 آمده است، و نار سوزانش به شدت و گرمى افروخته شده است، كسى كه بر وى حكم خلود شده باشد رها كرده نمى‏شود، و حسرت‏ها و ناميدى‏هايش قطع نمى‏گردند، و بندهاى محكم و بزرگش شكستانده نمى‏شوند، با آنان ملائكى‏اند، كه به مهمانى آب جوشان و داخل شدن به دوزخ مژده‏شان مى‏دهند. اينان از خداوند محجوب‏اند، از دوستان خدا جدااند، و به سوى آتش در حركت اند. بندگان خدا! از خدا بترسيد، مانند كسى كه ترسانيده شد و فروتنى پيشه نمود، و بيم داده شد، و سفر كرد، و ترسانيده شد و بصيرت حاصل نمود و خود را نگه داشت، و به سرعت و شتاب در طلب بيرون گرديد، و فراركنان نجات يافت، و براى معاد چيزى تقديم داشت، و در صدد جمع آورى توشه برآمد، و خداوند به عنوان انتقام گيرنده و بيننده، و كتاب به عنوان خصم و مقابل، و جنت به عنوان ثواب و آتش به عنوان وبال و عذاب، كافى و بسنده‏اند. از خداوند براى خودم و شما آمرزش مى‏طلبم.
 
بيانيه وى (رض) درباره ترغيب به عمل براى آخرت
دينورى و ابن عساكر از على (رض) روايت نموده‏اند كه وى براى مردم بيانيه‏اى ايراد نمود، و پس از حمد وثناى خداوند گفت: اما بعد: دنيا روى گردانيده و اعلام خداحافظى نموده است، و آخرت روى آورده و به ظاهر شدن نزديك گرديده است. امروز، روز آمادگى است و فردا مسابقه. آگاه باشيد! كه شما در روزهاى اَمَل هستيد و از عقب آن اجل است. كسى كه در روزهاى آرزويش، قبل از فرا رسيدن اجلش كوتاهى نمايد، نااميد و زيانمند شده است. آگاه باشيد! براى خداوند در وقت آسايش عمل كنيد، چنانكه برايش در وقت ترس عمل مى‏نماييد. آگاه باشيد! من به خواب رفته‏تر از طلب كننده جنت نديدم، و به خواب رفته‏تر از گريزنده دوزخ نديدم. آگاه باشيد! كسى را كه حق نفع نرساند باطل برايش ضرر مى‏رساند. كسى را كه هدايت راست نسازد، گمراهى به بيراهه مى‏كشاند. آگاه باشيد! شما به كوچ نمودن دستور داده شده‏ايد، و به توشه‏اندوزى راهنمايى گرديده‏ايد. آگاه باشيد! اى مردم، دنيا متاع اندكى است، كه از آن نيكو كار و فاجر مى‏خورند، و آخرت وعده راستينى است، كه در آن پادشاه قدرتمند فيصله مى‏كند. آگاه باشيد! شيطان براى‏تان فقر را وعده مى‏دهد، و به فحشاء دستورتان مى‏دهد، و خداوند براى‏تان از طرف خود وعده بخشش و فضل مى‏دهد، و خداوند گشايش دهنده و داناست. اى مردم! در عمرتان نيكى نماييد، در عاقبت‏تان حفاظت كرده مى‏شويد. خداوند تبارك و تعالى جنتش را براى كسى وعده نموده، كه از وى اطاعت نمايد، و آتشش را براى كسى وعده نموده، كه از وى نافرمانى كند. آن آتش، آتشى است، كه صدايش خاموش نمى‏گردد، و اسيرش رها نمى‏شود، و شكسته‏اش درست نمى‏گردد. گرمايش شديد است. ژرفايش عميق است و آبش زرداب است. شديدترين هراس و ترسم بر شما پيروى خواهشات و درازى آرزوهاست. اين چنين در الكنز (220/8) و در المنتخب (324/6) آمده است. و ابن كثير در البدايه (7/8) اين خطبه را به طولش از وكيع از عمروبن منبه از اوفى بن دلهم روايت نموده، و گفته: در روايتى آمده: پيروى خواهشات از حق باز مى‏دارد، و درازى آرزو آخرت را فراموش مى‏سازد.
 
بيانيه وى (رض) بعد از واقعه نهروان
ابن نجار از زياد اعرابى روايت نموده، كه گفت: اميرالمؤمنين على بن ابى طالب (رض) بعد از فتنه [خوارج] و فراغتش از نهروان به منبر بالا شد، و خداوند را ستوده، آن‏گاه گريه گلويش را فشرد، و گريست حتى كه ريشش با اشك‏هايش‏تر شد و اشك‏هايش جارى گرديد. آن‏گاه ريشش را تكانيد، و قطرات آن بر عده‏اى از مردم افتاد. ما مى‏گفتيم: كسى را كه از اشك‏هاى وى رسيده باشد، خداوند وى را بر آتش حرام گردانيده است. بعد از آن گفت: اى مردم، مثل كسى نباشيد، كه آخرت را بدون عمل آرزو مى‏كند، و توبه را به درازى آرزو به تأخير مى‏افكند. درباره دنيا قول زاهدان را مى‏گويد، و خود عمل دوستداران را انجام مى‏دهد. اگر از دنيا برايش داده شود سير نمى‏شود، و اگر از آن بازداشته شود قناعت نمى‏كند. از شكرگزارى آنچه داده شده عاجز مى‏آيد، ولى باز هم در باقى عمر خويش در تلاش زيادت است. خود به انجام عملى دستور مى‏دهد، و به آن عمل نمى‏كند، و نهى مى‏نمايد و خود از آن باز نمى‏ايستد. صالحان را دوست مى‏دارد، و به اعمال شان عمل نمى‏كند، و ستمگران را بد مى‏برد، در حالى كه خودش از آنان است. نفسش بر وى در آنچه گمان مى‏كند غالب مى‏شود، و او بر نفس خود در آنچه به آن يقين دارد، غالب نمى‏گردد. اگر غنى و توانگر شود، در فتنه مى‏افتد، و اگر مريض شود، جگرخون و اندوهگين مى‏گردد، و اگر فقير شود، نااميد و سست مى‏گردد. با اين حال وى در ميان گناه و نعمت مى‏چرد. عافيت برايش داده مى‏شود، ولى شكرگزارى نمى‏كند، مورد آزمايش قرار مى‏گيرد و صبر نميكند. انگار كه بر حذر شده از مرگ غير وى است، و انگار كسى كه بشارت و بيم داده شده غير وى است. اى نشانه‏هاى مرگ، اى گروگان‏هاى مرگ، (اى ظرف‏هاى امراض، اى تاراج روزها، اى اضافگى زمان)، اى ميوه‏ى زمان، اى گل حوادث ناگوار، اى گنگ در وقت سئوال و جواب، اى كسى كه فتنه‏ها فرايش گرفته است، و در ميان او و معرفت عبرت‏ها حايل واقع شده‏است. به حق مى‏گويم: هر كسى كه نجات يافته به معرفت و شناخت نفس خود نجات يافته است، و هر كسى كه هلاك گرديده، از دست خود هلاك شده است، خداوند تعالى گفته است:
[ يا أيهاالذين آمنوا قوا أنفسكم و أهليكم ناراً] (التحريم:6)
ترجمه: «اى كسانى كه ايمان آورده ايد، نفس‏هاى خود و خانواده‏ هاى تان را از آتش نگه داريد».
خداوند ما و شما را از كسانى بگرداند، كه وعظ و پند را شنيدند و قبول نمودند، و به سوى عمل فراخوانده شدند و عمل نمودند. اين چنين در الكنز (220/8) و در المنتخب (325/6) آمده است.
 
بيانيه وى (رض) درباره امربه معروف و نهى از منكر
ابن ابى الدنيا و ابن عساكر از يحى بن يعمر روايت نموده‏اند كه: على بن ابى‏طالب (رض) براى مردم بيانيه داد، و بعد از حمد و ثناى خداوند گفت: اى مردم، كسانى كه قبل از شما بودند، فقط به خاطر ارتكاب گناه هلاك گرديدند، و خدا پرستان و علماء آنان را نهى نكردند، و بنابراين عذاب‏ها بر ايشان نازل گرديد. آگاه باشيد، امر به معروف و نهى از منكر نماييد، قبل از اين كه بر شما نازل شود، آنچه كه بر آنان نازل گرديده، و بدانيد كه امر به معروف و نهى از منكر رزقى را قطع نمى‏كند، و اجلى را نزديك نمى‏سازد. امر از آسمان به سوى زمين چون قطره‏هاى باران به سوى هر نفس طبق تقدير خداوند برايش در زيادت يا نقصان درخانواده يا مال يا نفس نازل مى‏شود، و وقتى براى يكى ازشما نقصانى در خانواده، يا مال يا نفس رسيد، و براى غير خودش، غير آن حالت را ديد، اين پديده برايش باعث فتنه نباشد. چون مرد مسلمان تا وقتى مرتكب پستى نشده، هنگامى كه از پستى ذكرى به عمل بيايد، از آن مى‏هراسد، و مردمان بخيل را نيز به همين ترس هشدار مى‏دهد. مانند قمار باز ماهر و غالبى كه انتظار كاميابى را در نخستين بار انداختن دانه‏هايش مى‏كشد، ك