ي از منكر چيست؟

ج: بر مأموران ويژه ي امر به معروف و نهي از منكر لازم است که آداب شرعي را رعايت كرده و در كارشان اخلاص داشته باشند و  نرمخو باشند و از خشونت بپر هیزند و خود را به  نرمی و ملايمت كه اخلاق دعوتگران است مزين كنند. مگر زمانی كه براي مقابله با زورگويان  و معاندان و دشمنان نياز به درشتي باشد.

 الله تعالی مي‌فرمايد:[ وَلا تُجَادِلُوا أَهْلَ الْكِتَابِ إِلا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ إِلا الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ] 

 (با اهل كتاب جز به روشي كه از همه نيكوتر است، مجادله نكنيد، مگر كساني از آنان كه ستم كردند.)«عنکبوت/46»

 و رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ  مي‌فرمايد: [ مَنْ رَأَى مِنْكُمْ مُنْكَرًا فَلْيُغَيِّرْهُ، بِيَدِهِ فَإِنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَبِلِسَانِهِ، فَإِنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَبِقَلْبِهِ؛ وَذَلِكَ أَضْعَفُ الْإِيمَانِ] [1]

 ( هر كس از شما عمل ناپسندي را مشاهده كرد، آن را با دستش تغيير دهد. اگر نتوانست با زبانش. و اگر نتوانست با قلبش و اين ضعيف‌ترين درجه ي ايمان است). 

امّا ديگران براي منع ‌منكر و دعوت به معروف، همان رفتار دعوتگران را دنبال كنند، تا حد توان با نرمي و حكمت جلوي امور ناپسند را بگيرند و با دلایل محكم، انجام‌دهندگان آن را قانع كنند. تا به حق روي آورده و از باطل دست كشند.

الله تعالي مي‌فرمايد: [فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ] ( پس آنقدر كه در توان داريد تقواي الهي پيشه كنيد). «تغابن/16»

 و الله مي‌فرمايد:[ وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ] «توبه/ 71»

(مردان و زنان مومن، وليّ و دوست يكديگرند. امر به معروف و نهي از مي‌كنند). 

و مي‌فرمايد: [كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَتُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ] «آل‌عمران /110».

(شما بهترين امتي بوديد كه آفريده شديد.‌ (چه اين كه) امر به معروف و نهي از مي‌كنيد و به الله ايمان داريد). 

 الله تعالي تاركين امر به معروف و نهي از منكر را وعدة عذاب داده و به زبان داود و عيسي علیه السلام آنان را لعنت كرده است. الله می فرماید:( لُعِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ عَلَى لِسَانِ دَاوُدَ وَعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ ذَلِكَ بِمَا عَصَوْا وَكَانُوا يَعْتَدُونَ (٧٨)كَانُوا لا يَتَنَاهَوْنَ عَنْ مُنْكَرٍ فَعَلُوهُ لَبِئْسَ مَا كَانُوا يَفْعَلُونَ (٧٩))

 ( كافران  بني‌اسرائيل  بر زبان داود و عيسي‌ بن مريم لعن شدند. اين بخاطر آن بود كه گناه كردند و تجاوز مي‌نمودند. از اعمال زشتي كه انجام مي‌دادند يكديگر را منع نمي‌كردند. چه بدكاري انجام مي‌دادند). «مائده/ 78-79»

پس مسئله، بسیار مهم بوده و مسئوليت سنگين است؛ لذا بر مؤمناني كه قدرت دارند، اعم از حاكمان، علما و بزرگان مسلمين واجب است که از منكرات جلوگیری كنند و به خوبي ها تشويق نمايند. امر به معروف و نهي از منكر به گروه خاصي اختصاص ندارد، هر چند عده‌اي مخصوص به اين كار گماشته شوند و کارشان اين باشد، باز هم مسئوليت از ديگران ساقط نمي‌شود. لذا بايد به آنها كمك كرد و همراه شان به اين امر پرداخت؛ تا خير و خوبي زياد شود و از بديها كاسته شود.

 به خصوص اگر گروهِ ويژه در اين كار سهل انگاري كند و هدف دعوت برآورده نشود و نياز به افراد بيشتري باشد. در اين صورت امر به معروف و نهي از منكر بر هر مسلمان توانمند واجب است. ولي اگر با گروه ويژه، كار انجام شد و هدف دعوت برآورده شد وجوب آن از اهالي آن شهر يا منطقه ساقط مي‌گردد، چرا كه امر به معروف و نهي‌از منكر فرض كفايه است و هنگامي كه اقامه ي امر به معروف و نهي از منكر بوسيله ي گروه ويژه يا غير آن انجام شود، حکم آن برای ديگران سنت است.

 ولي اگر غير از تو كسي ديگر توان تغيير منكر را ندارد مثلاً شما در روستا يا قبيله يا محله‌اي زندگي مي‌كني كه غير از تو كسي ديگر امر به معروف و نهي از منكر نمي‌كند يا فقط تو از وجود منكر مطلع هستي و توانایي منع آن را داري، بنابراين امر به معروف و نهي از منكر بر شما واجب است و هر گاه غير از تو كسي ديگر هم براي اين كار باشد برای شما اين كار فرض كفايه است. هر كدامتان انجام دهيد از هر دو ساقط مي‌شود و ترك آن، هر دو نفر شما را گناهكار مي‌كند.

 خلاصه ي مطلب: امر به معروف و نهي از منكر، بر همگان فرض كفايه است. اگر گروهي به آن پرداختند كه هدف از آن برآورده ‌شد، از بقيه ساقط مي‌شود و دعوت نيز اين گونه است. اگر همگان آن را ترك كنند گناهكارند و اگر گروهي دعوت را برپا نموده و از منكر منع كردند در حق ديگران سنت است. زيرا اين كار اشتراك در خير و تعاون بر نيكي و تقوا است.

شيخ ابن‌باز: جواب سؤالي در مجموعه ي فتاوی و مقالات متنوعة. (4/240)
--------------------------------------------------------------------------------
[1] - مسلم (49)[62] توصيه‌هاي مهم براي كساني كه نهي از منكر مي‌كنند.

س: عده اي از جوانان، دوست دارند از كارهاي ناپسند جلوگيري كنند ولي شيوه ي آن را نمي‌دانند، توصيه ي شما براي آنان چيست؟ بهترين روش براي اين كار كدام است؟

ج: توصيه ي بنده اين است كه پايدار باشند و ابتدا معروف و منكر را با دلایل شرعي بشناسند تا كارشان بر مبناي آگاهي باشد. 

الله تعالي مي‌فرمايد: [قُلْ هَذِهِ سَبِيلِي أَدْعُو إِلَى اللَّهِ عَلَى بَصِيرَةٍ أَنَا وَمَنِ اتَّبَعَنِي وَسُبْحَانَ اللَّهِ وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ (١٠٨)] (بگو، اين راه من است. من و پيروانم، با بصيرت كامل، همه مردم را به سوي الله دعوت مي‌كنيم! منزّه است الله! و من از مشركان نيستم.) «يوسف/ 108 » 

توصيه ي ديگر اين كه: با نرمي از شيوه‌هاي مناسب استفاده كنند تا حرفشان مورد قبول واقع شود و نتايج مثبت كار بيش از نتايج منفي آن باشد. 

الله تعالي مي‌فرمايد: [ادْعُ إِلَى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ] 

 (با حكمت و اندرز نيكو، به راه پروردگارت دعوت نما! و با آنان به روشي كه نيكوتر است، استدلال و مناظره کن) «نحل/ 125»

الله تبارک و تعالی مي‌فرمايد:[ فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ] 

(به (بركت) رحمت الهي در برابر آنان(مردم) نرم شدي، و اگر خشن و سنگدل بودي از اطرافت پراكنده مي‌شدند). «آل‌عمران/ 159»

 رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ  مي‌فرمايد:[ مَنْ يُحْرَمْ الرِّفْقَ يُحْرَمْ الْخَيْرَ] [1] 

(هر كس از نرم خویي محروم شود، از همه ی خوبيها محروم شده است). 

و مي‌فرمايد:[ إِنَّ الرِّفْقَ لَا يَكُونُ فِي شَيْءٍ إِلَّا زَانَهُ، وَلَا يُنْزَعُ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا شَانَهُ ] [2] 

(آسان گيري در هركاري باشد آن را ارزشمند مي