ان بن ایوب بن مطیر لخمی در سال 260 هجری در طبریة شام متولد شده و به مسند الدنیا شهرت دارد، وی از مشاهیر محدثین و حفاظ عالم اسلام در عصر خود بود و در پی کسب تحصیل به شهرهای عراق و حجاز و مصر و بلاد و جزیره مسافرت نمود، و سی و سه سال (33) به سیر و سیاحت پرداخت، و از بیشتر از هزار تن از مشایخ، حدیث را استماع نمود، سی سال بر روی حصیر خفت و به جمع و حفظ احادیث و اخبار شاغل و به تصنیف و تألیف پرداخت، مهمترین و مشهورترین تألیفات او «المعجم الصغیر»، «المعجم الأوسط»، «المعجم الکبیر» است. وی سرانجام در اصفهان توطن اختیار کرد و ابونعیم اصفهانی و جمعی دیگر از مشایخ حدیث از او روایت کرده اند، طبرانی در روز شنبه 28 ذیقعده یا شوال سال 360 هجری در صد سالگی در همانجا وفات یافت و به خاک سپرده شد، و ابونعیم اصفهانی صاحب کتاب «الترغیب» بر او نماز خواند.ابونعیم احمد بن عبدالله اصفهانی جامع بین حدیث و فقه و تصوف بود، و از لحاظ قوه حافظه در میان شیوخ عصر خود نظیر نداشت، وی در سال 336 متولد و در یکشنبه 21 محرم سال 430 فوت نمود، بعضی از تألیفات او عبارتند از: «حلیة الأولیاء»، «معجم الصحابة» که حافظ ابن کثیر در البدایه و النهایه گفته: «وهو عندی بخطه»، «دلائل النبوة» و کتابی در «طب نبوی» و «تاریخ اصفهان» و غیره.ابوزرعة عبیدالله بن عبدالکریم قرشی مولاهم الرازی، حافظ از اعلام ائمة محدثین است، و به جهت کسب علم و حدیث به شهرها مسافرت کرد و از ابی‌نعیم و قعنبی سماع حدیث نمود، ابوحاتم گوید: بعد از او از لحاظ علم و فقه و صیانت و صدق کسی نخواهد آمد، و کسی را در شرق و غرب نمی‌شناسم که در این شأن مثل او باشد، اسحاق بن راهویه گوید: هر حدیثی که ابوزرعه در حفظ نداشته باشد اصلی ندارد. محمد بن مسلم(1) گوید: من و ابوحاتم در هنگام احتضار ابوزرعه آنجا بودیم، دیدیم او در حال نزع است، به ابی حاتم گفتم: من از ابی زرعه حیا می‌کنم که شهادت را بر زبان او تلقین کنم، اما بیا تا ما حدیث شهادت را به یاد او بیندازیم، شاید که آن را بشنود و شهادت به یادش آید. شروع کردیم و گفتم: «حَدَّثَني» محمد بن بشار سلسلة حدیث تا به معاذ بن جبل رسیدم، او گفت: «قَالَ رَسُولُ اللّهِ (ص): مَنْ كَانَ آخِرَ كلامِهِ لا إِلهَ إلا اللّه». چون به «إلا اللّه» رسید قبل از این که به «دَخَلَ الجَنَّة» برسد، جان را به جان آفرین تسلیم کرد و داخل جنت شد -إن شاءالله-، او رحمه الله در سال 264 درگذشت(2).
وی از افراد برجستة دهر از لحاظ حفظ و ذکاء و دین و اخلاص و علم و عمل و فقیه و وارع و زاهد و عابد و متواضع و خاشع بود.
از شیوخ او حرمله و ابوحفص فلاس و جماعت دیگری و مسلم و ابن خاله‌اش حافظ ابوحاتم و ترمذی و ابن ماجه و نسائی و ابن ابی داوود و ابوعوانه و سعید بن عمرو بردغی، ابن ابی حاتم، محمد بن حسین قطان و غیره از او اخذ و روایت کرده اند.
در تذکرة الحفاظ ذهبی آمده که بخاری گفته است: از عبدالله بن احمد بن حنبل شنیدم که می‌گفت: ابازرعه بر ما وارد شد، پدرم به من گفت: «يا بُنَّي! قد اعتضتُ عَنْ نوافِلي بمذاكرة هذا الشيخ» ای پسرم! به جای نمازهای نافله‌ام به مذاکره با این شیخ اکتفا کردم. در البدایه و النهایه آمده: هرگاه با امام احمد بن حنبل اجتماع می‌کرد، امام احمد بر نمازهای مکتوبه اقتصار می‌کرد و تنها نمازهای واجب را می‌خواند و اکتفا به مذاکرة او نمازهای مندوبه را انجام نمی‌داد.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) محمد بن مسلم و ابوحاتم و ابوزرعه هر سه رازی (ری) هستند.
2) شذرات الذهب.محمد بن ادریس بن المنذر بن داوود بن مهران حنظلی رازی که یکی از ائمة حفاظ و عارف به علل حدیث و جرح و تعدیل بود، در پی کسب علم و حدیث به اقطار و امصار رفت و از شیوخ عصر اخذ و سماع نمود، و خلق کثیری از جمله ربیع بن سلیمان و یونس بن عبدالأعلا که از او هم بزرگتر بوده اند اخذ و روایت کرده اند و به بغداد رفت و از اهل بغداد ابراهیم حربی و ابن ابی دنیا و محاملی و غیره از او به اخذ و روایت پرداخته اند.
وی رحمه الله قرین و پسر خالة ابی زرعه و در سال 195 هجری قمری متولد و در شعبان سال 277 زندگی را بدرود گفت. گویند: وی گفته: هرکسی یک حدیث صحیح بیاورد و در پیش من نباشد یک درهم به او می‌دهم، با این وجود کسی نتوانسته حدیث صحیحی بیاورد و آن حدیث در حفظ ابی حاتم نباشد.1- نام و نسب:(1) محمد بن اسماعیل بن ابراهیم بن مغیره بن بردزبه(2) جعفی بخاری یکی از رجال برجستة بزرگ اخبار و احادیث بوده است، به حدی که او را در این قسمت امیرالمؤمنین خطاب کرده اند.
امام نووی و خطیب حافظ ابی بکر احمد بن علی بن ثابت بغدادی گفته اند که بردزبه مجوسی بوده و بر مذهب مجوس هم از دنیا رفته است(3)، ولی مغیره پسر او بدست یمان بخاری جعفی والی بخارا ایمان آورده است.
اسماعیل(4) پدر امام بخاری اهل علم و حدیث و دارای زهد و صلاح و تقوا بوده و حتی در مرض فوت گفته که در مال او حرام و شبه حرامی دیده نمی‌شود و همین پرهیز و تقوا دلیل زهد و صلاح او بوده است که به فرزند ارجمندش سرایت نموده، همان فرزندی که جهان غرق در شهرت او شده است.
-----------------------------------------------------------------------------------------------
1) نوع تحقیق در بارة اصحاب كتب سته را استاد بزرگوارم جناب آقای دکتر خدایار محبی در «24» ماده برای اینجانب طرح فرموده اند، بدینقرار: 1- نام و نسب. 2- کنیه. 3- لقب. 4- تاریخ تولد. 5- محل تولد. 6- تاریخ وفات. 7- محل وفات. 8- محل سکونت. 9- شغل. 10- نام پدر. 11- شغل پدر. 12- نام فرزند. 13- شغل فرزند. 14- درآمد. 15- رابطه با حکومت. 16- محل تحصیل. 17- استادان او. 18- نام مدارس. 19- نام مساجد. 20- مسافرت. 21- اجازه از که گرفته. 22- کجا درس می‌داده. 23- شاگردان او. 24- آثار علمی او، که با رعایت این ترتیب به شرح و بسط آن پرداخته ام.
2) ابن خلکان گوید: در نام جد او اختلاف است، بعضی گفته اند: یزدبه و به فتح یا تحتانی و سکون زا و کسر دال و بعدها با موحده و قیل: و غیره، جلد سوم صفحة 331 چاپ مصر. بردزبه به معنی زارع است، امکان دارد در اصل کلمة بذربه بوده باشد.
3) ابن خلکان گوید: «كان هذا الجد مجوسياً مات على دينه» جلد سوم صفحة 331.
4) مقدمة صحیح بخاری ادارة الطباعة المنیریة چاپ مصر صفحة 3.احمد بن حسن بیهقی شافعی در سال 384 به دنیا آمد و در سال 458 در خسروجرد قریة بیهق زندگی را بدرود گفت. در رجال المنجد نوشته: در خسروجرد به دنیا آمد و در نیشابور فوت نمود.
از حاکم و ابی الحسین علوی روایت حدیث کرده، در بغداد از هلال حضار سمع نمود و در مکه و کوفه نیز سماع حدیث را کرده است، ابوالقاسم زاهر بن طاهر و غیره از او روایت کرده اند.
وی رحمه الله کثیر التصنیف بود و مؤلفات او به هزار جزء رسیده است، زاهد و وارع و قانع و به کم در دنیا راضی بود، اولین کسی که نصوص امام شافعی را جمع نمود او بود، امام الحرمین گوید: کسی منت بر شافعی ندارد الا این که شافعی بر او منت دارد، لکن بیهقی را منتی است بر شافعی به جهت تصانیف او و نصرت و رواج‌دادن به مذهب شا