دان به ضعيفان حمله مي‌كنند و اشخاص مسلمان و يا غير مسلمان را اسير مي‌كنند، درست است كه اين افراد را برده به حساب آورند؟ 

اگر طبق قرآن و سنت صحت يا عدم صحت اين شكل از برده داري  ثابت است، لطفاً دليل‌آن را  ذكر فرمایيد؟

س5: شروط بردگي چه چیزهایی می باشد و چندتا است؟

ج1،2، 3، 5: اصل در برده داري اين است‌كه در جنگ با كفار، كساني به اسارت سپاهيان اسلام درآيند و درآن جنگ بايد جهاد در راه الله و براي اعلاي كلمه الله و ياري دينش باشد. اما آن چه بدون جنگ و جهاد بدست آيد مانند: دزديدن افراد آزاد، يا برده گرفتن مسلمانان در جنگ بين دولت‌هاي اسلامي و يا خريد و فروش انسان آزاد كه به كلي درست نيست و حتي حرام است، در همه اين‌ها مالكيت ثابت نمي‌شود به اين وسيله شروط برده داري مشخص مي‌شود و با تطبيق شروط جواب سؤال‌هاي1،2، 3، 5 مشخص مي‌شود.

4: نظرتان درباره برده‌اي‌كه حكومت آن را با اعمال زورآزاد كرده چيست؟ آيا با آزادكردن حكومت او آزاد مي‌شود يا خير؟

ج4: اگر برده داري‌از راه شرعي ثابت شود، حكومت حق ندارد با اعمال زور بر صاحبِ‌آن، او را آزاد كند، لذا آزاد نمي شود؛ مگر اين‌كه حاكم شرعي بر اساس مصلحت عامه حكم آزاد كردنش را صادركند و در اين صورت قيمت آن را به مالكش مي‌پردازد. مانند حكم پيامبرصَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ درباره‌ي بردگان‌هوازن، اما اگر بردگي از راه غير مشروع باشد، همان گونه كه در جواب سؤال‌هاي1، 2، 3، 5، يادآور شديم، حكومت بايد آن‌ها را آزاد كند و اين كار را اجرا كند هر چند كساني‌كه فكر مي‌كنند صاحب برده هستند بدشان‌آيد و نيازي نيست به جاي‌آن‌ها چيزي را به افراد مدعي مالكيت، پرداخت كند.

 و بالله التوفیق، و صلی الله علی نبینا محمد وآله وصحبه وسلم

فتاوي انجمن دايمي مباحث علمي و افتا ‏ (16/576، 577)[26] بردگي امری عارضي است و ارتباطی به رنگ و وطن ندارد

س: حكم بردگان آفریقایی که مردم ادعا می کنند آنها برده هستند، چيست؟ حكم ميراث شان در صورت فوت‌شان چيست؟ آيا اين بردگي صحيح است يا خير؟ اميدوارم اين فتوي را با دلايل قاطع از قرآن و سنت شرح دهيد؟

ج: اصل در انسان آزاد بودن است و بردگي حالت عارضي و غير اصلي در بعضي از افراد است. بردگي عجز و ناتواني حكمي است (نه حقيقي) كه بر انسان عارض مي‌شود؛ آن‌هم به خاطركفر. آري، بردگي با قرآن و سنت اجماع ثابت است. برده از كسي ارث نمي‌برد و كسي از او هم ارث نمي‌برد و مانع ارث كسي هم نمي‌شود. برده‌ي مشترك ارث مي‌برد و از او هم ارث برده مي‌شود و بقدر آزادي خود، مانع ارث ديگران مي‌شود.

 تعيين اين‌كه يك فرد مشخص برده است، نياز به دليل‌شرعي دارد و‌‌سفيد يا‌‌‌سياه بودن فرد برده بودنش را اثبات نمي‌كند؛ چرا كه هم برده سياه وجود دارد و هم برده سفيد و ملاك اثبات بردگي، قوانين شرعي است.

 و بالله التوفیق، و صلی الله علی نبینا محمد وآله وصحبه وسلم

 انجمن دايمي مباحث علمي و افتا ‏(16/ 579)[72]شرح حديث هفتاد و سه گروه

س: هدف پیامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم از این که درباره‌ي امت می‌فرماید: تمام گروه‌ها به جز یک گروه، وارد جهنم می‌‌شوند، چیست؟

آن گروه کدام است؟ آیا تمام آن هفتاد و دو گروه به حكم مشرک بودن وارد جهنم می‌شوند؟

وقتی می‌گویند: امت پیامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم آیا این اصطلاح به پیروان و غیر پیروانش اطلاق می‌شود یا فقط پیروانش؟

ج: منظور از کلمه‌ي (امت) در حدیث فوق، امت اجابت (کسانی که به شهادتین اعتراف کرده‌اند) است. و سپس به هفتاد و سه گروه تقسیم شده‌اند و از این‌ها هفتاد و دو گروه منحرف و مبتدع و نوپیدا هستند. البته بدعت‌شان در حدي است كه آنان را از دایره‌ي اسلام خارج نمی‌گرداند؛ ولی به خاطر انحراف و بدعت به عذاب الهی گرفتار می‌شوند، بجز کسانی که عفو و مغفرت الهی شامل حال‌شان شود و سرانجام به بهشت داخل می‌شوند و تنها گروه نجات یافته، اهل سنت و جماعت است که به سنت رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم  و راه و روش اصحاب پیامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم پایبند‌ و استوارند و کسانی هستند که رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم  در معرفی آنان ‌مي‌فرمايد: « لَا تَزَالُ طَائِفَةٌ مِنْ أُمَّتِي عَلَى الْحَقِّ ظَاهِرِينَ لَا يَضُرُّهُمْ مَنْ خَالَفَهُم وَ لا مَن خَذَلَهُمْ حَتَّى يَأْتِيَ أَمْرُ اللَّهِ »:[1](همواره گروهی از امت من بر حق (قرآن و سنت) پایبند و پیروز هستند و مخالفت مخالفان (یاری ندادن دیگران) به آنان ضرر نمی‌رساند، تا قیامت برپا شود).

طبق قول راجح، کسانی که به بدعتی مبتلا شده باشند که به موجب آن از دایره‌ي اسلام خارج شوند از امت دعوت هستند؛ اما از امت اجابت (مسلمانان) نیستند و همیشه در جهنم می‌مانند.

برخی گفته‌اند: منظور از کلمه‌ي (امت) در این حدیث، دعوت شدگان به دین اسلام هستند و این به طور عام تمام کسانی را که پیامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم آنان را دعوت داده است، اعم از مؤمن و کافر را شامل می‌شود. منظور از گروه نجات یافته (امت اجابت)، کسانی هستند که صادقانه به پیامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم ایمان آورده‌اند و با ایمان از دنیا رفته‌اند، این گروه با عذاب یا بدون عذاب از جهنم نجات مي‌يابند و سر انجام بهشتی هستند، به جز گروه نجات یافته، هفتاد و دو گروه دیگر کافر و در جهنم می‌مانند.

به این ترتیب مشخص شد که امت دعوت از امت اجابت عام‌تر است، لذا هر کس از امت اجابت باشد، از  امت دعوت هم به حساب می‌آید و لیکن هر کس از امت دعوت باشد از امت اجابت نیست.

 و بالله التوفیق و صلی الله علی نبینا محمد و آله و سلم.

انجمن دایم پژوهشهاي علمی وافتا-( 2/157)
-------------------------------------------------------------------------------
[1] -امام احمد 5/34، 269، 278، 279) و بخاري(3639، 7311، 7459)، و مسلم (156، 1037، 1920، 1921،1923، 1924، 1925) با الفاظ متفاوت[27] حدود اختياراتِ مالك بر برده

س: منظور از [مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ] چيست؟ آيا مالك حق دارد هركاري‌كه مي‌خواهد بدون حساب و‌كتاب بر سر برده ی خود در بياورد؟ بر فرض اين‌كه من صاحب كنيز و صاحب همسرش نيز هستم؟ آيا هر كاري بخواهم اختيار دارم انجام دهم؟ حد و حدود اختياراتم را مشخص كنيد.

ج: منظور از [مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ] «نساء/3» در شرع به اين صورت است كه: هر برده يا كنيزي و یا غیر آنها كه به صورت شرعي در مالكيت انساني قرار ‌گيرد، البته مالك حق ندارد هر طور كه دوست دارد در مورد وي رفتار كند، بلكه بايد همان گونه كه الله حكم كرده، عادلانه با آن‌ها برخورد شود و آن‌ها را در كارهايي به كار گيرد كه طاقت انجام آن را دارند. اگر كنيزش شوهر نداشت مي‌تواند با او همبستر شود و اگر از صاحبش باردار شد، ام‌ولد (مادر فرزند مالك خود است) مي‌شود. پس از آن حق فروش وي را ندارد. پس از مرگ مالك، آزاد مي‌شود و مالك نبايد بين برده و فرزندش‌جدايي ب