كم گرفتن مزد در مقابل اذان

س: مؤذن يكي از مساجد هستم كه از اوقاف حقوق مي گيرم؛ حديثي را مطالعه نمودم به روايت عثمان بن أبي العاص رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ از رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ كه ايشان مي گويند: به رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ عرض نمودم، يا رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ مرا امام قومم بگردان، پيامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ فرمودند:« تو امام ايشان هستي، وضعيت ضعيفان و ناتوانان را در نظر بگير و مؤذني انتخاب كن كه در مقابل اذان مزدي دريافت نكند».

آيا اين حديث صحيح است؟ آيا حقوقم را دريافت كنم يا خير؟ زيرا به آن نياز دارم.

ج: اين حديث صحيح است. علامه ابن منذر مي گويد:[1]به اثبات رسيده است كه رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ به عثمان بن أبي العاص رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فرمودند: )واتَّخِذْ مُؤذِّناً لا يأخُذُ علي أَذانه اجراً([2] «مؤذني انتخاب كن كه در مقابل اذان مزد دريافت نكند». كتب خمسه از عثمان بن ابي العاس روايت مي كنند كه ايشان گفتند: )آخِرُ ما عَهِدَ إلَيّ رسولَ الله أَنِ أَتَّخِذَ مُؤَذِّناً يِأْخُذُ علي أَذانِهِ أَجرَآً( [3] «آخرين پيشنهاد رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ به من اين بود كه مؤذني انتخاب كنم كه در مقابل اذانش مزد دريافت نكند».

 اين حديث صراحت دارد به اين مطلب كه مؤذن حقوق دريافت نكند. بايد توجه داشت كه اگر فردي پيدا نشد كه بدون مزد اذان دهد، مانعي نيست كه امام به شخصي از بيت المال حقوق دهد تا اذان بگويد. جواز اين مسئله از امام احمد روايت شده است. امام مالك اجازه داده است كه مؤذن حقوق دريافت كند زيرا اذان گفتن عملي مشخص و معلوم است مانند بقيه ي اعمال. 

و صلي الله نبينا محمد و آله و صحبه و سلم.

 فتاواي انجمن دايمي مباحث علمي و افتا (15/105، 106)
--------------------------------------------------------------------------------
[1]. )الأ وسط في السنن والإ جماع ولااختلاف( تأليف ابن المنذر (3/62)، شماره (1238) 
[2]. تخريج حديث در فتواي سابق گذشت.
[3]. ترمذي (209)، و گفته (حسن صحيح) و مصنف بن ابي شيبه (2369)[124] حكم دريافت حقوق براي اذان 

س: مؤذني كه فقط با دريافت حقوق اذان مي دهد حكمش چيست؟

ج: اولاً: بايد دانست حقوقي كه حكومت به امام و مؤذن مسجد مي دهد اجرت و مزد كار آنان نيست، بلكه مبلغي است كه از طرف بيت المال به كساني داده مي شود كه مشغول خدمت به مصالح مسلمانان هستند مانند، امامان و مؤذنان مساجد، قضات، مديران، و مواردي از اين قبيل؛ پولي كه متوليان از حكومت دريافت مي كنند از باب اجرت نيست تا فتوا بر عدم جواز باشد، بلكه بخششي است كه حكومت از بيت المال به كساني مي دهد كه در اين قسمت انجام وظيفه مي كنند.

)فليس هذا من باب الأجرةحتي نقول إن الأجرة علي القرب لا تجوز؛ بل هو من باب العطاء من بيت المال لمن قام بهذه الوظيفة(

يك سؤال مطرح است و آن اين كه آيا مؤذن يا امام مي تواند بگويد: من به خاطر پول و حقوقي كه دريافت مي كنم امامت مي كنم و اذان مي گويم؟

در جواب مي گوييم: شما نبايد چنين نيت و اراده اي داشته باشيد زيرا چنين اراده اي عمل شما را به هدر مي دهد و پاداش و ثواب اذان، امامت، قضاوت و تدريس شما را از بين مي برد. نيت شما- مثلاً- تدريس باشد و مبلغي را كه از طرف حكومت دريافت مي كنيد، كمك هزينه ي زندگي است تا امرار معاش كنيد.

با اين نيت پاك، ارزش معنوي اعمال شما محفوظ مي ماند و بدون هيچ نگراني حقوق خود را هم دريافت مي كنيد. بايد توجه نمود كه از وسوسه هاي شيطان به الله عزوجل پناه برد، زيرا شيطان به ذهن ما القا مي كند كه آيا به خاطر پول اذان مي دهم يا تدريس مي كنم؟ 

شيخ الاسلام ابن تيميه مي گويد: )إنّ من عمل عبادة لأجل المال فليس له في الآخرة من خلاق( [1] كسي كه عبادتي را به خاطر پول و مال انجام دهد در آخرت هيچ اجر و مزدي نخواهد داشت. بلكه در آخرت كوچك ترين پاداشي به او نمي رسد. آن چه اهميت دارد، دعوت مردم به تصحيح نيت است. 

 شيخ ابن عثيمين- لقاءات الباب المفتوح/ المسألة (729)
--------------------------------------------------------------------------------
[1]. مجموع الفتاوي (10/716، 717) و (26/16، 17، 20).[125] حكم كسي كه در آزمون استخدامي به جاي ديگري امتحان مي دهد.

س: دو نفر در آزمون استخدامي ثبت نام مي كنند و هر دو داراي شرايط قبولي و پذيرش هستند، آيا يكي از آن دو مي تواند به جاي ديگري امتحان دهد؟ در اين صورت حقوقي كه دريافت مي كند حلال است؟ 

ج: اين كار جايز نيست؛ زيرا دروغ و فريب كاري است با چنين شيوه هايي افراد نااهل، جرأت پيدا مي كنند كه وارد صحنه ي عمل شوند.

شيخ ابن باز- مجلة البحوث، شماره (371) ص، (169، 170) [126] جعل مدارك به منظور استخدام

س: شخصي از توانايي لازم برخوردار است و مي خواهد در يكي از ادارات استخدام شود اما مداركش كامل نيست، آيا مي تواند اسناد و مدارك لازم را جعل نموده و در آزمون استخدامي شركت كند؟ در صورت قبولي و استخدام، آيا حقوقي كه دريافت مي كند حلال است؟

ج: با توجه به مطالعاتي كه بنده در علوم شرعي و اهداف عالي اسلام داشته ام معتقدم اين كار درست نيست؛ زيرا با اين كار بسياري از افراد، با دروغ و فريب كاري استخدام مي شوند. از نظر دين ما دروغ و فريب، از اعمال حرام و منكر هستند، با چنين شيوه هايي دروازه ي شرارت و كلاه برداري گشوده مي شود. 

مسئولين و مجريان قانون موظف هستند افراد شايسته و با كفايت و امين را استخدام نمايند. 

 شيخ ابن باز- مجله البحوث، شماره (37) ص، (168، 169)[127] حكم تجارت براي كارمندان دولت

س: در خانواده اي برادر بزرگتر كارمند دولت است، ايشان به اسم همسر يا برادر كوچكتر، شركت تجاري ثبت مي كنند و شخصاً آن را مديريت نموده و سودش را به جيب مي زنند؛ با توجه به اين كه ايشان كارمند دولت هستند، آيا مي توانند شغل دوم را داشته باشند؟

ج: حكومت به كارمندان خود اجازه نمي دهد كه به تجارت يا حرفه اي ديگر مشغول شوند با اين استدلال كه در كار اداري آنان خلل ايجاد مي شود، وقت اداري كارمندان، صرف پاسخ گويي به مشتريان و مراجعين مي شود، تلفن اداره را جهت راه اندازي كارهاي شخصي مشغول مي كنند. 

در توضيح مسئله بايد بگويم؛ چنانچه كارمند اداره اي قانون كار اداره را به خوبي مراعات مي كند، در اوقات فراقت و خارج از وقت اداري مي تواند مشغول كارهاي ديگر باشد، زيرا كار كردن و بالا بردن سطح درآمد بهتر از وقت گذراني، بيكاري، گوش كردن به موسيقي و تماشاي فيلم هاي مبتذل و سرگرميهاي بيهوده است. 

د هر صورت از ديدگاه ما بهتر آن است كه ايشان در دفتر اداري برادر يا همسرش كار نكنند؛ بلكه امور را به خود آنان واگذار كنند تا عملي خلاف قانون مرتكب نشوند.والله اعلم

 شيخ ابن جبرين- الدرالثمين في فتاوي الكفلاء والعاملين، ص (24)[128] زرنگ بازي و افتتاح دفتر تجاري توسط كارمندان دولت

س: دولت به كارمندان اجازه نمي دهد كه به تجارت يا حرفه اي ديگر مشغول شو