ِ وَسَلَّمَ پرسيد:« ما هذا»؟ اين چه اثري است؛ عبدالرحمن بن عوف پاسخ داد: يا رسول الله عروسي كرده ام؛ و به اندازه ي يك هسته ي خرما، طلا داده ام، پيامبرفرمود:« بارك الله لك، اولِم و لَو بشاةٍ»[2]

( الله تعالي ازدواج تو را با خير وبركت بگرداند، وليمه بده اگر چه يك گوسفند باشد».

در صحيح بخاري و مسلم و ديگر كتب حديث از سهل بن سعد رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ روايت است كه: زني خودش را به پيامبرصَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ عرضه كرد و گفت: يا رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ من را به عقد نكاح خويش در آور و خيلي آن جا ايستاد، مردي از ياران پيامبرصَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ فرمود: يا رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ اگر شما تمايلي به ازدواج با ايشان نداريد، او را به ازدواج من درآوريد؛ پيامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ فرمود: [ هَلْ عِنْدَكَ مِنْ شَيْءٍ تُصْدِقُهَا إياها؟] آيا چيزي داري به عنوان مهريه پرداخت نمايي؟ آن مرد گفت: البته اين ازار را دارم. پيامبرصَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ به او گفت:[ إِنْ أَعْطَيْتَهَا إِزَارَكَ جَلَسْتَ وَلَا إِزَارَ لَكَ، فَالْتَمِسْ شَيْئًا] ازارت به چه درد مي خورد؟ اگر آن را بپوشي، چيزي براي تو نمي ماند؛ آن مرد گفت: يا رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ! چيزي ندارم؛ پيامبرصَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ فرمود:[ هَلْ مَعَكَ مِنْ الْقُرْآنِ شَيْءٌ؟] چقدر قرآن بياد داري؟ فلان و فلان سوره را ياد دارم و چند سوره را بر شمرد، پيامبرصَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ فرمود:[ قَدْ زَوَّجْتُكَهَا بِمَا مَعَكَ مِنْ الْقُرْآنِ] او را در مقابل قرآني را كه ياد دارد، به نكاح تو در مي آورم.

و در روايتي در بخاري و مسلم به روايت سهل بن سعد ساعدي رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ آمده كه پيامبرصَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ به خواستگار گفت:[ الْتَمِسْ وَلَوْ خَاتَمًا مِنْ حَدِيدٍ][3] «برو چيزي پيدا كن اگر چه انگشتر آهني باشد».

بنابراين روايات، لازم است چيزي به عنوان مهريه تعيين باشد هر چند اندك باشد.

مدلول اين آيه نيز همين است«وَأُحِلَّ لَكُمْ مَا وَرَاءَ ذَلِكُمْ أَنْ تَبْتَغُوا بِأَمْوَالِكُمْ» [نساء آيه 24]

( و آنچه غير اين باشد براي شما حلال است كه با صرف اموال خويش طلب كنيد.)

چنانچه در عقد نكاح چيزي به عنوان مهريه تعيين نگردد نكاح صحيح است، و براي زن مهر المثل تعلق مي گيرد آنگونه كه در احاديث صحيح آمده است.

وبالله التوفيق، و صلي الله علي نبينا محمد و آله وصحبه وسلم 

فتاوای انجمن دائم پژوهشهای علمی و افتا 9/79-81
--------------------------------------------------------------------------------
[1]  احمد (3/355) ابوداود (2110) و رجح و قفه، دار قطني (3/243) تاريخ بغداد خطيب بغدادي 6/365 ، سنن كبري بيهقي 7/238(14149) وانظر تلخيص الحبير 3/190 (1551) 
[2]  بخاري 2048 -2049-3781-3937-5072-5153،5155،5167،6386 ) مسلم 1427 و ديگران.
[3]  به تخريج حديث در فتواي گذشته مراجعه شود.[40] حكم بالا بردن مهريه ها

س: به كثرت مشاهده مي شود كه بسياري از مردم مهريه ي دخترانشان را بالا مي برند و هنگام ازدواج شرايط سختي را تعيين مي كنند؛ آيا گرفتن اين اموال حلال است يا حرام؟

ج: با توجه به احاديث نبوي اصل بر آن است كه مقدار مهريه اندك باشد؛ و مردم در بالا بردن مهريه با هم رقابت نكنند؛ فلسفه ي اين كار تسهيل امر ازدواج و حفظ عفاف و حياي دختران و پسران جوان است.

اولياي خانواده ها حق ندارند هنگام ازدواج فرزندانشان شرايطي را به نفع خودشان تعيين نمايند؛ زيرا آنان در اين مورد هيچ كاره هستند و تمام حق و حقوق، متعلق به دختر است مگر تنها پدر، كه ايشان مي توانند شرايطي را انتخاب كنند؛ اما مشروط به اين كه ضرري متوجه دختر نگردد و مانع ازدواج او نشود.

اما اگر پدر لطف بفرمايد و هيچ گونه شرطي را به نفع خودش تعيين نكند برايش بهتر است.

الله تعالي مي فرمايد: «وَأَنْكِحُوا الْأَيَامَى مِنْكُمْ وَالصَّالِحِينَ مِنْ عِبَادِكُمْ وَإِمَائِكُمْ إِنْ يَكُونُوا فُقَرَاءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ» [ نور آيه 32]

( و زنان و مردان مجردِ خود و بردگان و كنيزان درستكارتان را همسر دهيد... اگر تنگ دست باشند، الله تعالي آنها را به فضل خويش بي نياز خواهد كرد، و الله تعالي گشايشگر داناست).

رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ در حديثي كه عقبه بن عامررَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ روايت مي كند مي فرمايد: «خَيْرُ الصِّدَاقِ أَيْسَرُهُ»[1] «بهترين مهريه آسانترين آن است».( يعني مهريه ي پائين)

زني خودش را به رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ هبه نمود( گفت: يا رسول الله مرا به عقد خويش درآور) پيامبرصَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ اين زن را به ازدواج يكي از يارانش درآورد و به آن صحابي گفت: « الْتَمِسْ وَلَوْ خَاتَمًا مِنْ حَدِيدٍ »[2] 

(چيزي به همسرتقديم كن اگر چه هم انگشتري از جنس آهن باشد)

آن صحابي گفت يا رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَتوانش را ندارم. پيامبرصَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ فرمود: آيا چيزي از قرآن بلدي؟ صحابي گفت: بله يا رسول الله مقداري از سوره هاي قرآن را ياد دارم. پيامبرصَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ فرمود: اين زن را در مقابل آنچه از قرآن ياد داري به عقد تو درآورم.

مهريه ي زنان رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَپانصد درهم بود. تقريباً معادل يكصد و سي ريال سعودي.

مهريه ي دختران رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَچهارصد درهم بود، تقريباً معادل يكصد ريال سعودي.

الله تعالي مي فرمايد: «لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ» [احزاب آيه 21]

(قطعاً براي شما در [رفتار] رسول الله سرمشقي نيكو است).

هر مقدار كه مخارج ازدواج كمتر و آسانتر باشد به همين نسبت حيا و عفت مردان و زنان بهتر حفاظت مي شود و فواحش و منكرات كمتر مي شود. و امت رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَبيشتر مي شود.

به هر ميزان كه هزينه هاي ازدواج سنگينتر باشد و مردم در بالا بردن مهريه ي دختران خويش باهم به رقابت بپردازند، به همين ميزان درصد ازدواج پايين مي آيد و زنا بيشتر مي شود و جوانان پسر و دختر روی دست مي مانند مگر تعداد اندكي.

به همه ی مسلمانان در تمام دنيا در هر كجا كه هستند سفارش مي كنم كه در امر ازدواج آسان بگيرند، با همديگر همكاري و تعاون داشته باشند، فقط به دادن وليمه ي شرعي اكتفا نكنند.( زيرا وليمه ي شرعي در حد يك گوسفند كفايت مي كند و هزينه بردار هم نيست)

از عنوان كردن مهريه هاي سنگين جداً خودداري كنند و از تكلف در وليمه بپرهيزند.

أصلح الله حال المسلمين جميعاً، وفقهم للتمسك با لسنة 