ف واقعیت آن تصور می‌کند.

درباره ي کفر ساحر در میان علمااختلاف است: برخی می‌گویند کافر می‌شود و برخی دیگر می‌گویند کافر نمی‌شود. اما با توجه به اقسام سحر که ذکر کردیم حکم ساحر مشخص می‌گردد که هر کس به وسیله ي شیاطین سحر و جادو می‌کند، کافر می‌شود و هرکس به وسیله ي دارو جادو می‌کند کافر نمی‌شود، اما گناهکار می‌گردد.

شیخ ابن عثیمین المجموع الثمین( ص 132،133ج2)[20] نیکی با پدر و مادر و ضوابط آن 

س: بعضی از مردم معتقدند که در همه چیز می توان به پدر و مادر نیکی کرد... امیدواریم ضوابط نیکی به پدر و مادر را توضیح دهید؟

ج: نیکی به پدر و مادر یعنی این که با مال و جان و مقام و... به آنها نیکی شود و با زبان هم به پدر و مادر نیکی می شود. 

 الله تعالی می فرماید: « إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُمَا أَوْ كِلاهُمَا فَلا تَقُلْ لَهُمَا أُفٍّ وَلا تَنْهَرْهُمَا وَقُلْ لَهُمَا قَوْلا كَرِيمًا» [ الاسراء: 23]

 « هرگاه یکی از آنان، و یا هر دوی ایشان نزد تو به سن پیری برسند، اُف به آنها مگو و بر سر ایشان فریاد مزن و با سخنان محترمانه با آنان سخن بگو.»

 اغلب این گونه است که اقدامات افراد پیر برای دیگران خوب و درست جلوه نمی کنند؛ امّا با وجود این الله تعالی می فرماید: « فَلا تَقُلْ لَهُمَا أُفٍّ » یعنی از آنها ناراحت نشو و اُف به آنان مگو.

« وَقُلْ لَهُمَا قَوْلا كَرِيمًا وَقُلْ لَهُمَا قَوْلا كَرِيمًا »:

 « و بر سر ایشان فریاد مزن و با سخنان محترمانه با آنان سخن بگو .»

احسان و نیکی به پدر و مادر با فعل و عمل هم صورت می پذیرد؛ به این صورت که انسان در مقابل پدر ومادر متواضع باشد و در برابر آنها به گونه ای که شایسته ی مقامشان است فروتنی و کرنش نماید. زیرا الله تعالی می فرماید:« وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَقُلْ رَبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِي صَغِيرًا (٢٤) » 

 « و بال تواضع و مهربانی را بر ایشان فرود آور و بگو پروردگارا بدیشان مرحمت فرما، همان گونه که آنان در کودکی مرا تربیت و بزرگ نمودند.» [الاسراء:24]

همچنین با خرج کردن مال و پول می توان به پدر و مادر نیکی کرد و حق آنهاست که فرزندان مخارجشان را تامین نمایند. تأمین مخارج یکی از بزرگترین حقوق والدین بر فرزندان است تا جایی که پیامبرصَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ می فرماید: «أَنْتَ وَمَالُكَ لِأَبِيكَ»[1]: «تو و مالت از آن پدرت هستید»

همچنین خدمت به پدر و مادر، نیکی به آنهاست. انسان طبق معمول و عرف باید به آنها خدمت کند و با زبان و کار و عمل به آنان نیکی نماید؛ امّا اگر پدر و مادر از فرزند خواستند که کار حرامی انجام دهد جایز نیست که فرزند از آنها اطاعت نماید؛ بلکه در این صورت عدم اطاعت از آنها، نیکی به آنهاست. زیرا پیامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ می فرماید: « انْصُرْ أَخَاكَ ظَالِمًا أَوْ مَظْلُومًا؛ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، هَذَا نَنْصُرُهُ مَظْلُومًا فَكَيْفَ نَنْصُرُهُ ظَالِمًا؟ قَالَ تَمْنَعُهُ مِنْ الظُّلْمِ»[2]: 

« برادرت را چه ظالم باشد چه مظلوم یاری کن، گفتند: ای رسول الله! این که مظلوم است یاری اش می کنیم؛ امّا ظالم را چگونه یاری کنیم؟ فرمود: یاری کردن ظالم این است که او را از ظلم باز داری.»

 پس باز داشتن پدر و مادر از کار حرام و هم آهنگ نبودن با آنها در کار حرام، نیکی به آنهاست. به عنوان مثال: اگر پدر و مادر به فرزند دستور دهد که برایش چیز حرامی بخرد و فرزند قبول نکند این فرزند عاق و نافرمان پدر و مادر نیست چون با امتناع ورزیدن در حقیقت پدرش را از کار حرام باز داشته است.

 فتوا با امضای شیخ ابن عثیمین
-------------------------------------------------------------------------------
[1] احمد(2/204)، و ابوداود 3530 و ابن ماجه 2292 از حدیث ابن عمرو. و ابن ماجه 2291 از حدیث جابر و ابن حبان در صحیحش 410،4262 از حدیث عائشه. در مصباح الزجاجه 3/37 گفت : این سندها صحیح و رجال آن ثقه اند. و آلبانی در صحیح ابن ماجه آن را صحیح دانسته است. (1856،1855 )
[2] بخاری 6952،2444 از حدیث انس و مسلم همانند آن در البر (2584) از حدیث جابر و احمد  ( 3 /201،99) از حدیث انس و لفظ از اوست.[21] پنهان کردن بعضی از امور خصوصی، از پدر و مادر

 س: مردی بیش از چهل سال سن دارد، دارای مقام علمی والایی می باشد. متدیّن است و دارای خانواده و فرزندانی است. با تمام توان می کوشد که به پدر و مادرش نیکی کند. به شدّت تلاش می کند تا پدر و مادر از او خوشنود باشند؛ امّا رسیدگی به خانواده اش از نظر بهداشتی و امثال آن گاهی او را مجبور می نماید تا بعضی از امور شخصی اش را از پدر و مادرش پنهان نماید چون او نمی خواهد که پدر و مادرش پریشان و ناراحت شوند؛ زیرا می داند که اگر آنها باخبر شوند با او مخالفت خواهند کرد، با این که کارهای او ضرری به پدر و مادرش نمی رساند و هیچ حقی از حقوقشان را ضایع نمی کند، اگر او بخشی از امور خصوصی خود را از آنها پنهان نماید؛ آیا گناهکار می شود؟

ج: توصیه ما به دیگران این است که به پدر و مادر خود نیکی کنند و بکوشند تا رضایت والدین را جلب نمایند، چون پیامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ می فرماید: « رِضَا الرَّبِّ مِن رِضَا الوالدين وَسَخَطُ الرَّبِّ فِي سَخَطِ الْوَالِدين»[1]

« رضامندی پروردگار در رضامندی والدین است، و ناخوشنودی پروردگار در ناخوشنودی پدر و مادر است» 

 امّا در هر دو جا کلمه (والد) را به صورت مفرد آورده است. بنابراین اگر زیانی به پدر و مادر نرسیده باشد و از فرزندانشان راضی نشوند پنهان کردن بعضی از امور شخصی از پدر و مادر به خاطر آن که ناراحت نشوند اشکالی ندارد، به شرطی که این پنهان کاری تأثیری بر وضعیت و سلامت آنها نداشته باشد، و این امور پنهان گناه نباشد و نافرمانی پدر و مادر به حساب نیایند. والله اعلم 

فتوا با امضای شیخ ابن جبرین در تاریخ: 16 /7/1425هـ 
--------------------------------------------------------------------------------
[1] ترمذی 1899، البزار 2394 و حاکم 4/152(7249) و آن را صحیح دانسته است؛امّا در هر دو جا کلمه (والد) را به صورت مفرد آورده است.[22] حکم اطاعت از پدر و مادر در معصیت الله تعالی 

س: من بحمدالله مسلمان هستم و کارهایی انجام می دهم که الله می پسندد و به حجاب شرعی پایبندم، امّا مادرم از من می خواهد که به حجاب پایبند نباشم و مرا دستور می دهد که به سینما بروم و ویدیو تماشا کنم و... و می گوید اگر لذّت نبری و تفریح نکنی؛ پیر می شوی و موهایت سفید می گردند.

ج: شما باید با مادرت مهربان باشی و به او نیکی کنی و با بهترین سخنان با او حرف بزنی، چون مادر حق بزرگی دارد، امّا فقط در کار خوب اطاعت از او بر تو واجب است، چون پیامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ می فرماید:« إِنَّمَا الطَّاعَةُ فِي الْمَعْرُوفِ»[1] فقط در کار خوب باید اطاعت کرد، و می فرماید: « لَا طَاعَةَ لِمَخْلُوقٍ فِي مَعْصِيَةِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ»[2]« از مخلوق در کاری که مع