دوی که با پیغمبر (ص) در کعب با هم می‌رسند. ایشان در صبح چهارشنبه بیست و ششم ذی الحجه در سال بیست و سه هجری در شصت و سه سالگی زندگی را بدرود گفت، و در سال سیزدة هجری پس از ابوبکر (رض) به خلافت رسید، و مدت خلافت او ده سال و شش ماه و هیجده روز بود، وی از اجلة فقهاء صحابه می‌باشد.
عمر (رض) در سال ششم از نبوت اسلام آورد، در حالی که بیست و هفت سال(1) داشت، آن هنگام از اشراف قریش و سفیر اعراب در جاهلیت بود، وی چهلمین(2) مردی است که به پیغمبر خدا ایمان آورد، دختر او حفصه زن پیغمبر و او پدر زن پیغمبر می‌باشد.
آنان که از او روایت حدیث نبوی کرده اند عبارتند از: عثمان بن عفان و علی ابن ابی طالب و طلحه بن عبیدالله و سعد بن ابی وقاص و عبدالرحمان بن عوف و ابن مسعود و ابوذر و عمر بن عبد و پسرش عبدالله و ابن عباس و ابن زبیر و انس و ابوهریره و عمرو بن عاص و ابوموسی اشعری و براء ابن عازب و ابوسعید خدری و غیره از صحابه(رض) بوده اند که پانصد و سی و نه حدیث «خمسمائة وتسعة وثلاثون» از او روایت کرده اند(3).
---------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) تاریخ الخلفاء، سیوطی صفحة 108.
2) شیخ سیوطی در تاریخ الخلفاء صفحة 109 می‌گوید: بعد از چهل مرد و یازده زن ایمان آورد.
3) تاریخ الخلفاء سیوطی صفحة 109.4- تاریخ تولد: 206 در بعضی جا 204(1) نوشته اند.
----------------------------------------------------------------------------------------
1) البدایه والنهایه جزء 11 صفحة 34 و 35.5- محل تولد: نیشابور.6- تاریخ وفات: سال 261 هجری قمری روز دوشنبه پنج روز از رجب باقیمانده بود(1) در حالی که 55 سال داشته است. در شذرات الذهب گوید: در هنگام فوت 60 سال داشت.در تاریخ البدایه والنهایه(2) تألیف حافظ عماد الدین ابی الفداء آمده: وفاتش در عشیه روز یکشنبه واقع شد و در روز دوشنبه پنج روز رجب مانده به سال 261 در نیشابور دفن گردید و او در سالی که امام شافعی از دنیا رفت به دنیا آمد، و آن سال 204 هجری بود. بنابراین، عمر او 55 سال می‌باشد.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) وفیات الأعیان ابن خلکان به اهتمام محمد محیی الدین عبدالحمید مفتش علوم دینیه جامع الازهر چاپ مصر جلد 4 صفحة 281.
2) جزء 11 صفحة 34.7- محل وفات: نیشابور در نصرآباد که محلی در نیشابور است دفن گردید، در تاریخ نیشابور(1) مدفن او مقبرة «سر میدان زیاد» ضبط شده است، و در اواخر ملحقات این کتاب ذکر شده: امام مسلم بن الحجاج قشیری، تربت او در حوالی ترباباد در شرقی کهن در نیشابور قدیم است و قبر او زیارتگاه بود.
در همین تاریخ نیشابور چنین ضبط شده است: امام مسلم بن حجاج بن مسلم ابوالحسین قشیری نیشابوری مقدم و حجت در تمییز بین صحیح و سقیم بود «وكان مسكنه أعلى الزمجار ومنجزه خان محمش ومعاشه من ضياعه باستواء وتوفي رحمه اللّه عشية يوم الأحد ودفن يوم الاثنين لخمس بقين من رجب سنة إحدى وستين ومائتين ومقبرته في رأس ميدان زياد».
محلة میدان زیاد به غایت بزرگ بوده و محلة نصرآباد که واقع در اعلای شهر بود، محله‌ای بزرگ و عریض و محلة علماء و تجار و اشراف به شمار می‌رفت.
در شذرات الذهب گوید: «وكانَ صاحِبَ تجارةٍ بِخان محمش بنيشابور ولَهُ أمْلاكٌ وثروةٌ وقدْ حجَّ سنة عشرين ومائتين فَلَقي القعنبيَّ وطَبَقَتَهُ»(2).
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) تألیف حاکم به تلخیص احمد بن محمد خلیفه نیشابوری که به کوشش دکتر بهمن کریمی استاد دانشکدة افسری تهران.
2) در خان محمش نیشابور صاحب تجارت بود و املاک و ثروتی داشت و در سال دویست و بیست به حج رفت و با قعنبی و طبقة او ملاقات کرد.8- محل سکونت: نیشابور مسکن او اعلی زمجار.9- شغل شخصی: کسب و نشر علم و کسب آزاد و تجارت، زندگی او از ضیاعت و باغ و زمینی که داشته به طور متوسط تأمین شده، سایر اوقات به عبادت اشتغال داشته است.10- نام پدر: حجاج، بن مسلم قشیری بن ورد بن کرشان.11- شغل پدر: ظاهراً همان ضیاعت و زراعت و کسب آزاد بوده است.12- نام فرزند: هرچند جستجو کردم فرزندی برای او نیافتم.13- شغل فرزند: ----------------------------ابوعمرو عثمان بن عفان بن ابی عاص بن امیه بن عبدالشمس بن عبدمناف بن قصی اموی که در نسب با پیغمبر در عبدمناف بهم می‌رسند، وی در روز جمعه(1) دوازدهم ماه ذی الحجه در حالی که روزه بود؛ در سال سی و شش هجری(2) در هشتاد و دو سالگی زندگی را بدرود گفت (3)، و در سال بیست و سه هجری بعد از خلیفة دوم به خلافت رسید، و مدت خلافت او دوازده سال، دوازده روز کم بود، وی از کبار فقهاء صحابه می‌باشد، عثمان (رض) در سال ششم عام الفیل بدنیا آمد و از سابقین اولین از اسلام است، ابن عم و داماد رسول خدا و رقیه و ام کلثوم دو دختر پیامبر یکی پس از دیگری همسر او بوده اند.
آنان که از او روایت حدیث نبوی کرده اند، عبارتند از:(4) زید بن خالد جهنی و ابن زبیر و سائب بن زید و انس بن مالک و زید بن ثابت و سلمه بن اکوع و ابوامامه باهلی و ابن عباس و ابن عمر و عبدالله بن مغفل و ابوقتاده و ابوهریره و عدة دیگری از صحابه (رض). از تابعین، ابان بن عثمان و عبیدالله بن عدی و حمران و غیره از او روایت حدیث کرده اند، عدة احادیثی که از رسول خدا از او روایت شده، صد و چهل حدیث می‌باشند «مائة وستة وأربعون حديث»(5).
--------------------------------------------------------------------------------------------------
1) تاریخ الخلفاء سیوطی صفحة 109.
2) در تاریخ اخبارالدول و آثارالاول تألیف احمد بن یوسف دمشقی، در هامش تاریخ ابن اثیر جزء اول صفحة 213 می‌گوید: «در سی و پنج هجری در هشتاد و دو سالگی زندگی را بدورد گفت».
3) در روز شنبه دفن گردید.
4) تاریخ الخلفاء سیوطی صفحة 148.
5) موافق با تاریخ أخبارالدول وآثارالأول تألیف ابی العباس احمد بن یوسف دمشقی قرمانی بر هامش جزء اول تاریخ ابن اثیر صفحة 207.14- درآمد: درآمد او متوسط بوده که به وسیلة تجارت و عقار تأمین شده است.
در معجم المطبوعات العربیه(1) نوشته: بعد از مسافرت‌های زیاد و رحلات عدیده در نیشابور اقامت گزید «وكان له أملاك وثروة فبقي يتأجر فيها حتى توفي» و برای او املاک و ثروتی بود که با آن تجارت می‌کرد، تا هنگامی که چشم را از زندگی پوشید.
----------------------------------------------------------------------------------------------
1) تألیف الیاس سرکیس چاپ مصر.15- رابطه با حکومت: او هم مانند بخاری بی‌طرف و گوشه‌گیر بوده یعنی وقت خود را بیشتر صرف کسب و نشر علم نموده، حتی وقتی که شیخ ذهلی از امام بخاری بدبین شد و بالأخره امیر بخارا هم از او بدبین گردید منع می‌کردند کسی با بخاری تماس داشته باشد، با این وجود امام مسلم به خدمت او می‌شتافت و از لومة لائم خوف نمی‌کرد.
فرید وجدی در دائرة المعارف خود گوید: به محمد بن یحیی خبر رسید که مسلم بر مذهب بخاری است قدیماً و حدیثاً، روزی که مسلم در مجلس محمد ابن یحیی بود، محمد در خاتمه مجلس گفت: بیدار باشید کسی که به لفظ بگوید: «اَلْقُرْآنُ مَخْلُوقٌ بِاللّفْظِ» حلال نیست در مجلس ما حاضر شود. مسلم ردای خود را بر عمامه انداخت و بر 