ند.(12) 

به طور خلاصه باید گفت؛ مبارک بودن مساجد سه گانه همانطور که اشاره شد به خاطر در و دیوار و یا وجود قبور بعضی از اولیاء و انبیاء در نزدیکی آنها نیست. یعنی شخص موحد جهت برخوردار شدن از برکات این مساجد،بایستی به قصد عبادت مشروع به آنجا سفر کند تا از برکات و فضیلت عبادت در آنجا، خصوصا از چندین برابر شدن ثواب نماز برخوردار گردد. و این برکتی است که خداوند تبارک و تعالی در این سه مسجد قرار داده است تا مسلمانان جهت عبادت در آنجا نسبت به مساجد دیگر حریص تر شوند. و موارد تبرک صحیح عبارتند از: نماز ، دعا ، قرائت قرآن (در هر سه مسجد) ، بوسیدن و سلام کردن بر حجرالأسود ، سلام کردن بر رکن یمانی ، نماز خواندن پشت مقام ابراهیم ، طواف دور کعبه ، نوشیدن آب زمزم در مسجدالحرام ،و زیارت قبر پیامبر(ص) و سلام دادن بر وی در مسجدالنبی. و غیر از آن موارد ممنوع است. و در برخی موارد بدعت و گاها از جزو شرک محسوب می شوند. 
------------------------------------------
1) تحفة الراکع والساجد فی احکام المساجد ابی بکر الرجاعی صفحه 175 .
2) مجموع رسائل کبری 2/61.
3) مجموع رسایل کبری 2/64.
4) ابن تیمیه آن را ترجیح داده است- مجموع الفتاوی 27/8 وابن قیم درکتاب المنارالمنیف فی الصحیح والضعیف صفحه 93.
5) سنن ابن ماجه 1/451.
6) سنن ابن ماجه 1/453.
7) المنارالمنیف فی الصحیح والضعیف صفحه 93.
8) مجموع رسائل کبری 2/57.
9) تفسیر طبری 15/17.
10) جامع الإحکام القرآن قرطبی 10/212.
11) بخاري:3366 مسلم 1/370.
12) مجموع الفتاوی 27/336.همانگونه که خداوند تبارک وتعالی بعضی از مکانها را مبارک گردانیده تا مسلمانان جهت انجام عبادت در آن مکانها حریص تر شوند، بعضی از اوقات شبانه روز و ایام سال را نیز مبارک و با فضیلت قرار داده است. همانند: ماه مبارک رمضان و یا شب قدر و روز دهم ذی الحجه و ایام التشریق ( سه روز بعد از عید قربان) و روز عاشورا وتاسوعا و روز جمعه و دوشنبه و پنج شنبه، و یا یک سوم آخر هر شب.
 تمامی این اوقات و ایام، مبارک شده اند تا اگر کسی آنها را گرامی بدارد ؛بدین معنا که در آنها عباداتی را که شرعا وارد شده است انجام دهد، از خیر فراوان این عبادتها بهره مند گردد و آن ثواب را در اوقات دیگر نمی تواند به این اندازه بدست آورد. بنابراین همانطور که در مورد مکانهای مبارک توضیح داده شد این اوقات و ایام مبارک، به خودی خود باعث برکت نیستند بلکه این عبادت شخص است که او را از برکت فراوان آن اوقات که خداوند در آن قرار داده است، منتفع می سازد. مثلا روز جمعه یا شب قدر به ساکنان زمین برکت نمی رساند بلکه کسی که آن دو را با عبادت کردن زنده بدارد ، برکت روز جمعه وشب قدر به وی رسیده است إن شاء الله. و کسانی که خود را از عبادت در آن دو وقت محروم کرده اند پس در حقیقت هیچ خیر و برکتی نصیبشان نشده است و مانند روزها وشب های دیگر هیچ فرقی به حالشان نداشته است.

فضایل عبادت در برخی اوقات مبارک: 
- انجام عبادت در ماه مبارک رمضان سبب مغفرت گناهان می شود وحقیقتا مغفرت گناهان برکتی است که در سایر ماهها نمی توان یافت چنان که پیامبر(ص)می فرماید:«مَنْ قَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ».(1) 
ترجمه:«هر كس، ماه مبارك رمضان را بقصد حصول ثواب، در عبادت بگذراند، تمام گناهان گذشته اش، مورد عفو قرار خواهند گرفت».
 و یا اینکه پیامبر(ص)فرمودند:«إِذَا دَخَلَ شَهْرُ رَمَضَانَ فُتِّحَتْ أَبْوَابُ السَّمَاءِ وَغُلِّقَتْ أَبْوَابُ جَهَنَّمَ وَسُلْسِلَتِ الشَّيَاطِينُ».(2) 
ترجمه:«وقتي ماه رمضان از راه مي رسد، درهاي آسمان، گشوده مي شوند و درهاي دوزخ، بسته مي گردند و شياطين به زنجير كشيده مي شوند».
-  عمره در ماه رمضان ؛می فرمایند: «فَإِنَّ عُمْرَةً فِي رَمَضَانَ تَقْضِي حَجَّةً مَعِي».(3)  یعنی: ثواب يك عمره در ماه مبارك رمضان، برابر با حجي است كه همراه من، ادا شود.
- شب قدر ،که الله تعالی می فرماید:« لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْرٍ » ( قدر- 3).یعنی: شب قدر از هزار ماه برتر است.
و می فرماید:« حم * وَالْكِتَابِ الْمُبِينِ * إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةٍ مُّبَارَكَةٍ إِنَّا كُنَّا مُنذِرِينَ » ( سوره دخان آیه 1و2و3) یعنی: حاء ميم، سوگند به كتاب روشنگر كه ما آن را در شبى فرخنده نازل كرديم [زيرا] كه ما هشداردهنده بوديم.
- در مورد روز جمعه پیامبر(ص)می فرماید:« من اغتسل، ثم أتی الجمعه، فصلی ما قدر له، ثم انصت حتی یفرغ من خطبته، ثم یصلی معه، غفر له ما بینه و ما بین الجمعه الأخری، و فضل ثلاثة أیام »(4)  یعنی: هر کس که غسل بگیرد سپس به نماز جمعه برود و به اندازه ای که توانایی دارد نماز بخواند سپس موقع خطبه ساکت باشد تا تمام شود و بعد با امام نماز بخواند، گناهان (صغیره) این جمعه و جمعه ما قبل آن بخشیده می شود و فضیلت سه روز دیگر را نصیب خود می کند. 
- و همچنین در مورد روز دوشنبه و پنجشنبه می فرماید: « تعرض أعمال الناس فی کل جمعه مرتین: یوم الاثین و یوم الخمیس، فیغفر لکل عبد مومن إلا عبداٌ بینه و بین اخیه شحناء»(5) 
یعنی: « اعمال مردم در هر هفته دو بار عرضه می گردد: روز دوشنبه و پنجشنبه، پس هر بنده مومنی بخشیده می شود مگر کسی که بین او و برادرش کینه ای(کدورت) باشد»
و یا اینکه می فرماید: « تعرض الأعمال یوم الأثنین والخمیس، فأحب أن یعرض عملی و أنا صائم »(6)  یعنی: « اعمال هر شخصی روز دوشنبه و پنج شنبه عرضه می گردد پس من دوست دارم موقعی که اعمالم عرضه می شود روزه باشم.»
حدیث اخیر بیانگر آن است که؛زمانی می توانیم از برکات روز دوشنبه یا پنجشنبه برخوردار شویم که عبادات خاص آن روز را انجام دهیم مثلا شخصی که در آن روزها روزه باشد می تواند برکتی را نصیب خود گرداند که در باقی روزهای هفته وجود ندارد.
------------------------------------------------------------
1) بخارى:37.
2) بخارى:1899.
3) بخاري:1863.
4) صحیح مسلم 2/587.
5) مسلم 4/2988.
6) ترمذی 3/122 و گفته حدیث حسن است. با تأمل در آیات وتفاسیر آن معلوم می شود که منظور از برکت عبارت است از:
1- ثبات خیر و دوام آن
2- فراوانی خیرو زیاد شدن آن
به عبارت دیگر برکت به معنی اعطا خیر وسپس دوام آن می باشد.
ابن قیم رحمه الله در توضیح صلوات برپیامبر(ص)یعنی " و بارک علی محمد وعلی آل محمد "(2)  می گوید:« این دعا متضمن اعطا نمودن خیر به پیامبر(ص)همانند آنچه که به آل ابراهیم عطا نموده است، وادامه وثبوت آن خیر برای پیامبر و زیاد شدن و فزونی آن می باشد، و این حقیقت برکت است.»(3)  
کلمه برکت و مشتقات آن 34 باردرقرآن و در32 آیه و 8 صیغه وارد شده است : بارک، بارکنا، بورک، تبارک، برکات، برکاته، مبارک و مبارکة. که در میان آنها واژه "تبارک" فقط در حق الله تعالی بکار برده می شود.
ابن درید(4)  می گوید:« لفظ تبارک برای احدی وصف نمی شود مگر برای خداوند تبارک وتعالی وهرگز نباید گفت که " تبارک فلانی"»(5)  . لفظ تبارک هفت بار در قرآن به کاربرده شده و همه آنها به الله تعالی نسبت داده شده است .همانند آیات زیر:
« فَتَبَارَكَ اللَّه