 برده ای از خود را بفروشد که دارای ثروت است، پس ثروتش از آنِ فروشنده(صاحبش) است؛ مگر آن که مشتری(به هنگام خرید) برای تملک مال او نیز شرط بگذارد»

 با این حساب، برده دارای ثروتی نیست که بر آن زکات واجب بشود و فرضاً اگر مالک ثروتی هم بشود، نهایتاً ملکیت آن ثروت به آقایش می رسد، چون او اجازه دارد آنچه را که در دست برده اش است برای خود بگیرد. بنابراین در ملکیت برده نقص وجود دارد و همچون ملکیت افرادِ آزاد دایمی و همیشگی نمی باشد، از این رهگذر است که زکات بر مالک مال واجب است.

 مالکیت نصاب: مقصود آن است که ثروت انسان به حد نصابی که شریعت آن را معین کرده است برسد؛ و این نصاب با اختلاف اموال مختلف می شود(مثلاً نصاب طلا غیر از نصاب نقره است و...). اگر ثروت شخص به حد نصاب شرعی نرسیده باشد، زکاتی بر آن واجب نمی گردد، چون در این صورت مال او کم به حساب می آید و فرد مذکور توان همدردی با ناداران را نخواهد داشت.

نصاب حيوانات از اول تا انتهاء معین است و نصاب اموال دیگر از لحاظ ابتدا معین گردیده است. اگر چیزی از آن اضافه آید مقدار مازاد آن حساب کرده شده و زکات آن پرداخت می شود.

 امّا گذشتن سال: این شرط بدان خاطر است که ایجاب زکات در کمتر از یک سال مستلزم ضرر به ثروتمندان می شود و ایجاب آن در بیشتر از یک سال موجب ضرر به افراد کم بضاعت می گردد. پس حکمت شریعت چنین است که برای وجوب آن زمان معینی مقرر کرده و آن گذشت یک سال است و این امر باعث ایجاد توازن بین ثروتمندان و ناداران و افراد کم بضاعت می شود.

 بنابراین اگر انسان قبل از اتمام سال فوت بکند یا مالش در همین هنگام دچار تلف و ضایعه بشود، زکات از گردن او ساقط می گردد. ولی باید دانست که سه مورد از شرط مذکور استثناء هستند:

 1- سود تجارت 2- بچه های چهار پایان 3- محصولات عشری 

  در سود تجارت، گذشت سال بر اصل آن معتبر است و در بچه های چهارپایان بر مادران آنها شرط است و در محصولات عشری زمان به دست آمدن محصول به حساب می آید. محصولات عشری همان حبوبات و ثمره ها هستند.

 مثالی برای چهار پایان: مانند این که انسان نصابی از چهارپایان را در ملکیت دارد و در اثنای سال این نصاب زاد و ولد می کند تا این که به دو نصاب می رسد، در این صورت بر هر دو نصاب زکات واجب می شود، چون بچه ها تابع اصل خود هستند.

  اما سال محصولات عشری مانند حبوبات و ثمره ها برداشت آنهاست، زیرا(مثلاً) خرما قبل از گذشتن سال خشک می شود و این در حالی است که زکات خرما به هنگام  خشک شدن آن است. همچنین محصولات زراعی قبل از تمام شدن سال، برداشت و درو می شود. زمان پرداخت زکات آن در هنگام برداشت آن است.

 الله تعالی فرموده است:«  وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ » [انعام:141 ]

« و زکات آن را در روز برداشت آن بپردازید»

 پس سه موردی که ذکر گردید از شرطي كه  گذشت، استثناء هستند.

 شیخ ابن عثیمین، مجموع فتاوي و رسائل 8/16 
--------------------------------------------------------------------------------
[1] بخاری 2379 و مسلم 1543[48] هشدار در مورد كتاب «ضبط الضوابط»

الحمد لله رب العلمين، والصلاة و السلام علي نبينا محمد و علي آله و صحبه اجمعين... و بعد.

«انجمن مباحث علمي و افتا» كتابي به اسم (ضبط الضوابط في الايمان و نواقضه) تأليف «احمد بن صالح الزهراني» را مورد مطالعه و تحقيق قرار داد، متوجه اين واقعيت شد كه اين كتاب در تأييد مذهب باطل مرجئه نگارش يافته است، زيرا به اعتقاد نويسنده ي اين كتاب، اعمال ظاهري- كه دين اسلام به آن امر نموده است- جزو حقيقت ايمان نيستند؛ و اين برخلاف عقيده ي اهل سنت و جماعت است. اهل سنت معتقد است كه ايمان، يعني: گفتار با زيان و اعتقاد با قلب و عمل با جوارح و اعضا، كه با اطاعت افزوده و با معصيت كم شود، بنايراين جلوي انتشار چنين كتابي بايد گرفته شود. مؤلف و ناشر اين كتاب از عمل خود پشيمان شده و توبه كنند. به مسلمانان هشدار مي دهيم تا از محتويات اين كتاب كه مروج مذهب باطل مرجئه است خود را دور نگه دارند و به منظور حمايت و صيانت از اعتقادات خويش خود را از آن بر حذر دارند، بلكه همواره مواظب لغزشهاي- علمي و اعتقادي- علما باشند، چه رسد به اشتباهات طلاب درجه ي پائين كه هنوز علم را از منابع اصلي و مورد اعتماد حاصل نكرده اند؛ الله عزوجل همه را در تحصيل علم نافع و عمل صالح تو فيق دهد.

و صلي الله و سلم علي نبينا محمد وآله و صحبه اجمعين

فتاواي انجمن دايم پژوهشهاي علمي و افتا؛ از كتاب

(التحذير من الارجاء و بعض الكتب الداعيه اليه) ص(19)<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:691.txt">گروههای مستحقین زکات </a><a class="text" href="w:text:692.txt">معنی فقیر و مسکین</a><a class="text" href="w:text:693.txt">حکم دادن زکات به گدایان و سؤال کنندگان</a><a class="text" href="w:text:694.txt">دادن زکات به یک نفر</a><a class="text" href="w:text:695.txt">آیا زکات یک سازمان به کارمندان آن داده می شود؟</a><a class="text" href="w:text:696.txt">دادن زکات به عنوان کمک هزینه ازدواج </a><a class="text" href="w:text:697.txt">فضیلت جهاد و صرف زکات و صدقات در راه آن</a><a class="text" href="w:text:698.txt">دادن زکات به مبارزان چچن و سایر مجاهدین </a><a class="text" href="w:text:699.txt">فرستادن زکات برای اسیر مسلمان </a><a class="text" href="w:text:700.txt">آیا کسی که برای اخراج مال زکات وکیل دیگران است، می تواند مقداری از آن مال را برای خود بردارد؟</a><a class="text" href="w:text:701.txt">آیا می توان مخارج و هزینه های دفتر توزیع زکات را از مال زکات پرداخت نمود؟</a><a class="text" href="w:text:702.txt">حکم دادن زکات به سازمانهای دعوتگر اسلامی (از شیخ ابن عثیمین)</a><a class="text" href="w:text:703.txt">حکم دادن زکات به سازمانهای دعوتگرِ اسلامی</a><a class="text" href="w:text:704.txt">نظریه ای درباره ی جواز صرف مال زکات، در راه دعوت به سوی الله </a><a class="text" href="w:text:705.txt">حکم دادن زکات به بنی هاشم </a><a class="text" href="w:text:706.txt">حکم پرداخت بدهی مرده از مال زکات </a><a class="text" href="w:text:707.txt">حکم گذشت از وام به نیت زکات</a><a class="text" href="w:text:708.txt">حکم دادن زکات به افراد بی نماز</a><a class="text" href="w:text:709.txt">حکم دادن زکات به کافر </a><a class="text" href="w:text:710.txt">حکم صرف زکات در امور خیریه برای غیر مسلمانان</a><a class="text" href="w:text:711.txt">حکم بردن مال زکات از یک شهر به شهر دیگری</a><a class="text" href="w:text:712.txt">حکم فرستادن مال زکات به شهر دیگری</a><a class="text" href="w:text:713.txt">آیا به هنگام اعطای زکات، به مستحق خبر دهیم که این، مال زکات است؟</a></body></html>[3] گروههای مستحقین زکات 

س: زکات به چه کسانی داده می شود؟ امیدواریم تمام اقشار مستحقین زکات را برای ما توضیح دهید.

ج: زکات به گروههای هشتگانه ای که الله تعالی در سوره ی توبه به آنها اشاره کرده پرداخت می شود:« إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِي الرِّقَابِ وَالْغَارِمِينَ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ وَاِبْنِ السَّبِيلِ فَرِيضَةً مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ (٦٠)» [توبه:60 ]

«زکات مخصوص مستمندان، بیچارگان، گردآورندگان آن