اي آنان است.

موفقيت در آزمون نشانه‌ي اين است كه اين دانش آموز در آينده صلاحيت بعهده گرفتن پست‌هاي حساس مملكت را دارد و مي‌تواند سودي به امت و جامعه‌ي اسلامي برساند. آري! آزمون وسيله‌اي است براي بازشناسي افراد با کفایت از افراد بی‌کفایت، كودن و كم در‌ك كه لياقت بعهده گرفتن مسئوليت‌هاي مهم كشور را ندارند. معلمین موظف هستند حق را به حق دار بدهند و از دادن حتي يك یا دو نمره هم به افراد غير مستحق خودداري نمايند و این عین عدل و انصاف است. 

علت اصلی مخفي نگه داشتن اسامي دانش آموزان و اكتفا به شماره‌ي سري همین است که مبادا برخي از معلمان و تصحيح كنندگان از اشتباهات برخي از دانش آموزان چشم پوشي نمايند.

الله تعالي مي فرمايد:  [ إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالإحْسَانِ] [نحل:90] «الله به عدل و نيكوكاري دستور مي‌دهد..» 

مطابق با فرمان الهی در این آیه ی شریفه، اجرای عدالت واجب است.

شيخ ابن جبرين- پاسخ فقهي به سؤالات آموزشي و تربيتي ص (19، 20) تهيه: عبدالعزيز المسیند[18] تنبيه بدني دانش آموزان

س: تنبيه بدني دانش آموزان به قصد تربيت تا به اداي وظايف شان بهتر عمل كنند چه حكمي‌دارد؟

ج: اين كار اشكالي ندارد؛ معلم رفتار دانش آموز را، و پدر رفتار فرزندش را زير نظر مي‌گيرند و اگر مستحق تاديب و تنبيه باشند تاديبش مي‌كنند تا به اخلاق پسنديده عادت كرده و بر انجام كارهاي نيكو، راسخ باشد. از اين رهگذر است كه پيامبر اسلام صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مي‌فرمايد: « مُرُوا أَوْلَادَكُمْ بِالصَّلَاةِ وَهُمْ أَبْنَاءُ سَبْعِ سِنِينَ، وَاضْرِبُوهُمْ عَلَيْهَا وَهُمْ أَبْنَاءُ عَشْرٍ، وَفَرِّقُوا بَيْنَهُمْ فِي الْمَضَاجِعِ»[1]

پس پسران و دختران  وقتي كه در سن ده سالگي از خواندن نماز كوتاهي كنند تنبيه بدني مي‌شوند تا بر خواندن نماز عادت نمايند و همين است حكم واجبات ديگر از قبيل آموزش، كارهاي خانه و... 

بنابراین بر اولياي كودكان واجب است كه در توجيه و تأديب آن‌ها توجه كنند، ولي بايد گفت كه اين تنبيه نبايد خيلي شديد و خطر ساز باشد، بلكه خفيف و در عين حال مفيد باشد و مقصود از آن حاصل گردد.

 شيخ ابن باز- مجله‌ي بحوث، شماره‌ي (37) ص (171)
--------------------------------------------------------------------------------
[1]. تخريج و ترجمه حديث در فتواي شماره‌ي (14) همين باب گذشت.[19] مجبور كردن دانش آموز توسط معلم تا اشياي گران قيمت براي او بياورد.

س: برخي از معلمان دانش آموزان را به آوردن اشيايي چون تندیس، لوح چوبي، روزنامه، خودكار، پارچه و.. مجبور مي‌سازند. اين امر موجب ايجاد مشكل  براي بسياري از خانواده‌هايي شده كه شرايط ماليِ مناسبي ندارند، همين مسئله در مورد خانم معلم‌ها نيز مشاهده مي‌شود. جنابعالي چه نصيحتي در اين خصوص داريد؟

 ج: شكي نيست كه بسياري از اولياي دانش آموزان فقیر و ضعيف هستند و بدست آوردن قوت لايموت و حداقل نيازهاي منزل براي‌شان سخت است. 

بنابراين بر معلم واجب است كه با دانش آموزان مدارا كرده و توقعي از آن‌ها نداشته باشد. بلكه سعي كنند به هر وسيله‌ي ممكن كمك‌هاي مالي در اختيار دانش آموزان قرار بدهند. رسول اكرم صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فرموده است: « الْمُؤْمِنَ لِلْمُؤْمِنِ كَالْبُنْيَانِ يَشُدُّ بَعْضُهُ بَعْضًا ».[1] 

«مؤمنان(در تقويت همديگر) به ساختماني مي‌مانند كه بخشي ازآن بخش ديگري را محكم نگه مي‌دارد».

‌‌ معلم هر گاه به اشيايي مانند روزنامه، خودكار و يا پارچه وپلا کارد... نياز پيدا مي‌كند خودش زحمت آن را بكشد، يا معلمان براي خريد آن در بين خود قرعه كشي كرده و هر كدام شان مبلغي را بپردازند و يا از افراد خير و ثروتمند درخواست تهيه‌ي آن را بكنند. چنان‌چه باز هم نتواستند آن چيز را بدست بياورند مي‌توانند از دانش آموزاني كه خودشان داوطلب باشند در خواست تهيه‌ي آن را بكنند و هر دانش آموزي بر حسب توانايي خودش چيزي بياورد و آنان‌كه چيزي ندارند بايد در موردشان گفت كه خداوند هيچ كس را خارج از وسع و توانشان ملكف نمي‌سازد.

 به مديران مدارس و اعضاي هيأت تدريس نصيحت مي‌كنم كه به دانش آموزان رحم نموده و آسان‌گيري كرده و آن‌ها را به تهيه‌ي وسايلي كه توان آن را ندارند مجبور نكنند، لوازم سرگرمي، كارهاي دستي، اعلانات، روزنامه‌هاي ديواري را برايشان فراهم كنيد و بدانيد كه بسياري از اولياي دانش آموزان فقير هستند، و به آن لحظه فكر كنيد كه: فرزندي نزد پدر و سرپرستش مي‌رود، به او مي‌گويد كه معلم از من درخواست پارچه، يا روزنامه و يا... كرده است و پدر از نداري بنالد و بچه برحرف خود پا فشاري كند و بگويد كه معلم از من هيچ عذری را نمي‌پذيرد و چنان‌چه خواسته‌اش را فراهم نكنم عقب مي‌افتم؛ فكر مي‌كنيد چه حالي بر پدر و خانواده دست مي‌دهد؟ چه بسا به گدايي، فروختن اثاثيه‌ي منزل و يا قرض گرفتن مجبور مي‌شوند. اين جاست كه معلم را مورد لعن و نفرين قرار داده و اظهار مي‌دارد كه معلمان بر ما ستم نموده و ضرر می زنند. بر معلم لازم است كه اين مسئله را مدنظر قرار داده و خود را بجاي ولي دانش آموز قرار دهد و آنچه را كه براي خود نمي‌پسندد براي ديگران نيز نبايد بپسندد. 

 شيخ ابن جبرين- پاسخ فقهي به سؤالات آموزشي و پرورشي ص ( 46-47 )

 تهيه و تنظيم: عبدالعزيز المسيند.
--------------------------------------------------------------------------------
[1]. بخاري(481، 2446، 6026) و مسلم (2585)[20] دست زدن و بلند شدن دانش‌آموزان به استقبال معلم

س: در بعضي از مدارس هنگامي‌كه يكي از دانش آموزان سؤالي را خوب پاسخ بدهد دوستانش، با دست زدن وی مورد تشويق قرار مي‌دهند. همچنين وقتي‌كه مدير يا معلم وارد كلاس مي‌شود به احترام او از جا بلند مي‌شوند. حكم این موارد چيست؟ 

ج: دست زدن مكروه و مُد دوران جاهليت و از صفات زنانه است. الله تبارك و تعالي فرموده است: [وَمَا كَانَ صَلاتُهُمْ عِنْدَ الْبَيْتِ إِلا مُكَاءً وَتَصْدِيَةً]

«دعا و تضرع ایشان در كنار مسجدالحرام جز سوت کشيدن و کف زدن نمي‌باشد».[انفال:35]

پيامبر گرامي اسلام صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ گفته است: « إِذَا نَابَكُمْ فِي الصَّلَاةِ شَيْءٌ فَلْيُسَبِّحْ الرِّجَالُ وَلْيُصَفِّقْ النِّسَاءُ»[1]

«اگر در نماز موضوعي برايتان پيش آمد مردان تسبيح بگويند و زنان کف بزنند». 

در الفاظ ديگري آمده است: « التَّسْبِيحُ لِلرِّجَالِ وَالتَّصْفِيقُ لِلنِّسَاءِ »[2] 

«سبحان الله گفتن براي مردان و کف زدن (در نماز) براي زنان است».

همچنين برخاستن از جا بخاطر استاد و معلم كراهيت شديد دارد، بدليل گفتار انس رضی الله عنه در مورد صحابه كرام(رضوان الله عليهم): «ما كان أحد أحبّ اليهم من رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ و كانوا لا يقومون له اذا دخل؛ لما يعلمون من كراهته لذلك»[3]

«نزد صحابه هيچ كس به اندازه‌ي پيامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ محبوب نبود و با اين حال، وقتي كه 