فعی.
کتاب «السنن الکبری والصغری» در علم حدیث از مؤلفات او است که به ترتیب مختصر مزنی ترتیب داده شده اند، سنن الکبری مستوعب و جامع احادیث است، وی در مؤلفات خود ملتزم شده است حدیثی که بداند موضوع است نیاورد، امام سبکی گوید: کسی مانند الکبری از لحاظ تهذیب و ترتیب وجود تصنیف نکرده است.علی بن عمر بن احمد بن مهدی بغدادی دارقطنی شافعی مکنی بـ «ابی الحسن»، فقیه، حافظ، محدث، فاضل، رجالی و از اکابر محدثین و فقهای شافعیه است، وی در محلة دارقطن(1) که طایفه‌ای است در بغداد «حی فی بغداد» متولد شد و در طلب حدیث به شهرهای بصره و کوفه و واسط و شام و مصر مسافرت کرد و کوشش و جد و جهد و نقد فراوانی در راه کسب حدیث نمود.
از مؤلفات او «کتاب السنن» است که به «سنن دارقطنی» معروف است و در هند به چاپ رسیده، و نیز از تألیفات او «المختلف والمؤتلف» می‌باشد، او رحمه الله از شیخ ابوالقاسم بغوی و جمعی دیگر از مشایخ روایت کرده و در مذهب شافعی تفقه نموده و در علم حدیث مسلّم تمام اهل عصر خود و از ائمة حدیث، و در فقه و تفسیر و شعر و علوم ادبیه و معرفت حال روات و موارد اختلافات فقهاء دستی توانا داشته است.
ابوبکر برقانی و ابوطیب طبری و حافظ ابونعیم صاحب حلیة الأولیاء و غیره از او روایت کرده اند، و اکثر دواوین عربی از جمله دیوان سید حمیری را از بر داشته است و او در دوم یا هشتم ذیقعده یا دوم ذیحجه سال 385 در بغداد وفات یافت و در جوار قبر «معروف کرخی» مدفون گردید.
----------------------------------------------------------------------------------------------------
1) محلة كبيرة في بغداد. طبقات الفقهاء.حافظ عبدالله بن محمد بن عبدالعزیز مُکنی به ابوالقاسم از محدثین بزرگ عالم اسلام و در عهد خود محدث عراق بود، از احمد بن خلیل و ابن المدینی و مشایخ مسلم و بخاری و مشایخ بسیار دیگر روایت کرده و اخذ علم و حدیث نموده است، عمری دراز کرده به حدی که مرجع استفادة آباء و اولاد بلکه اجداد و احفاد بوده. کتاب «السنن علی مذاهب الفقهاء» و کتاب «المسند» و کتاب «المعجم الصغیر» و کتاب «المعجم الکبیر فی الصحابة» تألیفات او است و در سال 317 هجری قمری در یکصد و سه یا چهارسالگی در شب عید فطر در بغداد زندگی را بدرود گفته است.حافظ ابواسحاق ابراهیم بن محمد بن عبید بن جهینة شهرزوری از بزرگان حدیث و ائمة اثر و اجلة علماء بوده است، چنانکه ذهبی گوید: تا سال 320 زنده بوده است، از ابوزرعة رازی، حسن بن محمد زعفرانی، عمر بن عبدالله اودی، محمد بن عبدالرحمن مقری و طبقات آنها روایت کرده است.
مرجع روایت اهل ری و قزوین بوده، احمد بن علی بن حسین رازی، ابوبکر بن یحیی فقیه، علی بن احمد قزوینی، احمد بن حسین قزوینی، احمد بن عمر بن شجاع و غیره از او روایت حدیث کرده اند.علی بن ابی محمد حسن بن هبة الله بن حسین معروف به ابن عساکر دمشقی ملقب به ثقة الدین از اعیان فقهاء شافعیه و در علم حدیث مهارت خدادادی داشت و در پی کسب علم و حدیث به شهرها و اطراف و اکناف رفت در بغداد از پانصد نفر از اصحاب برمکی و تنوخی و جوهری سماع حدیث کرد و به شهرهای خراسان و دمشق و نیشابور و جبال و اصفهان مسافرت نمود و کتاب‌های مهمی را تصنیف کرد و تاریخ کبیر را برای دمشق را در هشت مجلد نوشت.
وی رحمه الله در اول محرم سال 299 (تسع وتسعين وأربعمائة) در دمشق تولد یافت و دوشنبه بیست و یکم رجب سال 571 در همانجا فوت کرد، و در کنار پدرش در مقابر باب الصغیر در دمشق دفن گردید و شیخ قطب الدین نیشابوری بر او نماز خواند در حالتی که سلطان صلاح الدین ایوبی کُردی در هنگام نماز بر او حاضر بود.ابن صلاح عثمان بن عبدالرحمن بن عثمان بن موسی بن ابی نصر نصری اربلی کُردی شهرزوری(1) شرخانی دمشقی حافظ شافعی مکنی به ابی عمر و ملقب به تقی الدین و معروف به ابن صلاح که پدرش(2) لقب صلاح الدین داشته، از اکابر فقهای شافعیه و از اساتید قاضی ابن خلکان بوده است، وی فقیهی بوده مفسر، محدث، رجالی، ادیب، لغوی و علاوه بر علوم دینیه در لغت و ادبیات و بسیاری از علوم متداولة دیگر، نیز حظی وافر داشته، بعضی از آثار او عبارتند از:
1- الفتاوی: که به فتاوای ابن صلاح معروف و بعضی از شاگردانش آن را جمع و تدوین کرده اند.
2- فوائد الرحله: و آن حاوی قواعد قواعد غریبه از علوم متنوعه می‌باشد که در رحلت و مسافرت خراسان تحصیل کرده.
3- علوم الحدیث: که از مهمترین تألیفات در این موضوع می‌باشد و به انحاء مختلفه محل توجه اکابر، و به مقدمة ابن صلاح نیز موسوم و در مصر و هند چاپ شده است.
ولادت او در قریة شرخان از قریه‌های شهرزور و از مضافات اربل، در سال پانصد و هفتاد و هفت (577) هجری بوده و وفاتش در سال ششصد و چهل و سه یا شش هجری در دمشق اتفاق افتاد و در مقابر صوفیه مدفون گردید(3).
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) یاقوت حموی در معجم البلدان گوید: شهرزور در اقلیم چهارم است، طول آن هفتاد درجه و یک سوم و عرض آن سی و هفت درجه و نصف ربع است و آن کورة واسعی است در جبال بین اربل و همدان که زور بن ضحاک آن را احداث کرده است که می‌گویند: «شهرزور» و اهل این نواحی همه کرد هستند.
2) در البدایه و النهایه آمده: پدرش مدرس مدرسة اسدیه بود در حلب که واقف آن اسدالدین شیرکوه ابن شاذی بود.
3) نقل از ریحانة الادب.یحیی بن شرف الدین بن بری بن حسن بن حسین بن محمد بن جمعة دمشقی حورانی نووی البلده، ابوزکریا الکنیه، شافعی المذهب، محی الدین اللقب، از مشاهیر و مدققین علماء و محدثین بزرگ اسلام که حافظ حدیث و به تمامی انواع آن بصیر و بسیار مدقق بوده و در ترویج فقه شافعی اهتمام تمام به کار برده است، و همواره لباس سفید در بر و عمامة سنجابی به سر و اوقاتش تنها در وظایف علمیه مصروف بوده و در شبانه روز یک دفعه در شب صرف غذا کرده و یک مرتبه نیز در وقت سحر آب خوردی و در مذاکرات علمیه و دینیه با تمام وقار و سکینه بودی. از تألیفات او است:
1- الأذکار المنتخبة من کلام سید الأبرار.
2- الأربعون في الأحادیث النبویة: که چهل حدیث نبوی صحیح در اصول و فروع دین بوده و از صحیح بخاری و صحیح مسلم و غیره اقتباس شده.
3- التبیان فی آداب حملة القرآن.
4- التقریب والتیسیر لمعرفة سنن البشیر النذیر.
5- تهذیب الاسماء، در رجال.
6- روضة الطالبین و عمدة المفتین، در فقه شافعی.
7- ریاض الصالحین، من کلام سید المرسلین.
8- مقاصد النووی، در توحید و عبادت تصوف.
9- المنهاج فی شرح صحیح مسلم بن حجاج.
10- منهاج الطالبین و عمدة المفتین. و غیر اینها که تماماً در مصر و قاهره و غوطا و مکه چاپ شده اند.
وفاتش در سال ششصد و هفتاد و ششم یا هفتم هجری قمری در مولد خود «نوی»(1) دمشق در چهل و پنج یا شش سالگی واقع شد(2).
--------------------------------------------------------------------------------------------
1) «نوی» دهی بوده است در دمشق.
2) نقل از ریحانة الأدب.محمد بن عبدالواحد مقدسی سعدی صالحی صاحب کتاب المختاره در سال 569 به دنیا آمد و از دمشقیین، بغدادیین، اصفهانیین، نیشابوریین و هرویین سماع حدیث کرد