د. اما مبادله‌ي كتاب بين طلاب علم، بدون معاوضه و برحسب نياز اشكالي ندارد- ان شاء الله- زيرا هدف استفاده است نه معاوضه.

و صلي الله نبينا محمد و آله و صحبه و سلم.

 فتاواي انجمن دايمي مباحث علمي و افتا (16/25)[80] آيا براي امام مسجد جايز است خانه‌ي مسجد را اجاره دهد

س: شخصي منزلي را وقف مسجد نموده است، آيا امام مسجد مي تواند خانه را اجاره دهد و كرايه را دريافت نمايد؟

ج: بله امام مسجد مي تواند منزلي را كه براي امام مسجد وقف شده است كرايه دهد و اجارهآن را دريافت كند، تا زماني كه امام مسجد است بدون هيچ اشكالي مي‌تواند اين كار را انجام دهد. 

و صلي الله نبينا محمد و آله و صحبه و سلم.

 فتاواي انجمن دايمي مباحث علمي و افتا (16/58)[81] حكم رجوع در وقف 

س: شخصي طبقه پايين منزل خود را به عنوان مسجد در اختيار مردم قرار مي‌دهد تا در آن نمازهاي پنجگانه را ادا كنند، بدون نماز جمعه، آيا در صورت نياز مي تواند دوباره آن مكان را از وضعيت مسجد خارج نموده و تبديل به مغازه يا غيره كند؟

ج: هر زماني كه يك مسلمان طبقه ي پائين منزل خود را مسجد قرار داد و به مردم اجازه داد در آن مكان نماز بخوانند؛ نمي‌تواند آن مكان را از وضعيت مسجد خارج ساخته و به منزل مسكوني يا مغازه تبديل كند و حتي اجازه ندارد آن را اجاره دهد و يا بفروشد و يا هر نوع تصرفي در آن داشته باشد. هر چند كه در آنجا نماز جمعه نخوانند؛ زيرا با در اختيار قرار دادن اين مكان به مردم تا در آن نماز بخوانند، تبديل به ملك وقفي شده است و از ملكيت شخص براي هميشه خارج شده است اين مكان نه فروخته مي‌شود و نه هديه مي شود و نه به ارث برده مي‌شود.

و صلي الله نبينا محمد و آله و صحبه و سلم.

 فتاواي انجمن دايمي مباحث علمي و افتا (16/88، 89)<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:1135.txt">شرايط هديه</a><a class="text" href="w:text:1136.txt">در مقابل هديه، دادن هديه مستحب است</a><a class="text" href="w:text:1137.txt">حكم خريدن هديه از كسي كه به او هديه داده‌اند</a><a class="text" href="w:text:1138.txt">حكم خريدن هديه از شخص سوم </a><a class="text" href="w:text:1139.txt">عدالت بين فرزندان در هديه دادن واجب است</a><a class="text" href="w:text:1140.txt">در چه صورتي تمايز بين فرزندان در هديه جايز است</a><a class="text" href="w:text:1141.txt">حكم تصرف پدر در مال فرزند</a><a class="text" href="w:text:1142.txt">حرمت افتتاح حساب صندوق هاي خيريه در بانك هاي ربوي</a><a class="text" href="w:text:1143.txt">حكم رعايت عدالت در همسر دادن پسران</a></body></html>[82] شرايط هديه

س: شرايط شرعي براي جواز هديه چيست؟

ج: شرايط جواز هديه عبارتند از:

1- ايجاب و قبول، هديه دهنده بگويد: وَهَبَتُك كذا، و هديه گيرنده بگويد: قبلتُ، خلاصه آنكه هر سخن و يا عملي كه بر هديه گرفتن و هديه دادن دلالت كند كفايت مي‌كند.

2- هديه بايد معلوم و مشخص باشد يعني مجهول نباشد.

3- هديه چيزي باشد كه بتوان آن را در اختيار طرف قرار داد بنابراين هديه كردن آنچه كه مي‌توان آن را تحويل داد جايز نيست.

4- هديه كردن مبيع قبل از قبض جايز نيست (مثلاً شخصي ماشيني خريده اما هنوز از فروشنده تحويل نگرفته است قبل از تحويل گرفتن نمي‌تواند آن را به كسي ديگر هديه كند).

5- هديه مشروط به شرايطي در زمان آينده نباشد.

6- اگر مي‌خواهدبه فرزندان خود چيزي هديه كند بايد عدالت را بين آنان رعايت كند از نظر شرعي اجازه ندارد از بين فرزندان يكي را بر ديگران ترجيح دهد و فقط او به او هديه دهد.

7- منظور از هديه دستور نباشد، مانند: هديه كارگران (به كارفرما) يا هديه‌ي ارباب رجوع به كارمندان اداره يا هديه دانش‌آموزان و دانشجويان به معلمين و استادان.

و صلي الله نبينا محمد و آله و صحبه و سلم.

 فتاواي انجمن دايمي مباحث علمي و افتا (16/170)[83] در مقابل هديه، دادن هديه مستحب است

س: مردم روستاي ما عادت دارند وقتي كه مناسبتي براي شخص پيش مي‌آيد نزد او مي‌روند و مقداري پول و هدايا به او تقديم مي‌كنند، او هم در مقابل مجبور است در مناسبت‌هايي كه براي آن افراد پيش مي آيد هدايايي را تقديم كند حال اگر چيزي در دست نداشت چكار كند؟ و آيا چنين كاري حرام است؟

ج: وقتي كه براي كسي هديه‌اي تقديم شد مستحب است مثال آن هديه يا بهتر از آن را برگرداند، بايد توجه نمود كه اهل روستا نبايد شخص فقير را ملزم كنند تا در مقابل هديه‌اي كه به او داده‌اند به آنان هديه دهد؛ بلكه مزد خود او را از خداوند متعال بخواهند، در كل لازم و واجب نيست چون به كسي هديه‌اي تقديم شد دوباره به هديه دهنده چيزي در عوض بدهد؛ اما اگر هديه را با هديه جواب دهد بهتر است.

و صلي الله نبينا محمد و آله و صحبه و سلم.

 فتاواي انجمن دايمي مباحث علمي و افتا (16/172) [84] حكم خريدن هديه از كسي كه به او هديه داده‌اند

س: شخصي به برادر خود ماشيني هديه كرده اكنون مي‌خواهد ماشين را از برادر خود بخرد، آيا مي‌تواند اين كار را بكند يا خير؟

ج: ايشان نمي‌تواند ماشيني را كه به برادر خود هديه كرده‌اند از او خريداري كنند، از عمررضی الله عنه روايت است كه گفت: اسبي را در راه خدا به كسي هديه كردم، او آن را از دست داد، گمان كردم آن را با قيمت نازل مي‌فروشد (كه از او بخرم) در اين مورد از رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ پرسيدم ايشان فرمودند:[ لَا تَبْتَعْهُ وَإِنْ أَعْطَاكَهُ بِدِرْهَمٍ، فَإِنَّ العَائِدَ فِي صَدَقَتِهِ كَالْكَلْبِ يَعُودُ فِي قَيْئِهِ]

[ اسب را از او نخر اگر چه هم به يك درهم به تو بدهد، زيرا كسي كه در هديه‌اش رجوع مي‌كند مانند آن سگي است كه استفراغ خود را مي‌خورد].[1]

و صلي الله نبينا محمد و آله و صحبه و سلم.

 فتاواي انجمن دايمي مباحث علمي و افتا (16/184)
--------------------------------------------------------------------------------
[1]. (بخاري (1490)، مسلم (1620، 1621)[85] حكم خريدن هديه از شخص سوم 

س: شخصي به ديگري ماشيني هديه كرده كه او ماشين را فروخته، نفر اول كه هديه كرده مي‌خواهد ماشين را از شخص سوم كه مشتري است بخرد، درست است يا خير؟

ج: در اين صورت هديه‌دهنده مي‌تواند ماشين را بخرد، زيرا او ماشين را از كسي كه به او هديه داده نمي‌خرد؛ بلكه از شخص ديگري مي‌خرد.

و صلي الله نبينا محمد و آله و صحبه و سلم.

 فتاواي انجمن دايمي مباحث علمي و افتا (16/184)[86] عدالت بين فرزندان در هديه دادن واجب است

س: در شهر «جدة» منزلي خريده ام و آن را به اسم پسر بزرگترم كرده ام كه اين مشخصات در چكي كه ضميمه‌ي سؤال است نوشته شده، لطفاً در مورد سؤال بنده نظر خود را اعلام داريد؟ آيا يك نفر از نظر شرعي اجازه دارد به يكي از فرزندانش احسان كند و ديگران را محروم كند؟

ج: پس از بررسيتحقيق استفتاء و مشاهده ي چك و مندرجات آن به شما اينگونه پاسخ مي‌دهيم يا همانگونه كه در چك شماره‌ي (200) مورخه‌ي 29/03/1391هـ ، شهرستان «جدة» مرقوم شده كه منزلي را با مساحت و حدود مشخص در مقابل 6200 ريال سعودي خريده ايد و به اسم پسرت احمد ثبت كرده ايد، بنا بر مطالب فوق و مورد سؤال شما احمد را بر بقيه‌ي فرزندان خود ترجيح داده‌ايد و اين 