مسجد قباء»(5) 
و برای حاجیانی که به قصد عبادت به مسجدالنبی آمده اند سنت است که به زیارت قبرستان بقیع و شهداء احد که در جوار کوه احد دفن شده اند- بخاطر اقتداء به پیامبر(ص) که امربه زیارت قبور و سلام بر اهل آن و یاد مرگ کرده اند- بروند. ولی تبرک جستن به این قبور به هر شیوه ای جایز نیست. مثلا دعا یا نماز خواندن در کنار آن قبور و یا حمل مقداری ازخاک آن و مسح نمودن آن خاک ها به قصد تبرک وشفا که بعضی از زائران جاهل این کار را انجام می دهند.

مظاهر تبرک نامشروع به مسجدالنبی:
ثواب نمازخواندن در مسجدالنبی به چندین برابر فزونی یافته و این سبب مشروعیت سفر به آنجا است تا از برکات اقامه نماز در آنجا بهره مند شویم ولی بعضی از اعمال مانند مسح نمودن و بوسیدن اجزاء مسجد مانند دیوارها و ستون ها و یا منبر آن بدعت است. ابن تیمیه رحمه الله می گوید:" مساجد همگی درعبادت کردن مشترک هستند. پس تمام آنچه را که در مسجدی انجام می شود در سایر مساجد دیگر نیز صورت می گیرد، مگر آنکه بعصی از اعمال خاص مسجدالحرام است مانند طواف و همانند آن؛ چرا که خصوصیات مسجدالحرام با مساجد دیگر مشترک نیست و اما مسجدالنبی و مسجدالأقصی تمام آنچه را که در آن دو مسجد از عبادات مشروع است،در سایر مساجد دیگر نیز مشروع است همانند نماز و دعا و ذکر و قرائت قرآن و اعتکاف، ولی جایز نیست در آن دو عملی صورت گیرد که در سایر مساجد دیگر نیز مشروع نبوده، مثلا شیئی بوسیده یا بر شیئی سلام داده  شود و یا طوافی صورت گیرد ولی با این وجود آن دو (مسجدالنبی ومسجدالأقصی) از دیگر مساجد با فضیلت تر هستند زیرا نماز خواندن در آن دو چند برابر نماز خواندن در بقیه مساجد هستند.»(6) 

 - تبرک جستن به حجره پیامبر(ص) که درجوار مسجدالنبی است جایز نیست. ابن تیمیه رحمه الله می گوید:«(علما) اتفاق نظر دارند بر اینکه برحجره پیامبر(ص) سلام داده نمی شود و بوسیده نمی شود و بر دور آن طواف نمی شود و به سمت آن نمازخوانده نمی شود.» و می گوید:«ودرآنجا هیچ کس رو به حجره دعا نمی خواند(7)  و تمامی این موارد به اتفاق ائمه نهی شده است»(8)  

- کوه های اطراف مدینه از جمله کوه مشهور احد که درمورد فضیلت آن احادیثی نیز وارد شده است ولی با این وجود، آن احادیث دلالت برمستحب بودن زیارت آن نمی کنند هر چند که برای زائران شهداء احد، مشاهده نمودن این کوه امکان پذیر است به هرحال تبرک به کوه احد و سایر کوه های مدینه جایز نیست.مثلا قصد سفر کردن به آنجا برای خواندن دعا و یا نماز یا برداشتن مقداری ازخاک و سنگ آن صحیح نیست. 
- تبرک به چاه های اطراف مدینه به دلیل اینکه پیامبر(ص) از آنها استفاده کرده است، مشروع نیست.
-----------------------------------------------
1) بخارى:1190.
2) بخارى:1196 مسلم 2/1011.
3) بخاری و مسلم.
4) برگرفته از مجموع الفتاوی ابن تیمیه 27/26
5) تفسیرسوره اخلاص ابن تیمیه صفحه 338 .
6) اقتضاء صراط المستقیم 2/816.
7) بایستی هنگام دعا روبه روی کعبه وپشت به حجره پیامبر(ص) دعا خوانده شود.
8) مجموع رسائل کبری 2/408 .مسجدالأقصی، به خاطر دوری مسافتش با کعبه به این اسم نام گذاری شده است. و نیز گفته شده است به خاطردور بودنش ازخبائث و یا به خاطر آنکه دور تر از مسجد مدینه نسبت به مکه است،به آن مسجدالاقصی می گویند.(1)  
محدوده مسجدالأقصی:
 ابن تیمیه رحمه الله درمورد آن می گوید:" مسجدالأقصی اسمی است شامل تمام مسجدی که سلیمان(ع) آن را بنا نهاد. و بعضی ازمردم مصلایی را که عمربن خطاب(رض) درجلوی آن بنا نهاد اقصی می نامند. سپس می گوید: ونمازخواندن درمصلایی که عمر(رض) برای مسلمانان ساخت افضل تر ازنماز خواندن دربقیه مسجد است."(2) 
وصف مسجدالأقصی به حرم و یا اینکه سومین حرمین است اشتباه است و از جانب هیچیک از علمای مسلمین چنین وصفی برای مسجدالأقصی به کار برده نشده است. چرا که حرم خاص مکه و مدینه است چنان که ابن تیمیه رحمه الله به آن اشاره کرده است.(3) 
فضایل مسجدالاقصی:
قبل از آنکه به دستور الله تعالی کعبه جایگزین مسجدالاقصی شود،آنجا قبله اول مسلمانان بود. بنابراین این مسجد دارای فضایل و برکاتی است: 
- فضیلت نمازدرآن: روایات مختلفی درباره چند برابر شدن ثواب نماز خواندن در آنجا وجود دارد. ازجمله پانصد برابر که این ارجح روایات است.(4)  و یا  هزار برابر(5) و همچنین به پنجاه هزار برابر(6)  نیز گفته شده است.ابن قیم درتعلیقی بر این روایت اخیر می گوید:" این محال است برای اینکه مسجد پیامبر(ص) ازآن با فضیلت تراست و نماز در آن هزار برابر بهتر از تمام مساجد دیگر غیر از مسجدالحرام است"(7)  و امام ذهبی رحمه الله آن روایت را منکر دانسته اند.روایت های دیگری غیر از این روایت ها نیز وجود دارد. 
- مستحب بودن زیارت مسجدالأقصی و جایز بودن سفر به قصد زیارت آن جهت خواندن نماز و دعا و ذکر وقرائت قرآن.(8) 
- مبارک بودن اطراف مسجدالأقصی: چنان که الله تعالی در آیه پنج سوره اسراء می فرماید:« سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَيْلاً مِّنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الأَقْصَى الَّذِي بَارَكْنَا حَوْلَهُ ».(اسراء 1) یعنی: منزه است آن [خدايى] كه بنده‏اش را شبانگاهى از مسجد الحرام به سوى مسجد الاقصى كه پيرامون آن را بركت داده‏ايم،حرکت داد.
منظور از برکت در اینجا برکت دنیایی است.(9) و نیز گفته شده که منظور برکت دینی است برای اینکه مقر انبیاء و صالحان است.(10) 
- از جمله فضایل آن دومین مسجد بر روی زمین بعد از مسجدالحرام بوده که به فاصله چهل سال از آن ساخته شده است . چنان که در صحیحین از ابی ذر(رض)روایت شده است که گفت: عَنْ أَبِي ذَرٍّ(رض)قَالَ: قُلْتُ: يَا رَسُولَ الله، أَيُّ مَسْجِدٍ وُضِعَ فِي الارْضِ أَوَّلَ؟ قَالَ:«الْمَسْجِدُ الْحَرَامُ». قَالَ: قُلْتُ: ثُمَّ أَيٌّ؟ قَالَ: «الْمَسْجِدُ الاقْصَى». قُلْتُ: كَمْ كَانَ بَيْنَهُمَا؟ قَالَ: «أَرْبَعُونَ سَنَةً، ثُمَّ أَيْنَمَا أَدْرَكَتْكَ الصَّلاةُ بَعْدُ فَصَلِّهْ، فَإِنَّ الْفَضْلَ فِيهِ».(11) 
ترجمه: ابوذر(رض)مي‏گويد: پرسيدم: اي رسول خدا! نخستين مسجدي كه روي زمين، ساخته شد، كدام است؟ رسول اكرم(ص) فرمود: «مسجد الحرام». پرسيدم: سپس،‌كدام مسجد ساخته شد؟ فرمود: «مسجد الاقصي». گفتم: بين ساختن آنها، چند، سال فاصله افتاد؟ فرمود: «چهل سال» و افزود: «هر جا وقت نماز فرا رسيد، همانجا نماز بخوان زيرا فضيلت، در همين است».
- اسراء پیامبر(ص) به آنجا وسپس عروج او به آسمان.
در سرزمین شام جز مسجدالأقصی، مکانی برای زیارت مشروع نبوده ولی این مشروعیت به معنای مسح و بوسیدن و طواف اجزای مسجد نیست بلکه جهت نماز خواندن در آن و کسب ثواب بیشتر است.لذا سفر به سمت قبر ابراهیم علیه السلام که در شهر الخلیل و جنوب بیت المقدس است جایز نیست. ابن تیمیه رحمه الله می گوید: " هرگز یکی از صحابه به سوی قبر خلیل علیه السلام در شام سفر نکرده اند بلکه آنها به سوی بیت المقدس رفته اند و در آنجا نماز خوانده  و به سمت قبر خلیل علیه السلام نرفته ا