این تفاوت کاملاً طبیعی است، زیرا علم و دانش پیوسته در حال پیشرفت است (و نمی‌توان معیار ثابتی از ارقام و اعداد را برای طول زمان درنظر گرفت) اما در هر حال چنین تفاوتی، پذیرفتنی است، زیرا این کتاب هم به هدف شناخت خداوند نگاشته شده است و پرداختن به جزئیات علمی و تخصصی، هدف آن نیست.
حقایق علمی وارده در این کتاب، وسیله است، نه هدف و قصد ما در این کتاب، اعداد نیست، بلکه مدلولی است که شناخت خدا را از طریق هستی و انسان‌شناسی واضح‌تر می‌گرداند و اگر اختلافی میان اعداد و ارقام به چشم می‌خورد، بنده مقصر نیستم، بلکه به دلیل اختلاف میان مراجعی است که در اختیار من و خواننده است و اگر هدف اصلی کتاب برای خواننده روشن نباشد، فایده‌ای که از ذکر مقادیر و اعداد مدنظر من بوده است، به او نمی‌رسد.
و می‌دانیم که کمال فقط مخصوص خدا و عصمت هم، مخصوص پیامبر است و مجموعه افراد امت هستند که از خطا مصونند و هر دانش‌طلبی در یک زمینه پیشرفت کرده و دیگری در زمینه‌ای دیگر؛ پس اخذ و عطا جزو ضروریات عرصه دانش است و چون گفتار هر انسانی به غیر از صاحب «قبه الخضراء»، حضرت محمد(ص)، قابل انکار است، من نیز منتظرم که خوانندگان گرامی – همانگونه که در کتاب‌های پیشین به من آموخته‌اند – باتوجه به ارشاد و راهنمایی حضرت عمر(رض) که می‌فرماید : «محبوب‌ترین مردم در نزد من کسی است که عیبهایم را به من بنمایاند»(1) ، پیشنهادات خویش را در رابطه با این دانشنامه علمی و نوع استنباطی که از آیات قرآن و احادیث داشته‌ام و ارتباطی که میان حقایق علمی و دینی بیان کرده‌ام، با من در میان بگذارند، تا در چاپهای بعدی، به امید خدا، لحاظ گردد. این کتاب تلاشی ناچیز است برای بیان اینکه، خالق آسمان‌ها و زمین، همان نازل‌کننده قرآن، فرستنده پیامبر عدنان(ص) و هدایتگر انس و جان است، و اگر راه را درست رفته باشم، توفیق خدا بوده و در غیر این صورت، نقص و ضعف من بوده است.
و حقیقت برتر از اَشکال، معانی برتر از عناوین و اصول برتر از اشخاص است، مؤمنان نسبت به یکدیگر خیرخواه و مهربان‌اند و منافقان نسبت به یکدیگر کینه‌توز و حسود. روایت شده که یک پیشوا، بچه‌ای را می‌بیند که در برابر او چاله‌ای است، می‌گوید : ای پسر، بپرهیز که نیافتی. پسرک در جواب گوید : من اگر بیافتم، تنهایم، اما تو اگر بیافتی جهانی با تو سقوط خواهد کرد. لذا هیچ کس نیست که نتواند نقد کند و کسی هم نیست که نقد نشود.
و اکنون کاری از من برنمی‌آید جز اینکه دعا کنم که خداوندا، آنگونه که شایسته مقام پیامبر(ص) است، وی را پاداش ده و آنگونه که شایسته مقام اصحاب بزرگوار اوست، آنان را پاداش ده، پدر و مادرم، اساتید، شیوخ و هر کس که به ما آموزش داده و حقی بر ما دارد را به تناسب حالشان، پاداش نیکو عطا فرما.
و لازم می‌دانم که در پایان این سیر و گذار، از تمامی برادران گرامی، که مرا در تألیف این کتاب یاری داده‌اند، قدردانی نموده و تشکر خاص خویش را از کسانی که در برنامه‌نویسی کامپیوتری و تایپ مطالب و ضبط نوارها در کامپیوتر، کمک کرده‌اند و نیز کسانی که همگام با استماع نوارها به مطابقت آنها با کتاب‌ها و مراجع پرداخته و در لغات و مفردات نصوص دقت کرده و با اصل مطابقت داده و مطالب را طبقه‌بندی کرده و به صورت مطلوب درآورده‌اند، قدردانی کنم و تشکر کنم از کسانی که بازنگری نهایی و چاپ کتاب را برعهده گرفته‌اند، مخصوصاً کارکنان نشر «دارالمکتبی» و صاحب امتیاز آن، چه آنانی که پاداش گرفته و چه آنان که اجر خدایی طلبیده‌اند. و ابراز دارم که تمام دست‌اندرکاران تهیه و تألیف این کتاب در اجر آن شریک هستند و مشمول آیه زیر قرار می‌گیرند، اگرچه من هم شناختی از آنان نداشته باشم و همین کافی است که معرف حضور خداوند باشند  :
وَ مَنْ أحْسَنُ قَولاً مِمَّنْ دَعا إلی الله وَ عَمِلَ صَالِحاً وَ قَالَ أنَّنی مِنَ المُسْلِمینَ	(فصلت : 33)
«گفتار چه کسی بهتر از گفتار کسی است که مردمان رابه سوی خدا می‌خواند و کارهای شایسته می‌کند و اعلام می‌دارد که من از زمرة مسلمانان (و منقادان اوامر یزدان) هستم؟».
از خداوند، تمنا دارم که یکی از آنان باشم، از جمله کسانی که با اعمال نیک در طلب خدا هستند، امید است که خداوند اعمال همه را قبول فرموده و همه را مورد رحمت قرار دهد.
پروردگارا به تو پناه می‌برم که هیچ کس به وسیله علم من از من سعادتمندتر نشود، به تو پناه می‌برم که از کلام مورد رضای تو، قصد غیر تو را کنم، به تو پناه می‌برم از اقوال فتنه‌انگیز و اعمال فتنه‌انگیز و به تو پناه می‌برم که به کاری پردازم که از آن ناتوانم و نیز از غرور و خودپسندی در اعمال نیکویم به تو پناه می‌آورم.
	دکتر محمد راتب نابلسی
*          *          *
---------------------------------------------------------
1) سنن دارمی، حدیث شماره (1/169) با لفظ (رحم الله من اهدی الیّ عیوبی).1-	قرآن کریم.
2-	تفسیر طبری، انتشارات دارالفکر، بیروت، 1405 ه‍ .
3-	تفسیر ابن کثیر، دارالفکر، بیروت، 1401 ه‍ .
4-	تفسیر قرطبی، دارالشعب، قاهره، ط 2، تصحیح احمد عبدالحلیم بردونی.
5-	صحیح بخاری، انتشارات ابن کثیر، یمامه، بیروت، 1407 ه‍ / 1987 م، ط 3، تصحیح دکتر مصطفی دیب البغا.
6-	صحیح مسلم، انتشارات احیاء التراث العربی، بیروت، تصحیح فؤاد عبدالباقی.
7-	سنن ترمذی، دار احیاء التراث العربی، بیروت أحمد محمد شاکر و دیگران.
8-	سنن ابوداود، دارالفکر، بیروت، تصحیح محمد محی‌الدین عبدالحمید.
9-	سنن ابن ماجه، دارالفکر، بیروت تصحیح فؤاد عبدالباقی.
10-	سنن کبرای نسایی، دارالکتب العلمیه، بیروت، 1411 ه‍/ 1991 م، تصحیح عبدالغفار سلیمان بنداوی، سید کسروی حسن.
11-	مسند امام احمد، مؤسسه‌ی قرطبه، مصر.
12-	موطای امام مالک، دار احیاء التراث العربی، مصر، تصحیح محمد فؤاد عبدالباقی.
13-	سنن دارمی، دارالکتاب العربی، بیروت، 1407 ه‍، تصحیح فؤاد احمد زمرلی، خالد سبع علمی.
14-	مصنف عبدالرزاق، انتشارات مکتب اسلامی، بیروت، 1403 ه‍، چاپ دوم، حبیب الرحمن اعظمی.
15-	مصنف ابن ابی شیبه، انتشارات رشد، ریاض، 1409ه‍ ، چاپ اول، کمال یوسف حوت.
16-	صحیح ابن حبان، مؤسسه‌ی رسالت، بیروت، چاپ دوم، 1414 ه‍/ 1993 م، تصحیح شعیب أرناؤوط.
17-	صحیح ابن خزیمه، انتشارات مکتب اسلامی، بیروت، 1390 ه‍ / 1970 م، تصحیح محمد مصطفی اعظمی.
18-	معجم کبیر، طبرانی، انتشارات علوم و حکم، موصل، 1404 ه‍/ 1983 م، چاپ دوم، تصحیح حمدی سلفی.
19-	المستدرک علی الصحیحین، حاکم، دارالکتب العلمیه، بیروت، 1411 ه‍/ 1990 م، تصحیح عبدالقادر عطا.
20-	شعب الإیمان، بیهقی، دارالکتب العلمیه، بیروت، 1410 ه‍، چاپ اول، تصحیح محمد سعید بیونی زغلول.
21-	مسند الشهاب، قضاعی، مؤسسه‌ی رسالت، بیروت، 1407 ه‍/ 1986 م، چاپ دوم، تصحیح حمدی سلفی.
22-	الجامع الصغیر، سیوطی، انتشارات طائر العلم، جده، تصحیح عبدالرؤوف مناوی.
23-	کشف الخفاء، عجلونی، مؤسسه‌ی رسالت، بیروت، 1405 ه‍، چاپ چهارم، تصحیح قلاش.
24-	الزهد، عبدالله بن مبارک، دارالکت