يه : (أن النبي ص طاف مضطبعا)[15] «پيامبر ص به حالت اضطباع طواف کرد».

15- لمس کردن حجر الأسود :

به دليل حديث ابن عمر : (رأيت رسول الله ص حين يقدم مکة إذا استلم الرکن الأسود أول مايطوف يخب ثلاثة أطواف من السبع)[16] «پيامبر ص را ديدم وقتي که به مکه آمد، بعد از استلام (دست زدن) حجر الأسود، اولين کاري که کرد اين بود که، سه طواف از هفت طواف را بصورت شتابان انجام داد».

16- بوسيدن حجرالأسود :
به دليل حديث زيد بن أسلم از پدرش : (رأيت عمر بن الخطاب رض قبل الحجر و قال : لو لا أني رأيت رسول الله قبلک ما قبلتک)[17] «عمر بن خطاب رض را ديدم که حجرالأسود را بوسيد و گفت : اگر پيامبر ص رانديده بودم که تو را مي‌بوسد، تو را نمي‌بوسيدم».

17- گذاشتن پيشاني بر حجرالأسود :
به دليل حديث ابن عمر : (رأيت عمر بن الخطاب قبل الحجر، و سجد عليه، ثم عاد فقبله و سجد عليه ثم قال : هکذا رأيت رسول الله ص)[18] «عمر بن خطاب را ديدم که حجرالأسود را بوسيدو پيشاني‌اش را بر آن گذاشت. سپس برگشت و آن را بوسيد و پيشاني‌اش را بر آن گذاشت. سپس گفت پيامبر ص را ديدم که اين کار را انجام مي‌داد». 

18- تکبير در کنار حجرالأسود :
به دليل حديث ابن عباس ص : (طاف النبي ص بالبيت علي بعيره کلما أتي الرکن أشار إليه بشيي کان عنده و کبر)[19] «پيامبر ص سوار بر شتر بيت‌الله را طواف مي‌کرد. هر وقت به رکن (حجرالأسود) مي‌رسيد با چيزي که به همراه داشت به آن اشاره مي‌کرد و تکبير مي‌گفت».

19- دويدن آرام (هروله کردن) در سه دور اول از اولين طواف :
به دليل حديث ابن عمر : (أن رسول الله ص کان إذا طاف بالبيت الطواف الأول، رمل ثلاثة، و مشي أربعة، من الحجر إلي الحجر)[20] «پيامبر ص وقتي که طواف اول را به دور بيت‌الله انجام مي‌داد سه دور را به صورت هروله و چهار دور ديگر را با حرکت عادي انجام مي‌داد. از حجرالأسود شروع مي‌کرد و به آن پايان مي‌داد».

20- لمس کردن رکن يماني : 
به دليل حديث ابن عمر : (لم أر النبي ص يستلم من البيت إلا الرکنين اليمانيين)[21] «پيامبر ص را نديدم که چيزي از بيت‌الله را لمس کند مگر دو رکن يماني».

21- بين دو رکن اين دعا را بخواند :
(ربنا آتنا في الدنيا حسنة و في الآخرة حسنة و قنا عذاب النار)[22] «پروردگارا در دنيا و آخرت خوبي (حسنه) به ما عطا کن و ما را از عذاب آتش محفوظ بفرما».

22- دو رکعت نماز بعد از طواف، پشت مقام :
به دليل حديث ابن عمر : (قدم رسول الله ص فطاف بالبيت سبعا، ثم صلي خلف المقام رکعتين، و طاف بين الصفا و المروة و قال ) لَقَد کَانَ لَکُم فِي رَسُولِ اللهِ أسوَةٌ حَسَنَةٌ ([23]. «پيامبر ص آمد و هفت بار بيت‌الله را طواف کرد سپس پشت مقام دو رکعت نماز خواند و بين صفا و مروه طواف کرد و فرمود به راستي پيامبرr الگوي خوبي براي شما است».

23- قبل از خواندن نماز، در کنار مقام، آيه ) وَاتَّخِذُوا مِن مَقامِ إِبرَاهِيمَ مُصَلَّي ( را تلاوت کند، و در دو رکعت سوره‌هاي «الکافرون» و «الإخلاص» را بخواند : 

به دليل حديث جابر : (أن رسول الله ص لما انتهي إلي مقام إبراهيم ع قرأ ) وَاتَّخِذُوا مِن مَقامِ إِبرَاهِيمَ مُصَلَّي ( ثم صلي رکعتين و کان يقرأ فيهما ) قل هو الله أحد ( و ) قل يا أيها الکافرون ( «وقتي پيامبر ص به مقام ابراهيم رسيد آيه )وَاتَّخِذُوا مِن مَقامِ إِبرَاهِيمَ مُصَلَّي ( را تلاوت کرد سپس دو رکعت نماز خواند و در آنها ) قل هو الله أحد ( و ) قل يا أيها الکافرون ( را خواند».

24- قرار گرفتن بين حجر الأسود و درب (ورودي) به طوري که سينه و صورت و ساعدهايش را روي حجرالأسود قرار دهد : 

به دليل حديث عمرو بن شعيب از پدرش از جدش : (طفت مع عبدالله بن عمرو، فلما فرغنا من السبع رکعنا في دبر الکعبة، فقلت ألاتتعوذ بالله من النار؟ قال أعوذ بالله من النار، قال : ثم مضي فاستلم الرکن، ثم قام بين الحجر و الباب، فألصق صدره و يديه و خده إليه، ثم قال : هکذا رأيت رسول اللهr يفعل)[24] «با عبدالله بن عمرو طواف کردم. وقتي هفت (دور طواف) را تمام کرديم، پشت کعبه نماز خوانديم. به او گفتم آيا به خدا پناه نمي‌بري از آتش؟ گفت پناه مي‌برم به خدا از آتش، (عمرو) گويد : سپس رفت و حجرالأسود را لمس کردف سپس بين حجرالأسود و درب ايستاد و سينه و صورت و دستهايش را به آن چسباند. سپس گفت : پيامبر ص را ديدم که اين طور مي‌کرد».

25- نوشيدن از آب زمز و شستن سر با آن :
به دليل حديث جابر : پيامبر ص اين کار را انجام داده است.
د- سنت‌هاي سعي (صفا و مروه):

26- لمس کردن رکن به شيوه‌اي که گفته شد.

27- خواندن آية.
) إِنَّ الصَّفَا وَ المَروَةَ مِن شَعَائِرِ اللهِ فَمَن حَجَّ البَيتَ أوِ اعتَمَرَ فَلاَجُنَاحَ عَلَيهِ أن يَّطَّوَفَ بِهِمَا وَ مَن تَطَوَّعَ خَيراً فَإنَّ اللهَ شَاکر([25]                                                             

«بي‌گمان (دو کوه) صفا و مروه از نشانه‌هاي (دين) خدا وعبادت الله است. پس هر کس حج بيت‌الله يا عمره را به جاي آورد بر او گناهي نخواهد بود که آن دو (کوه) را بارها طواف کند، هر که به دلخواه کار نيکي انجام دهد بي‌گمان خدا سپاسگزار و آگاه است».

سپس وقتي که براي سعي به صفا نزديک شد بگويد (نبدأ بما بدأ الله به) «به آنچه خداوند شروع کرده (صفا) شروع مي‌کنيم».

28- روي کوه صفا، رو به قبله ايستادن و گفتن : (الله أکبر، الله أکبر، الله أکبر، لا إله إلا الله وحده لاشريک له، له الملک و له الحمد و هو علي کل شي قدير. لا إله إلا الله وحده أنجز وعده ونصر عبده و هزم الأحزاب وحده) سپس هر دعايي که خواست بخواند، و اين اذکار را سه بار تکرار کند.

29- بين دو علامت سبز با سرعت زياد حرکت کردن.

30- اعمالي را که روي صفا انجام داده مانند رو کردن به قبله و ذکر و دعا، روي مروه هم انجام دهد.

ه‍- سنت‌هاي خروج به طرف مني: 
31- بستن احرام حجر از منزل در روز هشتم ذي‌الحجه.(*) [26]
32- روز هشتم ذي‌الحجه نماز ظهر و عصر و مغرب و عشاء را در مني بخواند و تا اداي نماز صبح و طلوع خورشيد در آنجا بماند.
33- روز عرفه نماز ظهر و عر را در نمره (به شکل) قصر و جمع بخواند.
34- قبل از غروب خورشيد از عرفه خارج نشود.
.............................
[1]) صحيح : [ص. ت 664]، ت (831/163/2).
[2]) متفق عليه : خ (1539/396/3)، م (1189-33/846/2)، ـ (920/199/1)، بزيادة فيه، د (1729/169/5)، نس (137/5)، جه (2926/976/2).
[3]) صحيح : خ (1545/405/3).
[4]) صحيح : [ص. ج 3236]، [الجنائز 62]، ت (999232/2)، د (3860/362/10).
*) دره‌اي است نزديک عقيق که با مدينه چهار مايل فاصله دارد. «مترجم».
[5]) صحيح : [ص. جه 2410]، خ (534/392/3)، د (1783/232/5)، جه (2976/991/2).
[6]) صحيح : [صو ت 663]، ت (830/163/2)، د (1197/260/5)، جه (2922/975/2)، نس (162/5).
[7]) سند آن صحيح است : اين روايت مرسل را سعيد بن منصور «المحلي» (94/7) با سند جيد، و همچنين ابن أبي شيبه (فتح الباري 324/3) با سند صحيح از مطلب بن عبدالله نقل کرده است. (مناسک الألباني 17).
[8]) صحيح : [صو د 1558]، خ (1551/411/3)، د (1779/224/5) بنحوه.
[9]) صحيح : خ (1553/412/3).
[10]) متفق عليه : خ (1573/435/3)، اين لفظ بخاري است، و نحوه : م (1259/919/2)، د (1848/318/5).
[11]) متفق عليه : خ (1575/436/3)، اين لفظ بخاري است، م (1257/918/2)، نس (200/5)، جه (2940/981/2).
[12]) صحيح : [الکلم الطيب 65].
[13]