) همسرش را از نوع او آفريد و از آن دو نفر مردان و زنان فراواني منتشر ساخت، و از (خشم) خدايي بپرهيزيد که همديگر را بدو سوگند مي‌دهيد و بپرهيزيد از اينکه پيوند خويشاوندي را گسيخته داريد، (وصله رحم را ناديده گيريد) زيرا بيگمان خداوند مراقب شما است».

«اي مؤمنان از خدا بترسيد و سخن حق و درست بگوييد، در نتيجه خدا (توفيق خيرتان مي‌دهد و) اعمالتان را اصلاح مي‌کند و گناهانتان را مي‌بخشايد هر کس که ازخدا و پيامبرش فرمانبرداري کند قطعا به پيروزي و کاميابي بزرگي دست مي‌يابد».

«اما بعد راستترين سخن، کتاب خدا است و بهترين روش و سنت، روش و سنت محمد ص است وبدترين امور چيزهاي ساختگي است و هر ساخته شده‌اي (در دين) بدعت و هر بدعتي گمراهي و هر گمراهي در آتش است».

کسي که در خطبه‌هاي پيامبر ص و اصحاب او دقت کند در مي‌يابد که خطبه‌هاي آنها دربرگيرنده مطالبي است از قبيل بيان هدايت، توحيد، ذکر صفات پروردگار، اصول کلي ايمان، دعوت به سوي خدا، ذکر نعمتهاي الهي؛ نعمتهايي که باعث محبت خداوند در قلب بندگانش مي‌‌شود، و روزهايي که آنها را از عذابش مي‌ترساند.

همچنين درمي‌يابد که پيامبر ص و اصحاب در خطبه‌هاي خود مردم را به ذکر و شکر امر کر